Ҷиза
| Шаҳр | |
Ҷиза | |
|---|---|
| الجيزة / al-Jīza | |
 | |
| 29°59′ а. ш. 31°08′ т. ш.HGЯO | |
| Кишвар | Миср |
| Таърих ва ҷуғрофия | |
| Таъсис | Салтанати Қадим (а. 26 то милод) |
| Масоҳат | 289 км² |
| Баландии марказ | 30 м |
| Минтақаи замонӣ | UTC+2:00 |
| Аҳолӣ | |
| Шумора | 4 146 000 тан (2017) |
| Забони расмӣ | арабӣ |
| Шиносаҳои ададӣ | |
| коди телефон | 2 |
| Нишонаи почта | 3759914 |
| giza.gov.eg/English/defa… | |
|
|
|
 Парвандаҳо дар Викианбор | |
Ҷиза (ба арабӣ: الجيزة, al-Jīza) — дуюми калонтарин шаҳри Миср пас аз Қоҳира ва маркази Устони Ҷиза.[1] Аҳолии шаҳр тахминан 4,15 миллион нафар (барӯйхатгирии соли 2017); бо шаҳрҳои атроф — тахминан 8 миллион нафар — Ҷиза амалан як қисми Қоҳираи Бузург аст ва дар канори ғарбии дарёи Нил воқеъ буда, аз Қоҳира танҳо бо худи дарё ҷудо мешавад. Ҷиза дар байни ҷаҳониён бо Маҷмаи Пирамидаҳои Ҷиза — Хеопс (Хуфу), Хефрен (Хафра) ва Микерин (Менкаур) — ва Сфинкси Бузург машҳур мебошад. Ин маҷмаа ягона аз ҳафт ҳайратангезҳои олами қадим, ки то имрӯз боқӣ мондааст ва UNESCO дар соли 1979 онро ба Феҳристи мероси ҷаҳонӣ дохил кардааст.[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Плитаи Ҷиза — теппаи баланди санглаҳи оҳакии дар канори ғарбии Нил — дар давраи Салтанати Қадим (2686–2181 то милод) ба маконе табдил ёфт, ки фиръавнҳо барои сохтани мақбараҳои беназирии худ интихоб карданд.[1]
Пирамидаи Бузурги Хеопс — фиръавн Хуфу (2589–2566 то милод) — бузургтарин аз се пирамидаҳо: бо баландии аслии 146,5 метр (имрӯз 138 м бо кӯҳшикастагӣ) — 3800 сол (то соли 1311 мелодӣ, вақте ки шпилчаи Собораи Линколн 160 м сохта шуд) баландтарин иморати бунёдкардаи одам дар курраи Замин боқӣ монд. Аз 2,3 миллион блоки санг вазни 2,5 то 15 тонна сохта шудааст.
Пирамидаи Хефрен — писари Хуфу Хафра (2558–2532 то милод) — 136,4 м баландӣ. Сфинкси Бузург — пайкари шери бо каллаи одам — қариб ҳам асри Хафра (тахминан 2500 то милод) канда шудааст, дарозиаш 73 метр ва баландиаш 20 метр; тахминан бузургтарин пайкари якпораи ҷаҳон мебошад.
Пирамидаи Микерин — писари Хефрен Менкаур (2532–2503 то милод) — 65 м баландӣ, хурдтарин аз се пирамидаҳо.
Библиотекари Ҷиза — маконе барои дафни зарурияти Мисри Қадим — дар солҳои 1979 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии UNESCO дохил шуд. Аз соли 2002 Осорхонаи Бузурги Миср (Grand Egyptian Museum) — 490 000 м²-и барои нигоҳдории 100 000 асар дар назди Пирамидаҳо сохта шудааст ва 3 ноябри 2025 ба таври расмӣ баркушода шуд.[1]
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Ҷиза дар канори ғарбии дарёи Нил, тахминан 20 км ҷанубу ғарби маркази Қоҳира, дар канори саҳройи Ливия воқеъ аст. Иқлим — биёбонии гарм — тобистон хеле гарм (то +43 °C дар июл), зимистон мулоим (+18 °C рӯзона), боришот кам (~25 мм).
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии Ҷиза тахминан 4 146 000 нафар (2017) — асосан арабҳои мисрӣ мусалмонӣ суннӣ, инчунин ҷамоати муҳими қибтҳо (насрониҳои қадимии Миср). Забони расмӣ — арабии стандартӣ, дар зиндагӣ — арабии мисрӣ (ал-‘Аммия).[1]
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Иқтисоди Ҷиза бар сайёҳии Пирамидаҳо (бузургтарин ҷалбкунандаи сайёҳии Миср — тахминан 14 миллион сайёҳи хориҷӣ дар сол пеш аз пандемия 2020), тиҷорати кишоварзии делтаи Нил, сикаменостроя ва саноати сабук асос ёфтааст.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Ҷиза бо метрои Қоҳира (Хатти 2, истгоҳҳо Ҷиза, Опера, Донишгоҳи Қоҳира) пайваст аст ва аз он ба Фурудгоҳи байналмилалии Қоҳира тавассути метро/автобус мерасад. Фурудгоҳи Сфинкс — 45 км ғарби Ҷиза — соли 2019 боз шуд ва аз он лоиҳаи Осорхонаи Бузурги Миср хидмат мекунад.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Маҷмаи Пирамидаҳои Ҷиза (UNESCO 1979): Пирамидаи Хеопс (2560 то милод, 146 м баландӣ, ягона аз ҳафт ҳайратангези олами қадим — то имрӯз боқӣ мондааст), Пирамидаи Хефрен (2530 то м., 136 м), Пирамидаи Микерин (2510 то м., 65 м), Сфинкси Бузург (2500 то м., 73×20 м), Қаиқи Хеопс (расиде ки соли 1954 наздики Пирамидаи Бузург аз сангу чуб бо дарозии 43 метр аз нав ҷамъоварӣ шуд). Осорхонаи Бузурги Миср (Grand Egyptian Museum, GEM) — соли 2025 боз шуд, бузургтарин осорхонаи археологии махсуси як тамаддун дар ҷаҳон, дорои тамоми 5400 асари Тутанхамон дар як маҷмаа. Донишгоҳи Қоҳира (таъсиси 1908 — аввалин донишгоҳи муосири Миср) низ дар Ҷиза воқеъ аст.
