Басра
| Шаҳр | |
Басра | |
|---|---|
| البصرة | |
 | |
| 30°30′ а. ш. 47°49′ т. ш.HGЯO | |
| Кишвар | Ироқ |
| Таърих ва ҷуғрофия | |
| Таъсис | 636 |
| Масоҳат | 181 км² |
| Баландии марказ | 5 м |
| Минтақаи замонӣ | UTC+3:00 |
| Аҳолӣ | |
| Шумора | 1 326 564 тан (2018) |
| basra.gov.iq | |
|
|
|
 Парвандаҳо дар Викианбор | |
Басра (ба арабӣ: البصرة, al-Baṣra) — шаҳри бузургтарини ҷануби Ироқ ва маркази вилояти Басра буда, бандари асосии кишвар дар канори Шатт-ул-Араб (маҳалли пайвасти Даҷла ва Фурот) воқеъ аст.[1] Аҳолии шаҳр зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо атрофаш аз 2 миллион мегузарад; Басра гиреҳи асосии саноати нафт ва савдои баҳрии Ироқ ба ҳисоб меравад.[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Басра соли 636 мелодӣ (14 ҳ.қ.) дар замони хилофати Умар ибни Хаттоб ҳамчун пойгоҳи лашкарии артиши араб дар марзи Сосониёни Эрон бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳони ислом табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX шаҳр маркази муҳими илм буд — мактаби басраи забоншиносии арабӣ дар ҳамин ҷо ташаккул ёфт ва бузургоне чун Халил ибни Аҳмад, Сибавайҳ ва Ҷоҳиз дар Басра фаъолият мекарданд.[1]
Дар асрҳои миёна Басра нуқтаи муҳими савдои уқёнусии Ҳинд ва Чин буд (бо ҳамин шаҳр афсонаҳои Синдбоди Баҳрии «Ҳазору як шаб» алоқаманданд). Дар асрҳои XVI–XX зери Усмониҳо, сипас Британияи Кабир қарор гирифт. Дар ҷанги Ироқу Эрон ва ҷанги халиҷ Басра осеби ҷиддӣ дид.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Басра дар канори Шатт-ул-Араб, тақрибан 110 километр шимоли халиҷи Форс, дар замини ҳамвори паст воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои дарозу сахт гарм (то +50°C) ва зимистони муътадил дорад. Маҳалла бо обхезиҳои Шатт-ул-Араб ва шӯршавии замин мушкилот дорад.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии шаҳри Басра зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо агломератсияаш аз 2 миллион мегузарад.[1] Аксарияти сокинон арабҳои шиа мебошанд; ҷамоаҳои хурди ҳиндитабор, эронитабор ва масеҳии ассурӣ низ зиндагӣ мекунанд.
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Басра маркази асосии саноати нафту газ ва бандари баҳрии Ироқ аст: бандарҳои Умм-Қаср ва Хур-Аз-Зубайр содироти нафтро таъмин мекунанд, конҳои нафтии Румайла, Зубайр ва Маҷнун дар наздикии шаҳр воқеъанд.[1] Кишоварзӣ — бахусус хурморавӣ — таърихан рукни иқтисод буд.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар Басра Фурудгоҳи байналмилалии Басра, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Бағдод–Басра) ва бандарҳои баҳрӣ амал мекунанд; шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо Бағдод ва Кувайт мепайвандад.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар Басра калисои таърихии Аса-л-Масеҳ, машғаҳои бузурги шиа ва маҳаллаи кӯҳнаи Ашар бо корвонсаройҳояш аз ёдгориҳои муҳими шаҳранд. Донишгоҳи Басра яке аз қадимтарин донишгоҳҳои кишвар буда, шоирон ва нависандагони машҳури муосири араб (Бадри Шокир ас-Сайёб) аз ҳамин шаҳр баромадаанд.
