Насрониён

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Christ Carrying the Cross 1580.jpg

Насрониён (масеҳиён) - пайравони дини масеҳӣ (исавӣ) ва паёмбар Исои Масеҳ, ки ба замин барои наҷотдиҳии башарият омад. Пайравони ин динро насронӣ низ меноманд.

Пайдоиши дини насронӣ

Дуюмин дини ҷаҳоние, ки баъд аз буддоия арзи вуҷуд кардааст дини насронӣ мебошад. Мувофиқи ахбороти СММ пайравони дини насронӣ зиёда аз ¼ ҳиссаи аҳолии ҷаҳонро ташкил медиҳанд. Насрония як дини том набуда, ба се ҷараён, католикҳо, православиҳо ва протестанҳо тақсим мешавад. Дар навбати худ бошад, ин ҷараёнҳо ба равияҳои зиёде ҷудо мешаванд, ки ҳар яки онҳо фаҳмиши ба худ хоси дини насрониро дошта, бо расму оинҳои худ аз ҳам фарқ мекунанд. Вале ҳамаи онҳоро як умумият: решаҳои умумии таърихӣ, ягонагии китобҳои динӣ ва муқаддасоту объекти ягонаи парастиш муттаҳид менамояд. Дар асоси муқаддасоти ҳамаи ҷараёнҳо ва мазҳабҳои насрония симои одамхудо Исои масеҳ меистад, ки мувофиқи оини румиён ў дар салиб чормех карда шуда, бо марги пуразияте оламро тарк намудааст ва бо ҳамин рафтораш гўё, гуноҳи ҳамаи одамонро харида, рўи онҳоро сўи Худои ягона мегардонад ва инсониятро бо Худо оштӣ медиҳад. Дини насрония мувофиқи ахбороти таърихшиносон дар асри I мелодӣ дар Фаластин ба вуҷуд омадааст. Ин дин дар ибтидо ҳамчун як фирқа аз дини яҳудия зуҳур кард. Аз ин рў, асоси таълимоти яҳудиро, ки дар Тавроти Мўсо ва дигар китобҳои пайғамбарони яҳудия омадааст қабул дорад ва худи китоби муқаддаси насрониён – Библия аз ду китоб «Аҳди қадим» ва «Аҳди ҷадид» иборат аст. «Аҳди қадим» китиби муқаддаси яҳудиён мебошад. Соли 63 мелодӣ лашкаркаши румӣ Гней Помпей яҳудиёнро мағлуб намуда, давлати онҳоро барҳам медиҳад. Аз ҳамон вақт ибтидо Фаластин, Сурия ва Миср ба ҳайъати давлати Рум медарояд. Барҳамхўрии давлат ва аз даст рафтани истиқлолияти худро аҳолии Фаластин, хусусан яҳудиён чун фоҷиаи миллӣ қабул менамоянд. Римиён тамоми шўришҳои яҳудиёнро шикаст дода, тамоми орзую омоли аҳолии онро, ки ташнаи истиқлолият буданд барҳам медиҳанд. Яке аз ин шўришҳо аз тарафи фирқаи Зеалот (ғайратмандон) ташкил карда шуд, ки онҳо даст ба аслиҳа бурда, бо шиори «Ҳеҷ худое ғайр аз Яҳво нест ва ҳеҷ боҷе ба ҷуз ба маъбад набояд пардохт!» қиём намуданд. Маркази амалиёти онҳо шаҳри Сафурияи ноҳияи Ҷалил буд. Зелотҳо баъд аз тасарруфи анбори аслиҳаи ин шаҳр даст ба шўриш заданд. Ин шўриш хеле авҷ гирифт ва барои румиён он қадар хатарнок буд, ки ҳокими Шом Квинтилий Вар бар зидди онҳо ду легион сипоҳро равона кард. Дар асари ин задухўрд шаҳри Сафурия хароб ва тўъмаи оташ гашт. Зиёда аз ду ҳазор яҳудии исёнгар дар салиб чормех карда, ба қатл расонида шуданд. Румиён талафоти калон дода дода бошанд ҳам, вале оташи шўришро тамоман хомўш карда натавонистанд. Дар натиҷаи ин ҳодисаҳо яҳудиёнро яъсу ноумедӣ фаро мегирад, онҳо ба ҳодисаҳои сиёсӣ тобиши динӣ дода, аз даст рафтани давлату истиқлолияти худро аз Худо аз қазою қадар медонанд ва онро чун сазои гуноҳҳои худ, чун ҷазо барои иҷро накардани васияту андарзи ниёгон, ҳисоб мекунанд. Ин рўҳия мавқеи фирқаи динӣ – миллатгарои яҳудиён Ҳасидиёнро устувор кард. Ҳасидиён яҳудиёни мустаҳкамэътиқод буданд, ки роҳи наҷотро дар устуворона нигоҳ доштан ва эҳтиёт намудану муқаддас доштани дину оини пешиниён медиданд. Дар қатори ин фирқа боз гурўҳҳои дигари яҳудия аз қабили садуқиён, форисиён ва эссенҳо низ ба вуҷуд омаданд, ки онҳо гоҳ ошкору гоҳ махфӣ, бар зидди зулму истибдоди румиён мубориза мебурданд. Форисиён низ чун ҳасидиён тарафдори нигаҳдории дину оини яҳудия буданд, онҳо зидди муносибат бо халқҳои дигар буда, нигоҳ доштани тозагии ирсии яҳудиёнро чун халқи назаркардаи Худо, тарғиб менамуданд. Асоси иҷтимоии форисиёнро аҳолии миёнаҳоли шаҳрнишин аз қабили косибону тоҷирон ва рўҳониёни майда - устодони синагогаҳо, ташкил медоданд. Вале асосан мухолифати онҳо дар шакли гўшанишинӣ ва зўҳду тақво ошкор мешуд. Ҳамаи онҳо интизори масеҳи наҷотбахш буданд, ки аз омадани ў Таврот хабар дода буд. Дар чунин як вазъияти вазнини рўҳию, азияти ҷисмонӣ, дар байни яҳудиён мубаллиғони зиёде пайдо шуданд, ки хабарҳои ба зудӣ омадани масеҳоро, (аз иврӣ машиах; аз арабӣ масеҳ, аз юнонӣ христос – наҷотбахш), фиристодаи Худоро ба мардум мерасонданд. Ба ақидаи онҳо Масеҳо яҳудиён ва халқҳои дигарро аз зулми румиён наҷот медиҳад ва подшоҳи воқеии яҳудиён мегардад. Чуноне, ки Иосиф Флавий хабар медиҳад, дар байни яҳудиён фирқае бо номи эссенҳо (арабҳо мазҳаби Қумрон гўянд) ба вуҷуд меояд, ки онҳоро пешгузаштаи насрониён меҳисобанд. Эссенҳо дар асри II то мелод пайдо шуда, то асри I мелодӣ вуҷуд доштанд. Онҳо дар биёбони бекас паноҳ бурда, мазҳаби махфии худро ташкил дода буданд. Бисёр аз ғояҳои ояндаи насрониён аз қабили: аз рўзи таваллуд гунаҳкор будани одамон, муносибати баробар ба моликият, эътирофи баробарии ҳамаи одамон дар назди Худо, эътиқод ба омадани масеҳ ва ғайра, дар мазҳаби эссенҳо вуҷуд дошт. Асри якуми мелодӣ барои аврупоиён ва халқҳои Шарқи Наздик давроне буд, ки шакли нави давлатдорӣ – Империя арзи вуҷуд намуд. Ҷои давлатҳои алоҳидаи миллиро империяи азиме ишғол намуд, ки он аз конгломерати халқҳои зиёде иборат буда, аз тарафи император бо ёрии қувваҳои мусаллаҳ ва аппарати бюрократӣ идора карда мешуд. Раванди ивазшавии давлатҳои миллӣ ба империя, пайдо шудани падидаи нави иҷтимоӣ – сиёсӣ, ки дар он на шахсият, на миллатҳои алоҳида ягон ҳуқуқи инсонӣ надоштанд, аз тарафи халқҳое, ки истиқлолияти худро аз даст буданд хеле дарднок қабул карда мешуд. Халқу миллатҳои алоҳида дар назди иқтидори империяи бузург оҷизу нотавон монда буданд. На дини политеистии румиён, на динҳои миллии халқҳои алоҳида ба сабаби маҳдудияти миллию мазҳабиашон, дини умумии империя шуда, ба мардум таскин бахшида, ба онҳо умеди наҷот ва рўзи беҳинро дода наметавонист. Ин вазифаро дини насронӣ иҷро намуд. Дини насронӣ баробарии ҳамаи одамонро дар назди Худо чун гунаҳкорон эълон намуд, пайравонашро ба азнавсозии олам даъват намуда, бо ҳамин манфиати ҳамаи мазлумонро ифода кард, ба ғуломон умеди озодӣ ва рўзи некро дар оянда бахшид. Ҳамин тариқа насрония чун як шакли эътирози иҷтимоӣ зидди режими мустабиди румиён пайдо шуда, хеле зуд ба ҷараёни пуриқтидори ғоявӣ табдил ёфт, ки акнун пеши роҳи онро ягон қувва гирифта наметавонист.

Нигаред[вироиш]