Вироиш

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи

Вироиш, виростан — як матни навишториро аз ли­ҳози расмулхат, имло, иншо ва дурустии матлаб бар­расӣ ва барои интишор омода кардан.[1][2]

Решашиносӣ[вироиш]

«Вироиш» тасҳеҳ ва омодасозии матни навишторӣ барои интишор аст. Касеро ки навиштаи дигаронро тасҳеҳ, танзим ва барои интишор омода мекунад, «виростор» ва корашро «виросторӣ» мегӯянд. Матнеро ки вироиш шуда бошад, «вирост» мегӯянд. Ин истилоҳот аз феъли «виростан» сохта шудаанд ки дар порсии миёна низ «wirāstan» буда ва бо «оростан» ва «перостан» аз як реша аст. Он реша дар забони эронии бостон «*rād-» буда ба маънии «омода кардан, оростан, тартиб додан». «Оростан» ба маънии «ороиш кардан, ороиш додан» аз ҳамин реша бо афзудани пешванди «*ā-» сохта шуда (*ā- + *rāsta-), «перостан» ба маънии «костану кам кардан барои хубиву зебоӣ» бо афзудани пешванди «*pati-» (*pati- + *rāsta-) ва «виростан» бо афзудани пешванди феълии «*wi-» (*wi- + *rāsta-). Ин «*rāsta-» сифати мафъулӣ аз моддаи замони гузаштаи «*rāda-» аст ки бо гузашти замон «rāy» гашта ва он вожаҳо низ «ārāy», «payrāy» ва «wirāy» гаштаанд ва «ороя», «пероя» ва «вироста» аз онҳо боз мондаанд. Яъне ин вожа дар забонамон беш аз 3 ҳазор сол боз ба кор меравад.

Кори вироиш[вироиш]

Вироиш, як навишта аз ҷи­ҳат­ҳои гуногун тавассути виростор бозбинӣ мешавад. Дар вироиш усулан риояи чунин принсипҳо ҳатмист: тас­ҳеҳи саҳву иштибоҳот, ки аз муаллифи матн сар задааст; ба таври во­зеҳу дақиқ тасфия кардани матн; сан­ҷи­дани рақамҳову да­лел­ҳои мавод ва поккории дастхат аз ғалатҳо; бартараф кардани ҳар гуна носуфтагию муғ­лақии забону мантиқи навиштор; матни аслро ба таври фаннӣ такмил кардан.

Навъҳои вироиш[вироиш]

Вироишро метавон ба се навъ – фаннӣ, забонӣ ва муҳтавоӣ тақ­симбандӣ кард.

  • Ба вироиши фаннӣ дурустнависии вожаҳо, риояти якмаромии расмулхат дар матн, аломат­гузорӣ, тан­зи­ми ҷадвалҳо (диаграммаҳо), нақшаҳо (тас­вирҳо, тан­зими зернавишт), пайнавишт ё замима, бахш­бандӣ ва фасл­бан­дии китоб, ихтисораҳо, ададнависӣ ва формула­на­висӣ, сар­саф­ҳа ва зерсафҳа, танзими феҳристи матолиб, танзими феҳристи маъхаз ё китобнома ва муто­биқати он бо дохили матн ва амсоли ин дохил мешавад.
  • Вироиши забонӣ ё адабӣ шомили истифода аз вожаву ибо­ратҳои муносиб, танзими истилоҳот, ислоҳи ҷумлаҳо тиб­қи меъёрҳои дастури забон, таваҷҷуҳ ба расоӣ ва шевоии ҷум­ла­ҳо, рафъи носозгориҳои маъноиву мантиқии ҷу­м­ла­ҳо, таваҷҷуҳ ба асосу замони феълҳо, истифода аз ҷумла­ҳои кӯтоҳ, барчидани ҳар ҳашв ва ғайра аст.
  • Вироиши муҳтавоӣ пешрафтатарин навъи вироиш мебошад. Дар он виростор ба ҳавзаи тахассусӣ ва илмии вироиши матн ворид мешавад; рафъи носозгориҳои илмию муҳтавоӣ дар кулли асар аз аслитарин корҳои ӯ ба шумор меравад.

Виростори хуб дар айни ҳол нависандаи хубест, ки ба навишта таровати тоза мебахшад. Ӯ бояд ҳатман аз фанни вироиш огоҳ ва аз мутолиоти густарда бахурдор бошад.


Эзоҳ[вироиш]

  1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик, Ҷилди 1. А-М – Душанбе: Муассисаи давлатии Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2015, - саҳ. 194
  2. Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 3. БОЗ-ВИЧКУТ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2014, - с.484-485 // О. Шакурзода.

Сарчашма[вироиш]

Энсиклопедияи Миллии Тоҷик Мақола дар асоси маводи Энсиклопедияи Миллии Тоҷик навишта шудааст.