Волфрам

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
74
Волфрам
183,84
4f145d46s2

Волфра́м (лот. Wolframium, аз олм. wolf – гург ва ramm – гӯсфанд), W, — унсури кимиёӣ аз гурӯҳи VI ҷадвали даврии Менделеев; рақами тартибиаш 74, массаи ат. 183,85.

Филиззи сафеди нуқрагуни хеле душворгудоз (34000С); t ҷӯшишаш 59000С, зичиаш 19,3 г/см3 волфрам 5,5 ∙ 10-4%-и массаи қишри заминро ташкил медиҳад. Муҳимтарин минералҳои волфрам волфрамит (Mn, Fe)WO4, шеелит CaWO4, тунгсит WO3nH2O, ферберит FeWO4, гюбнерит MnWO4 ва штолсит PbWO4 мебошанд. Соли 1781 олими швед Шееле волфрамро дар шакли оксиди WO3 аз минерали шеелит ҷудо намуд. волфрам-и холисро соли 1783 олимони испаниягӣ бародарон Ф. ва Х. Д-Элюар аз оксиди WO3 ҳосил карданд.

Маъданҳои асосии волфрам дар Хитой, Кореяи Шимолӣ, ИМА, Боливия ва Аргентина мавҷуданд. волфрам-и табиӣ аз 5 изотопи собит иборат аст. В аз нигоҳи кимиёӣ нофаъол мебошад. Дар пайвастҳояш дараҷаҳои оксидшавии +2, +3, +4, +5 ва +6 дорад (собиттарини онҳо +6 аст). Дар шароити муқаррарӣ танҳо бо фтор ва дар ҳарорати баланд бо оксиген, хлор, йод, бром, нитроген, селен, теллур, бор ва карбон ба реаксия медарояд. Бо ҳидроген пайваст ва дар кислотаҳои HCl, HNO3, H2SO4 ва шаҳшароб ҳал намешавад. Ишқорҳо низ ба волфрам таъсир намерасонанд. Танҳо омехтаи кислотаи нитрат HNO3 ва гидрогенфторид HF метавонад волфрамро ҳал намояд. Волфрами филиззии холисро дар натиҷаи таҷзияи ҳароратии хлориди волфрам WCl6 (дар 16000С) дар шакли хока ба даст меоранд. Карбиди волфрам – WC моддаи ниҳоят сахт (наздик ба алмос) ва душворгудоз аст. Ҳангоми пухтан бо кобалт хӯлаи ниҳоят устувори «победит» ҳосил мекунад (барои истеҳсоли асбобҳои харротӣ ва тори рӯшноидеҳи фурӯзонакҳо истифода мешавад). Волфрами холис дар соҳаи электротехника, радиоэлектроника, барои истеҳсоли пӯлодҳои махсуси устувор ба кор меравад. Волфрам бо Cr, Mo, Nb ва Ta хӯлаҳои сахти ба таъсири кимиёӣ пурбардошт ҳосил мекунад. Намакҳои кислотаи волфрамат H2WO4 – волфрамати натрий Na2WO4 дар истеҳсоли пигментҳо, CaWO4, BaWO4 ва MgWO4 барои истеҳсоли моддаҳои нурафкан (люминофорҳо) истифода мегарданд. Волфраматҳои скандий, индий, лантан ва дигар унсурҳои нодир ба таркиби моддаҳои лазерӣ дохил мешаванд. Олимони Институти кимиёи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон синтез ва пайвастҳои хлордори волфрам-ро таҳқиқ мекунанд. Волфрам ва пайвастҳои он заҳрнок мебошанд. Волфрам бо номи «тунгстен» низ маъмул аст.

Эзоҳ[вироиш]

Адабиёт[вироиш]

  • Идрисов Т. Кимиёи аносир (элементҳо). Д., 2004;
  • Популярная библиотека химических элементов. М., 1983;
  • Шретер В.. в Химия. М., 1989.

Сарчашма[вироиш]