Ибни Ҳайсам

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Абуалии Басрӣ
ар. أبو علي الحسن بن الحسن بن الهيثم
Hazan.png
Таърихи таваллуд: 965[1]
Зодгоҳ:
Тахрихи даргузашт: 1039[2][3][…] ё 1040[4]
Маҳалли даргузашт:
Шогирдони маъруф: Al-Mubashshir ibn Fātik[d]
Commons-logo.svg Абуалии Басрӣ дар Викианбор

Абуалӣ Муҳаммад ибни Ҳасан ибни Ҳайсами Басрӣ (ар. أبو علي الحسن بن الحسن بن الهيثم‎, номвар ба Ибни Ҳайсам; 965, Басра — 1039, Қоҳира) — аз бузургтарин риёзидонон ва беҳтарин физикдони мусулмони[5] араб[6][7][4] буд. Ӯ аввалин донишманди физики нур дар ҷаҳон аст, ки дар заминаи шинохти нур ва қонунҳои шикасту бозтоби он нақши муҳимме ифо кардааст.

Зиндагинома[вироиш]

Доир ба соҳаҳои гуногуни табийёт, риёзиёт, тиб ва фалсафа асарҳо таълиф кардааст. «Китоб-ул-манозир» («Оптика») ном асари ӯ соли 1572 бори нахуст ба забони лотинӣ тарҷума шуд. Маълумоте, ки доир ба сохти чашм додааст, ба ақидаҳои илми муосир наздиканд. Ақидаи ӯ дар бораи бо ду чашм дидан ва интиҳо доштани суръати рӯшноӣ ҷолиби диққатанд. Абуалии Басрӣ инъикос ва шикасти рӯшноиро дар муҳитҳои гуногун тадқиқ ва ба зичии муҳит вобаста будани нишондиҳандаи шикастро муайян намуд. Инчунин кӯшиш кард, ки давомоти шафақро ба ҳисоб гирифта, дар асоси он баландии атмосфераи заминро муайян кунад. Абуалии Басрӣ дар «Китоб-уш-шарҳ мусодарат китоб-ил-Уқлидус фӣ-л-Усул» (Шарҳи муқаддимаи «Усул»-и Уқлидус) муқаддамоти (постулатҳои) Уқлидусро таҳлил ва масъалаи хатҳои мувозиро тадқиқ намуд. Чунончи, ӯ нишон дод, ки ду хати рости ҳамбур ба як хати рост мувозӣ шуда наметавонанд.

Эзоҳ[вироиш]

  1. 1.0 1.1 Национальная библиотека Австралии — 1960.
  2. Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF: платформа открытых данных — 2011.
  3. Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #118648160 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  4. Архив по истории математики Мактьютор
  5. دائرة المعارف بزرگ اسلامی:ابن هیثم، ابو علی. cgie.org.ir. 6 январи 2020 санҷида шуд.
  6. Ibn al-Hayt̲h̲am. Encyclopaedia of Islam, Second Edition (15 январи 2016).
  7. OPTICS. www.iranicaonline.org. Encyclopaedia Iranica. 6 январи 2020 санҷида шуд.

Сарчашма[вироиш]