Ато Муҳаммади Нур

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Ато Муҳаммади Нур

Ато Муҳаммади Нур (порсӣ: عطا محمد نور, Мазори Шариф, 1965) — волии вилояти Балхи Афғонистон, собиқ ҷанговар ва қумандони саҳроии дастаҳои ҷангии Эътилофи Шимол, яке аз дастпарварон ва шогирдони содиқи мактаби ҷангӣ, мактаби сиёсӣ ва мактаби роҳбарии Аҳмадшоҳи Масъуд, ҳамчунин яке аз роҳбарони ситоди интихоботии доктор Абдуллоҳи Абдуллоҳ ва яке аз сиёсатмадорони таъсиргузор дар ин кишвар.

Шарҳи ҳол[вироиш]

Ато Муҳаммади Нур, ки аз синни 16 солагӣ яроқ ба даст гирифта аввал муқобили аскарони артиши Шӯравӣ, сипас муқобили собиқ иттифоқчиёни дохилии худ (дастаҳои Гулбиддини Ҳикматёр) ва баъдан зидди дастаҳои ҷангии ҳаракати «Толибон» ҷангидааст, дар давоми роҳбарии 13 солаи худ ин вилоятро ба яке аз амнтарин ва аз ҷиҳати иқтисодӣ пешрафтатарин минтақаҳои Афғонистон мубаддал гардонид.

Фаъолияти сиёсӣ[вироиш]

Соли 2001-ум, вақте ки нерӯҳои Эътилофи байналмиллалӣ таҳти роҳбарии НАТО ва шариконаш вориди хоки Афғонистон шуда дар давоми як соли минбаъда ҳукумати имрӯзаи Ҳомиди Карзайро ташкил намуданд, кам касоне Ато Муҳаммади Нурро ҳамчун чеҳраи таъсиргузор қабул доштанд. Зиёда аз ин, Ҳомиди Карзай ба хотири аз пойтахт дур нигоҳ доштани Ато Муҳаммади Нур ва ҳамчунин бо мақсади дар қисмати шимолии Афғонистон маҳдуд кардани фаъолиятҳои сиёсиву ҷангии генерали ӯзбак Абдурашиди Дустум маҳз Ато Муҳаммади Нурро волии Балх таъин кард. Номбурда дар баробари расман шурӯъ кардан ба фаъолияти сиёсии худ нахустин шуда дар қаламрави мамлакат вилояти Балхро аз кишт, парвариш ва фурӯши маводи мухаддир тоза кард. Дигар аз муваффақиятҳои волии Балх он гашт, ки тадриҷан таъсири ҳаракатҳои иртиҷоӣ ва ифротиро дар ҳудуди вилоят камтар намуд. Ба ибораи дигар, Ато Муҳаммади Нур дар ҳудуди вилояти Балх кореро анҷом дод, ки ба Ҳомиди Карзай иҷрои он дар тамоми қаламрави мамлакат муяссар нагаштааст. Дар баробари таъмини амният ва рушди иқтисодии вилоят Ато Муҳаммади Нур таваҷҷӯҳи сармоягузорони хориҷиро ба вилоят ҷалб кардааст. Илова ба ин, қисмати шимолии Афғонистонро аз дастаҳои мусаллаҳи худсар пурра тоза карда, фаъолияти тамоми сохторҳои ҳокимияти давлатӣ ва ҳифзи ҳуқуқро ба роҳ монд ва ҳокимияти марказии вилоятро қавӣ гардонидааст. Ато Муҳаммади Нур бо тамоми сокинони вилоят муносибатҳои самимӣ ва ба масоили муносибатҳои байниқавмӣ муносибати беғаразонаро ба роҳ мондааст.

Ато Муҳамади Нур аз соли 2004 то ба ҳол расман дар мансаби волии вилояти Балх менишинад ва гарчӣ дар ин муддат Ҳомид Карзай қариб ҳамаи волиҳои 34 вилояти Афғонистонро аз мансаб барканор карда бошад ҳам, волии вилояти Балх  - Ато Муҳамадди Нур на танҳо дар мансабаш зиёда аз 10 сол боз мустаҳкам нишаст, балки дар миёни сокинони мамлакат ҳамчун сиёсатмадори созанда ва бунёдкор нуфузи бештар аз пештарро пайдо кард. Соли гузашта, ҳангоме ки Маркази омӯзиши Афғонистони муосир дар миёни сокинону коршиносон ва мутахассисони афғонӣ назарсанҷӣ анҷом дод Ато Муҳаммади Нур дар қатори президент Ҳомиди Карзай ва пешвои рӯҳонии ҳаракати «Толибон» Мулло Умар яке аз таъсиргузортарин чеҳраҳои сиёсии Афғонистон дониста шуда буд.

Ҳангоме ки волиёни дигар вилоятҳои Афғонистон ва мансабдорони ҳукумати марказии Кобул ба дуздии кӯмакҳои молиявии байналмилалӣ машғул буданд, Ато Муҳаммади Нур аз ҳисоби ҷанговарони дастаҳои партизанӣ кормандони ҳукуматии сатҳи муосирро тарбия карда, тадриҷан сокинони мамлакатро ба ҳаёти осоишта ва созанда мутобиқ гардонид. Дар ҳудуди вилоят маблағгузорӣ ба соҳаҳои саноат, нефт, сохтмон ва тиҷорат афзун гардидаст. Мувофиқи иттилои вазорати молияи мамлакат шаҳри Мазори Шариф дар давраи ҳукмронии Ато Муҳаммади Нур ба яке аз сарчашмаҳои аслии даромади иқтисодии кишвар мубаддал гаштааст. Дуруст аст, ки рақибони Ато Муҳаммади Нур изҳор мекунанд, ки ӯ тамоми ҳукумати худро барои рушди тиҷорати шахсиаш сафарбар кардааст, вале волии вилоят дар ҷавоб ба ин гунаҳкоркуниҳо гуфтааст, ки «воқеан ҳам ман сарвати зиёд дорам, аммо ҳамаи ин боигариҳои ман бо роҳи ҳалол ба даст омадаанд». Дар баробари ҳамин, Ато Муҳаммади Нур аз сиёсати дохилии ҳукумати Ҳомиди Карзай чандин маротиба рӯирост танқид кардааст. Аз ҷумла кӯшишҳои президент Карзайро дар хусуси барҳам задани коррупсия дар сатҳи ҳукумату ҳукуматдорон мавриди истеҳзо қарор дода гуфтааст, ки президент дар навбати аввал набояд шахсони фасодзадаро ба мансаб таъин кунад: «Агар шахсони расмӣ дуздӣ накунанд ва пора нагиранд, он гоҳ ҳатман мардум ба ин гуна ҳукумат боварӣ пайдо мекунанд».

Номзадӣ дар интихобот[вироиш]

Ато Муҳаммади Нур на танҳо дар интихоботи президентии соли 2014, ҳамчунин дар интихоботи президентии гузашта низ ҳамчун волии вилояти Балх, на аз номзадии президенти кишвар – шахсе, ки ӯро ба ин мансаб таъин кардааст, балки аз номзадии Абдуллоҳ Абдуллоҳ дастгирӣ карда буд.

Ин дафъа низ Ато Муҳаммади Нур аз номзадии доктор Абдуллоҳ  пуштибонӣ карда барои ҳимояи ҳуқуқҳои худ – райъи интихобкунандагон омодааст шӯриши мардумиро барпо карда, пойтахти мамлакат Кобулро аз худ кунад. Суоле пайдо мешавад, ки оё воқеан ҳам Ато Муҳаммади Нур имкон дорад, ки шӯриши мардумӣ барпо кунад ва алайҳи Кобул муқовимати мусаллаҳона нишон диҳад? Ба ақидаи ҷонибдорони худи волии вилоят аҳолии Балх омода аст, ки бо нахустин ишора ба кӯчаҳо бароянд ва барои ҳимояи ҳуқуқҳои худ аз волии вилояти худ пуштибонӣ кунанд ва ба муқобили ноадолатиҳо бархезанд.  

Зимнан номзадии Ато Муҳаммади Нур барои роҳбарии Афғонистон агар ҷавобгӯ ба манфиатҳои Амрико набошад, барои Русия бараъкс мувофиқи матлаб мебошад. Соли 2012 ҳангоми таҷлили ҷашни «Рӯзи ғалабаи муҷоҳидон», ки ҳама сола моҳи апрел баргузор мешавад, волии Балх ғайричашмдошти иштирокдорони ҷашн дар суханронии худ изҳор кард, ки артиши СССР ба хоки Афғонистон на барои куштани аҳолии осоишта ворид шуда буд. Коршиносон он замон ин суханони Ато Муҳаммади Нурро ишора ба куштори сокинони оддии Афғонистон аз тарафи ҷанговарони НАТО маънидод карда буданд. Пештар аз ин бошад, соли 2011 Ато Муҳаммади Нур ҳангоми мулоқот бо консули Русия дар Балх Александр Головин аз Русия даъват кард, ки иншоот ва корхонаҳое, ки Иттиҳоди Шӯравӣ бунёд карда буд дубора барқарор ва таҷҳизонида шаванд. Он вақт Русия ин таклифи Ато Муҳаммади Нурро бе ҷавоб гузошт.

Бо ин ҳама, Ато Муҳаммади Нур то ҳол як чеҳраи нокушода боқӣ мондааст, ки сухани ниҳоии худро нагуфтааст. Пас аз марги Аҳмадшоҳи Масъуд, Бурҳониддин Раббонӣ ва Маршал Фаҳим, ҳамакнун чунин ба назар мерасад, ки ин чеҳраи матраҳи Афғонистон ба оҳистагӣ, вале хеле устуворонаву муътадил ба як пешвои мутлақи тоҷикони Афғонистон табдил ёфта истодааст.[1]

Сарчашма[вироиш]

  1. Ато Муҳаммади Нур – пешвои нави тоҷикони Афғонистон? — Акрами Санг, © «Фараж» - 03.09.2014