Симин Беҳбаҳонӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Симин Беҳбаҳонӣ
Симини Халилӣ, баъд Симин Беҳбаҳони سیمین بهبهانی
سیمین بهبهانی - Simin Behbahani.jpg
Санаи таваллуд:

28 июн 1927(1927-06-28)

Зодгоҳ:

Теҳрон

Санаи марг:

19 август 2014(2014-08-19) (87 сол)

Маҳалли марг:

Теҳрон

Шаҳрвандӣ (табаият):

Эрон

Навъи фаъолият:

шоир

Мукофотҳо:

Janus Pannonius International Poetry Prize[d]

Симин Беҳбаҳонӣ (28.06.1927 - 19.08.2014, Теҳрон, Эрон) — шоир, яке аз номдортарин бонувони ғазалсарои Эрон.

Зиндагинома[вироиш]

Симини Халилӣ, баъдҳо Симини Беҳбаҳонӣ ва гоҳ Симини Хилъатбарӣ ба соли 1927 дар маҳаллаи Ҳимматободи Теҳрон ба дунё омад. Падараш Аббос Халилӣ нависанда ва мутарҷиму рӯзноманигори маъруфи давраи Ризошоҳ (Паҳлавии аввал) ва авоили давраи Муҳаммадризо (Паҳлавии дуввум ва модараш ҳам Фахрузамои Арғун бонуе аҳли фарҳангу қалам буд. Бешак Симини Беҳбаҳонӣ яке аз муассиртарин шоирону мубтакиртарин ғазалсароёни муосири Эрон аст. Ӯ шоириро аз оғози ҷавонӣ бо сурудани ғазалҳо ва чаҳорпораҳои классику романтик шурӯъ кард, ки ғолибан дорои мазомини ошиқона ва авотифи занона ва эҳсосоти инсондӯстона буданд. Рафта-рафта таҳти таъсири ашъори навпардозон рагаҳое аз забону тахайюли тозаи романтикӣ дар ғазалҳои ӯ падидор шуд, ки маҷмӯаи “Мармар” (1963) нишонгари ин таҳаввул буд ва баъдҳо маҷмӯаи ғазали “Растохез”, ки талоши нисбатан муваффақи ӯ талфиқи руҳи тағаззулӣ бо нигаришу муҳтавои иҷтимоӣ буд, ба чоп расонд. Аз ҷумлаи вижагиҳои ғазалиёти Симин дамидани фазо ва руҳи замон дар пайкари ғазал аст. Ӯ дар ғазалиёти худ мекӯшад ба навгароии забону тахайюли тоза рангу бӯи замона бидиҳад ва шеър аз ҳолати куҳнагиву такрор озод шавад, аз тарафе, бо баҳрагирӣ аз фазоҳои равоӣ, таволии мантиқии адабиёт, бофти мусиқиёии нав ва рагҳои биниши фалсафӣ-асотирӣ ғазалро аз руҳи суннатӣ тиҳӣ кунад ва ба он ҷону ҷавҳаре тоза ва муносиб бо замон бибахшад. Ҳамчунин Симинро метавон “Нимои ғазал” номид, чаро ки бисёр огоҳона аз ҳавзаи авзони роиҷи ғазали форсӣ гомҳое фаротар ниҳоду вазнҳои тозаеро вориди ғазал кард, ки шоирони ғазалсарои дигар аз ӯ пайравӣ карданд. Метавон гуфт даричаҳое, ки Симин аз тавсифу тасвирҳои шеърии худ ба сӯи хонанда мекушояд, аз пайвастагии густурдае бо зеҳнияти мубтанӣ бар тахайюл ва отифаи фардӣ суд мебарад. Аз ин рӯст, ки дар пушти каломи шеърии ӯ меҳре ва ҷӯшише пинҳон аст ва пас аз хонда шудан аз гиреҳи гомҳои ҳисси хонанда убур мекнад. Ва ин, яъне шоир будан дар ҳамаи сатҳҳои шеър ва шеър гуфтан дар ҳамаи сатрҳои шеър. Ва агр онро дар канори талошҳои зеҳнӣ ва забони шоир барои инсиҷом бахшидан ба алфозу густурдани ҳавзаи маонӣ дар назар оварем, метавонем аз тавфиқи дархури эътинои шеъри Симин сухан бигӯем ва бо назари адиб ва забоншиносони муосир Алии Муҳаммади Ҳақшинос мувофиқ бошем, ки ақида дорад: “Симин аз роҳи ибдоъ ё эҳёи вазнҳои тоза ё ношинохта, ошноизудоӣ ва қолаби куҳани ғазал раҳ бурда ва дар пайи ин бидъат тавонистааст қолаби ғазалро пазирои фазоҳои маъноии тоза кунад, яъне он қолабро аз низоми бастаи адаби порсӣ боз гирифта ва ба низоми бози адабиёти нимоӣтабдил кардааст”. шеъри Симини Беҳбаҳонӣ дар ҳақиқат шеъри андеша ва маънист ва аз назари сохтору пайкараву бакоргирии орояҳои адабӣ низ қобили таҳсину таваҷҷуҳ аст. Чаро ки шоир дар ҳадди фосили зеҳнияти классик ва зеҳнияти навгароёна ба як талфиқи тоза аз таҷаддуду суннат дар шеъри форсӣ даст меёбад. Чи аз назаргоҳи адаби иҷтимоӣ, чи аз назари шахсияти фарҳангӣ ҳузури такомулёфта ва пайвастаи ӯ аз соли 1951 то кунун қобили диққату эътиност. Симини Беҳбаҳонӣ илова бар тасаллути зиёде, ки ба мутуни назму насри куҳан дорад, бо адабиёти аврупоӣ, бавижа Фаронса, низ ошноии комил дорад ва маҷмуаҳое аз ашъори шуарои муосири Фаронсаро низ тарҷума кардааст. Аз тарафе ашъори ӯ бо забонҳои инглисӣ, фаронсавӣ, русӣ, ҳоландӣ, шведӣ, ва Ғайра тарҷума шудааст ва беш аз сад тан аз мунаҷҷидону шуарову нависандагони Эрон дар бораи Симин нақду назарҳое навиштаанд.

Эҷодиёт[вироиш]

Ӯ ба xотири сурудани ғазал дар вазнҳои бесобиқа ба "Нимои ғазал" номвар аст. Барои намуна яке аз ғазалҳои ӯ ингуна оғоз мешавад:

Шалвори то-xурда дорад, марде ки як по надорад
Хашм асту оташ нигоҳаш, яъне тамошо надорад.

Намунаи ашъор[вироиш]

Барфи гарон

Он дида, ки бо меҳр ба сӯям нигарон буд,
Дидам, ки ниҳонӣ назараш бо дигарон буд.
Он ахтари тобанда, ки пиндоштамаш ишқ,
То сӯи ман омад, чу шаҳобе гузарон буд.
Бишкаст маро пушт зи сардӣ, ки ба ман кард,
Ман шохаи гул будаму ӯ барфи гарон буд.
Бо оби равон барги гули рехта мерафт,
Хуш он ки чунин дар сафараш ҳамсафарон буд.
Наргис зи чӣ бо ғунча дар омехт, ки мушкил
Бо кӯрдилон суҳбати соҳибназарон буд.
Рақсиду ба ҳамроҳи сабо тара бар афшонд,
Гуфтӣ, ки чу мо бед зи ошуфтасарон буд.
Дар кӯҳ нишастем, ки бо лола нишинем,
Бо доғдилон улфати хунинҷигарон буд.
Симин дигар имрӯз надорад хабар аз хеш,
Бо он ки худ ороми дили бехабарон буд!

Шароби нур

Ситора дида фурӯ басту орамид, биё,
Шароби нур ба рагҳои шаб давид, биё.
Зи бас ба домани шаб ашки интизорам рехт,
Гули сапеда шукуфту саҳар дамид, биё.
Шаҳоби ёди ту дар осмони хотири ман
Паёпай аз ҳама сӯ хатти зар кашид, биё.
Зи бас нишастаму бо шаб ҳадиси ғам гуфтам.
Зи ғусса ранги ману ранги шаб парид, биё.
Ба вақти маргам агар тоза мекунӣ дидор,
Ба ҳуш бош, ки ҳангоми он расид, биё.
Ба гомҳои касон мебарам гумон, ки туӣ,
Дилам зи сина бурун шуд, зи бас тапид, биё.
Наёмадӣ, ки фалак хӯша-хӯша парвин дошт,
Кунун, ки дасти саҳар дона-дона чид, биё.
Умеди хотири Симини дил шикаста, тӯйӣ
Маро махоҳ аз ин беш ноумед, биё.

Осор[вироиш]

  • Сетори шикаста (1951)
  • Ҷои По (1954)
  • Чиҳил чароғ (1955)
  • Мармар (1961)
  • Растоxез (1971)
  • Хатте зи суръату оташ (1980)
  • Дашти Аржан (1983)
  • Коғазин ҷома (1992
  • Як даричаи озодӣ (1995)
  • Маҷмуъаи ашъор (2003)

Манбаъ[вироиш]