Осорхонаи Зумрад

Аз Википедиа
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Ба ин мақола дигар саҳифаҳои мақолаҳои Википедиа пайваст нестанд.
Лутфан, аз ҷустуҷӯ истифода баред ва пайвандеро аз рӯи қоидаҳои кабулшуда гузоред.

ИСФАРА — ОСОРХОНАИ ТАБИИ Санаторияи «Зумрад» дар худуди райони Исфара, дар кисми Чанубу гарбии водии Фаргона ва дар доманаи каторкух,-ҳои Туркистон, дар баландии назди 900 метр ҷойгир шуда-аст. Санатория дар худуди музеи табии, дар кисми зебота-рини нрх,ия буньёд ёфтааст. Ин но хама сарватҳои зеризаминию кухй, олами ноботот ва мехнати богбони мохиру устои гулдаст бо хам мучассам гарди-даанд. Хама якчоя чун як симфониям нозуки табиату табобат садо медиханд. Аз шахри Исфара то дехаи Ворух, дар масофаи наздик 50 километр дарьёчаи шухи он аз баландии хазор метр нишеб чорй мешавад. Аз куллаи баланди барфпуши кухҳои Туркистон (гирехи яхбандии Мастчох, сароби дарёи Исфара то дехаи Равот паси хам сохти геологи, таркиби чинсҳои кухй, иклиму наботот ва дигар элементҳои табиат тарйир меёбад. Вакто ки дар резишгохи дарёчаи кухй киштукори бахорӣ огоз меёбад, дар Ворух куххо барфпуш меистад, дар Исфара зардолу мепазад,дар мавзеи Беди Кач он гул мекунад, дарё сероб мегардад. Дар масофаи наздик 60—70 километр дар резишгох тобистону дар кухсор — зимистон! Мардуми Исфараи бостонӣ аз кадимулайём бо касби богбонӣ машгуланд, ки мавкеи асосиро дар ин води зардолу ишғол менамояд. Дар худуди райони Исфара 63 навъи зардолу пар-вариш карда мешавад, ки баъзёи онхо шухрати умумичахо-нй пайдо карданд. Мирсанчадию бинигорй, зарифию точибоии он чанд на-моишгохҳои байналхалкиро оро додаанд ва баҳои баланди мутахассисону донишмандонро гнрифтаанд. Исфара музеи геологи аст ва аз ин ру вай боигарии табиии гуногун дорад. Шахри Исфара яке аз районҳои мутараккии республика буда, зиёда аз 20 корхонаи саноатй ва 10 колхозу совхози он бо махсулоти аълосифати саноатию хоҷагии кйшло-каш шухраташро ба тамоми иттифок ва берун аз худуди он баланд бардоштааст. Дар бораи пайдоиши калимаи «Исфара» чанд акидахо мавчуданд. Ба фикри мо вай аз калимаи «Истфа-рори» каме тарйир ёфта, «Ист,— фарогат кун» ташкил ёфтааст., ки имруз, санатррияи мо чавоби он аст. Сабаби «Фароратгох» будани ин диёр пеш аз хама ба табиати хушманзара ва обу хавои софаш ва мардуми мехнат-дусташ вобаста аст. Рельефи сехрнок, кухҳои рангоранг, хавои кухии таркибаш аз чангу гард, микробхою бактерияхо ва мод-дах,ои химиявй софбуда, ва бар хилофи он х,авои аз озон оксиген бой, меваҳои шарбатрез, обу хавои субтропики ва дигар факторной мусбй, гаравй саломатй ва омили табобат кардани мехнаткашонанд. Дар масофаи 35 километр аз сана¬тория дар 40° 11' арзи шимолй ва 70° 17' тули шаркй бо Гринвич дар мавзеи селрахаи посёлкаи «КИМ» дар катори конвои нафт манбаъх,ои обҳои минералй ва озокерит, ки чандин асрхо боз аз чукурии 350—450 метр ба руи замин баромада чорй мешавад манбаи шифобахши «Оби шифо» мавчуд аст. Ривман А. И. соли 1972 формулаҳои махсусро истифода бурда, исбот намуд, ки синну соли манбаи «Оби шифо» аз 12 то 15 миллион солхоро дарбар мегирад. Хусусиятҳои шифобахшии обҳои сульфид, аз замонҳои кадим маълум буд. Олими бузурги энциклопедист эчодкори «Конунҳои илми тибб» Абуали Ибни Сино хануз дар асрҳои Миёна навишта буд: оби шур аз касалихое, ки сабабаш ба хунукй ё намнокии мичоз вобаста аст, ба мисли дарду варами пайвандхо, сует гаштани узвҳои бадани одам, аз касалиҳои дикки нафас (астма) ва касалиҳои гурда ёрй мерасонад. Оби шур сабзиши устухонҳои шикастаро тезонда беморонеро, ки ба яраю чароҳати пуст, ва касалии чипкон (пучак-фрункулёз) гирифторанд дармон мебах-шад ва дам шудани (бод гирифтани) шикамро нест мекунад. Оби олтингугирд (гази гугирддор) бошад ба системаи асаб оромию х,аловат мебахшад. Дардҳои ихтилочиро (спазм) сует менамояд, пусту бадани беморро аз рихинаку гармичахо ва чарох.ату ДОРХ,ОИ кунчитак тоза мекунад. Оби олтингугирд зиёдатих,ое, ки сабаби варам кардани пайванду бугумхр, чига-ру сипурз мешаванд, мах.лул мегардонад. Дар вакти кабули обх,ои минералй эхтиёткориро фаромуш накарда, охиста-ох.иста ба об дохил шуданро лозим медонад. Гачанде ки хусусиятҳои шифобахши обх,ои минералии гази гугирддор дар охирх,ои асри XIX ва аввали асри XX дар асоси тадкикотх,ои илмй исбот шуда бошад, вале чуноне ки дар боло изх,ор кардем имруз х,ам маслих,ату усулҳои Синои бузург дар хусуси истифода бурдани обҳои минералй4 шавку завки табибони замони моро ба х,амсадоию х,амох.ангй бо у даъват мекунад. Мувофики адабиётҳои мавчуда «Оби шифо»-ро аввалин маротиба соли 1889 тадкикотчии рус Тейх навишта-аст. Мувофик,и маълумотх,ои Тейх оби ба руйи замин фаввора зананда соф буда, маззаи шуру тунд дошта ва реакцияаш турш мебошад. Дар як литр об бокимондаҳои моддахри сахт баробари 11477 мг, аз он чумла намаки ош (NaCI) 8946 мг ва гази гугирд дорад. Оби минералии ин манбаъ ба гурухи обҳои таркибаш аз гази олтингугирд ва хлор бой буда дохил мешавад. Харо-рати об дар чойи баромадаш 20ьС, дебиташ 3 хазор литр дар як шабонаруз мебошад. Шароити истифода бурдан надорад. Соли 1967 бо ташаббуси рохбарони махаллии райони Исфара ва шуъбаи тандурустии он в акте ки аз тад кикотҳои аввалини Тейх 78 сол гузашта буд, идораи дар Осиёи Миёна будаи «Геоминводи» СССР корҳои цутучуиро cap карданд, ки максади охири он муайян намудан в'в ба хисоб гирифтани захирахо ва истифода бурдани ин оби фоида-бахши камебу нодир буд. Натичаи тадкикотҳои гузаронда ни-шон дод, ки чукурии кони об аз 350 то 450 метр буда, агар аз чохи № 1 дар як сония 0,5 литр об чорй шавад, аз чохи №6 дар як сония 0,8 литр чорй мешавад ва дар давоми 24 соат бошад зиёда аз 30 ж3 оби аз зеризамин баромада боз ба каъри замин дохил мешавад. Faftp аз он мушохидаҳои мунтазам гузаронда шуда нишон доданд, ки дар таркиби ин об то 15 мэв фоиз намакҳои кальций ва дар як литри он то 96 мг бром мавчуд аст. Таркиби минералии об дар кисми чанубии манбаъ дар як литраш 87,0 намакҳои гуногун дошта бошад, дар кисми шимо-лии манбаъ бошад дар як литраш 120,0 —125,0 хар хели намак-хо дошта, ва махлули рализи об буи тезутунди олтингугирди зиёде дорад, ки микдори он дар як литр аз 380 то 544 мг-ро ташкил мекунад. Ана аз хамин сабаб хам ин оби ка¬мебу нодир аз чихати фоиданокй ва шифобахшй бехамто ме¬бошад. Таркиби химиявии чохи № б («Оби шифо»)-ро кор-манди Институти Марказии тадкикоти илмии курортологи ва физиотерапияи Вазорати нигохдории тандурустии СССР Г. Л. Вейнреп июни соли 1969 гузаронд,. ки формулаи химиявии он чунин аст: H2SO524 мг. M^i Na, Cl, Mg, К. РН 6,2. Холо лабораторияи химиявии санатория мунтазам таркиби химиявии обро санчида дастраси табибон гардондааст. Му-вофики тавсияномаи Институти курортология ва физиотера¬пия ва метериалҳои чамъшудаи мутахассисони шифохонаи «Зумрад» «Оби Шифо>-ро барон табобати беморони систе¬маи асаб беморони системаи рагҳои гардиши хун ва касалиҳои дил, касалихии пайванду устухону мушакхо ва касалиҳои занона ба таври васеъ бомуваффакият истифода мебаранд. Солҳои 1980 бо ташаббуси маъмурияти санатория дар ху-дуди шифохона аз тарафи идораи «Геоминвод» чохкобй гуза-ронида шуд. Чустучуй нишон дод, ки дар дохили шифохона обҳои минерализацияаш сустбуда кам нестанд. Чохи раками 2/82, ки дар таркиби он маъданхо 2,8—3,0 г/л-ро ташкил менамоянд аз намакҳои сульфати магнию кальций ва натрий иборатанд ва чунин формулаи химиявй доранд: (SO4—75, Mg—20-25, Са—30-35, Na—38-63 экв%) РН 7,2. Ишкораш сует мебошад. Анализро 16 ноябри соли 1982 дар лабораторияи Институти тадкиоти илмии курортология ва физиотерапияи Вазорати нигохдории тандурустии СССР анали тикхр Вейнреп ва Морозов ичро карданд. Мувофики тавсия-номаи мутахассисони Институт таркиби оби номбаршуда муто-бики оби минералии Маскав мебошад ва барои табобати бемо-рони гирифтори дарди меъда: захми меда ва рудаи 12-ангушта, касалих,ои пардах,ои луобии меъдаю руда, касалиҳои якумраи чигар, талхадон, гадуди зери меъда ва гурдаю рохдои пешоббарорй бомуваффакият истифода бурдан мумкин аст. Ин оби шифобахш дар лоих,а, адабиётх.0 ва матбуоти даврй бо номи оби шифои «Исфара» паҳн гардидааст.