Нозир Арабзода (Қулматов)

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Нозир Арабзода
Нозир Арабзода
Nozir Arabzoda
Санаи таваллуд:

20 декабри соли 1940

Зодгоҳ:

ноҳияи Ашт

Санаи марг:

5 марти соли 2004

Нозир Арабзода (Қулматов)олим, доктори илмҳои фалсафа, профессор (1999).

Зиндагинома[вироиш]

Нозир Арабзода 20 декабри соли 1940 дар деҳаи Ашт дар хонадони зиёӣ ба дунё омадааст. Мактаби миёнаи Умари Хайёми деҳаи мазкурро бо медал хатм кардааст (1957). Шуъбаи филологияи тоҷики Факултети таърих ва филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленинро бо дипломи сурх хатм намудааст (1962). Аспиранти шуъбаи фалсафаи Академияи илмҳои Тоҷикистон (1962-1965), ходими хурди илмӣ (1965-68), ходими калони илмии шуъбаи фалсафаи Академияи илмҳои Тоҷикистон(1968-1970), дотсенти кафедраи фалсафаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин (1970-1994), дотсенти кафедраи фалсафаи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд (1994-1996),[1] дотсент ва сипас профессори кафедраи адаб ва фарҳанги Донишгоҳи соҳибкорӣ ва хизмат (1996-1999), профессори кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон (1999-2004). Дар донишгоҳҳои кишвар Нозир Арабзода аз таърихи фалсафа, аз ҷумла таърихи фалсафаи тоҷик дарс медод. Нозир Арабзода 5 марти соли 2004 дар Душанбе чашм ба дунё пӯшид.

Фаъолияти илмӣ[вироиш]

Муҳимтарин дастовардҳои илмӣ:

Яке аз вежагиҳои барҷастаи осори Нозир Арабзода диққат, вусъат ва умқи пажӯҳиши мавзӯъ аст. Ӯ нахустин бор таҳлили комилу ҷомеи таълимоти диниву фалсафии Носири Хусравро пешниҳод кардааст, масъалаҳои илоҳиёти Носири Хусрав, аз ҷумла тавҳид, офариниши олам, шаккокӣ, таъвили Қуръон, нубувват ва имоматро мавриди таҳлил қарор додааст, масъалаҳои муаммои ҳастиро мавриди пажӯҳиши муфассал қарор додааст, таълимоти мутафаккир дар бораи аърози ҳастиро батафсил баён кардааст, ба гунаи нав моҳияти нафс ва масъалаи психофизикиро шарҳ додааст, дар бофтори таҳлили муаммои ҳастӣ мақоми инсон дар силсилаи маротиби ҳастиро арзёбӣ кардааст, ташобуҳ ва тафовути назарияи маърифати Носири Хусрав ва Ибни Синоро баррасӣ карда, таҳлили қиёсии таълимоти ахлоқии Носири Хусрав ва Абубакри Розиро пешниҳод намудааст, хирадгароии фалсафии мутафаккир дар шеърро бозтоб карда, ҷойгоҳи ахлоқии суханро мавриди баррасӣ қарор додааст.

Номи рисолаҳои номзадӣ ва докторӣ
  • рисолаи номзадӣ: "Таълимоти ахлоқии Саъдӣ". Душанбе, 1968
  • рисолаи докторӣ: "Фалсафаи исмоилияи Носири Хусрав". Душанбе, 1998

Ӯ муаллифи китобу мақолаҳои сершумори илмӣ роҷеъ ба муҳимтарин масъалаҳои таърихи фалсафаи точик буда, пажӯҳишҳои бунёдии ӯ дар мавзӯи таълимоти фалсафии Носири Хусрав, Фахруддини Розӣ, Саъдии Шерозӣ, Ҳофизи Шерозӣ, Ибни Сино, Ибни Ямин, Абубакри Розӣ, Насриддини Тӯсӣ, Муҳаммади Ғазолӣ ва дигарон арзиши вежа доранд. Ба қалами Нозир Арабзода беш аз 30 мақолаи илмӣ дар “Энсиклопедияи советии тоҷик” (Душанбе, 1978-1988) тааллуқ доранд, ки ба шарҳи мафҳуму масъалаҳои гуногуни фалсафӣ ихтисос доранд. Саҳми Нозир Арабзода дар таълифи китобҳои дарсии фалсафӣ низ қобили мулоҳиза аст. Аз ин қабил осор, ки ӯ дар ҳамкорӣ бо донишмандони тоҷик офаридааст, метавон “Очеркҳои таърихи фалсафа”(Душанбе, 1982) ва“Фалсафа”-ро зикр намуд. Ғайр аз навиштани мақолаю рисолаҳои илмӣ, ӯ дар таълиф, таҳрир ва тарҷумаи китобҳои дарсӣ ва васоити таълим саҳм гузошта, муаллифи барномаҳои дарси фалсафа ва таърихи фалсафаи тоҷик мебошад.

Осор[вироиш]

  • Этические взгляды Саади. Душанбе, «Дониш», 1968. 129 с.
  • Фахриддин Рози (краткий анализ философской концепции). Душанбе, “Дониш”, 1980. 67 с.
  • Очеркҳои таърихи фалсафа. Душанбе, "Дониш", 1982.
  • Фахруддини Розӣ. Душанбе, “Ирфон”, 1993. 88 с.
  • Носири Хусрав. Тадқиқи назариёти фалсафӣ. Душанбе, «Маориф», 1994. 176 с.
  • Ҳикмати амалии Саъдӣ. Душанбе, “Нодир”, 2002. 133 с.
  • Ҷаҳони андешаи Носири Хусрав. Душанбе, «Нодир», 2003. 259 с.
  • Мир идей и размышлений Носира Хусрава. Душанбе, “Нодир”, 2003. 264 с.

Номгӯи мақолаҳои илмӣ, ки дар маҷаллаҳо ба табъ расидаанд[вироиш]

ба забони тоҷикӣ
  • 1.Оҳангҳои иҷтимоӣ дар “Ҳабсиёт”-и Масъуди Саъди Салмон// Садои Шарқ. 1965.
  • 2.Мафҳуми замон дар фалсафаи Носири Хусрав// Ахбороти АФ РСС Тоҷикистон. Шуъбаи фанҳои ҷамъиятӣ. № 1, 1985.
  • 3.Расионализми шоирона// Мактаби советӣ. № 10, 1986.
  • 4.Муҳити маърифат// Садои Шарқ. № 12, 1986.
  • 5.Андешаҳои илмии Носири Хусрав// Мактаби советӣ. № 3, 1988
  • 6.Тавсифи категорияи макон дар фалсафаи Носири Хусрав// Ахбороти АФ РСС Тоҷикистон, серияи фалсафа, иқтисодиёт ва ҳуқуқшиносӣ. № 1, 1988.
  • 7.Сирати ахлоқии Абубакри Розӣ// Садои Шарқ. № 11, 1988.
  • 8.Зарурти маърифати олам аз назари Носири Хусрав// Ахбороти АФ РСС Тоҷикистон, серияи фалсафа, иқтисодиёт, ҳуқуқшиносӣ. № 4 (16), 1989.
  • 9.Ҳаракат аз диди Носири Хусрав// Илм ва ҳаёт. № 12, 1989.
  • 10.Андарзи Ҳакими Қубодиёнӣ// Садои Шарқ. № 12, 1989.
  • 11.Андешаи офариниш дар фалсафаи Носири Хусрав// Фарҳанг. № 7, 1991.
  • 12.Ҷавҳарияти ҷисм, модда ва сурат аз назари Носири Хусрав// Илм ва ҳаёт. № 2, 1991.
  • 13.Эҷодиёти Носири Хусрав// Маърифат. № 2, 1992.
  • 14.Шаккокии Носири Хусрав// Адаб. № 5, 1992.
  • 15.Носири Хусрав дар бораи нубувват ва имомат// Илм ва ҳаёт. № 7-8, 1993.
  • 16.Таъвили Қуръон дар илоҳиёти Носири Хусрав// Фарҳанг. № 1/3, 1993.
  • 17.Одоби сухан гуфтан дар таълимоти ахлоқии Носири Хусрав// Адаб. № 7, 1996.
  • 18.Фазилати некӣ ва накӯкорӣ дар таълимоти ахлоқии Носири Хусрав// Илм ва ҳаёт, 1999.
  • 19.Саъдӣ ва масъалаи ташаккули ахлоқ бо таъсири тарбият// Адаб. № 1, 2002.
  • 20.Нигоҳи нав ба зиндагиномаи Саъдии Шерозӣ// Адаб. № 3, 2002.
  • 21.Таълимоти расионалистии фалсафаи Носири Хусрав// Адаб. № 1, 2004.
ба хатти форсӣ
  • 22.Мақоми инсон дар силсилаи маротиби ҳастӣ// Persian Heritage (Мероси Эрон), № 58, Ню-Ҷерси, ИМА, 2010.
  • 23.Шарҳи аҳволи Носири Хусрав// Persian Heritage (Мероси Эрон), № 59, Ню-Ҷерси, ИМА, 2010.
ба забони русӣ
  • 24.Диалог души и тела в философии Фахриддина Рози// Изв. АН Тадж. ССР, отделение общественных наук. № 1 (95), 1979.
  • 25.Сущность души. Трактовка психофизической проблемы в философии Носири Хусрава// Изв. АН Тадж. ССР, серия: философия, экономика, правоведение. № 1, 1991.
ба забони англисӣ
  • 26.Nasir-i Khusraw// Encyclopedia of Religion, Second Edition. USA, 2005.

Номгӯи мақолаҳо, ки дар рӯзномаҳои кишвар ба табъ расидаанд:[вироиш]

  • 27. Тарбия ва ташаккули шахсият ба ақидаи Саъдии Шерозӣ// Маориф ва маданият, 1965.
  • 28. Фалсафаи Насриддини Тӯсӣ// Маориф ва маданият, 1968.
  • 29. Фалсафаи Ибни Сино// 1969.
  • 30. Роҷеъ ба фалсафаи Ҳофиз// 1971.
  • 31. Нақши Ғаззолӣ дар фалсафа ва тасаввуф// 1976.
  • 32. Пажӯҳандаи ҳақоиқ// 1973.
  • 33. Фалсафаи ахлоқии Ибни Ямин// 1976.
  • 34. Умри бардавоми анъана// 1977.
  • 35. Назарияи маърифати Фахриддини Розӣ// 1977.
  • 36. Саъдӣ ва тасаввуф// 1977.
  • 37. Муҳовараи рӯҳу ҷисм дар фалсафаи Фахриддини Розӣ// 1979.
  • 38. Кори идеологӣ ва талаби айём// Маданияти Тоҷикистон, 1983.
  • 39. Қимати ҷинси сухан боло кунам...// Комсомоли Тоҷикистон, 1984.
  • 40. Гуманизми Носири Хусрав// Адабиёт ва санъат, № 37, 1989.
  • 41. Сухани тоза аз мавзӯи куҳан// Садои мардум, 1996.
Дар ҳамқаламӣ бо Мӯсо Диноршоев
  • 42. Ибни Сино ва Фахриддини Розӣ// 1980.
  • 43. Баҳси мутакаллим бо файласуф// 1980.
  • 44. Маънии лаззат. Мунозираи Носири Хисрав бо Абӯбакри Розӣ// Адабиёт ва санъат, № 14, 1990.
  • 45. Насириддини Тӯсӣ ва исмоилиён//, 2000.
Дар ҳамқаламӣ бо Ғаффор Ашӯров
  • 46. Сайқали хирад//, Тоҷикистони советӣ, № 156, 1970.
Дар ҳамқаламӣ бо Умар Султонов
  • 47. Шаҳиди Балхӣ – шоири файласуф// Маориф ва маданият, 1977.
Дар ҳамқаламӣ бо Р.Мусулмонқулов
  • 48. Бо чашми кам мабин// Тоҷикистони советӣ, 1972.
Дар ҳамқаламӣ бо Н.Рустамов
  • 49. Кошифи асрори фалсафӣ// Комсомоли Тоҷикистон, 1967.
Дар ҳамкорӣ бо гурӯҳи муаллифон
  • 50. Суруди дили Барно// Тоҷикистони советӣ, 1966.
  • 51. Таърих гувоҳ аст...// Газетаи муаллимон, № 15, 1983.
  • 52. Фурӯғи фитрати маънии Бедил// Омӯзгор, № 48, 2003.

Пайвандҳои беруна[вироиш]

  1. TavcifnomaiOmuzgoron Арабзода (Қулматов) Нозир

[1]