Портал:Экология

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
вироиш  

Портали Экология

Экология (аз юнонӣ: οικος — хона, и λόγος — илм) Дар замони хозира худи калимаи экология маънои хеле васе дорад, нисбат ба дахсолаи аввали тараккиёти ин илм. Дар баъзе мавридхо дар зери масъалаи экология , масъалаи мухофизати мухити зистро мефахмонад (боз Энвайронментализм). Бисёр вакт омехташавии ин андешаҳо дар он аст, ки офатҳои зарарасони одам ба мухити зист алокамандии зич дорад, вале дар хорича, масалан, бисёри вакт фахмиши калимаи ecological (колимаи англисӣ буда ба ин илм алокаманд аст) ва environmental (калимаи англисӣ буда, ба мухити зист алокаманди дорад).

Экология – илм дар бораи муносибати байни организмҳои зинда ва мухити зисти онхо мебошад. Экология хамчун илм ба фахмиши функсиякунонии экосистемаҳо, муносибати байни организмхои зинда ва мухити зисти онҳо, шартҳои тараккиёт ва баробарии хамин гуна системахо равона карда шудааст. Муносибати байни одам ва табиат хамчунин ашёи омузиши экология шуда метавонад.Бештар...

вироиш  

Мақолаи барҷаста

вироиш  

Акси барҷаста

вироиш  

Зиндагиномаи барҷаста

вироиш  

Оё шумо медонед...

[1]

вироиш  

Порталҳои алоқаманд

[[{{{link}}}|   ]]
Портал:Биология
[[{{{link}}}|   ]]
Портал:Биотехнология
[[{{{link}}}|   ]]
Портал:Заминшиносӣ
Биология Биотехнология Заминшиносӣ
[[{{{link}}}|   ]]
Портал:Энергия
Энергия
вироиш  

Ахбори Экология

вироиш  

Гурӯҳҳо

вироиш  

Ситатаҳо

вироиш  

Мавзӯҳои Экология

Амнияти экологи, пеш аз њама, ќисми таркибии амнияти миллї ва байналмиллалї аст, ки бо њолати муњити атроф (захирањои табии, об атмосфера, замин, олами растани ва њайвонот) алоќаманд аст ва пайдоиши бўњронњои экологї ва офатњоро, ки ба мављудият ва фаъолияти муътадили одам (љамъият) тањдид мекунад, пешгирї мекунад.1 Бадшавии экология солњои тўлонї ба таври анъанавї њамчун тањдид ба амнияти давлатии на танњо Тољикистон, балки њамчун амнияти љумњурињои Осиёи Марказї баррасї намешуд. Мисол, захирањои обии бањри Арал аз солњои 60-ум, ваќте, ки роњбарияти ИЉШС ќарор кард, ки истењсоли пахтаро дар Осиёи Миёна зиёд мекунад, њаљми оби ба бањри Арал дохил мешуда, аз 60 метри кубї ба 60 километри кубї дар як сол фаромад. Обњои ба Арал мерехта бо нурињо ва моддањои химиявї ифлос карда шуда буданд, ки аз тарафи муассисањои кишоварзї ќад-ќади маљрои онњо истифода бурда мешуданд. Ин омил дар якљоягї бо намакдор шудани об аз солњои 80-ум таќрибан ба 60% зиёд шудани беморињои респираторї, њамчунин беморињои бо саратон ва камхунї алоќаманд оварда расонд. Аз се як њиссаи ањолии дар атрофии бањри Арал мезистагї, аз камхунї азоб мекашанд. Аммо ягон љумњурии Осиёи Миёна ба танњои муаммои бањри Аралро њал карда наметавонанд. Масъалаи оби ошомиданї имрўз на танњо масъалаи иљтимої-иќтисодї ва сиёсї балки яке аз масъалањои муњими амниятї мебошад. Имрўз, бо сабабњои маълум, бадшавии вазъи экологї њамчун тањдидба амнияти миллї баррасї намешавад. Баъзан камшавї ва ё пурра тамомшавии захираи табиї сабаби пайдошавии муноќишањо ва тањдиди амнияти миллї мешаванд. Яке аз масъалаи дигар ин масъалаи кули Сарез мебошад, ки имрўз на танњо тањдиди дохилї, балки масъалањои берунаи экологии башарият аст. Кули Сарез дар баландии 3262 метр воќеъ аст. Оби софи дар њаљми 17,3км3 љамъшуда, метавонад ањолии тамоми љањонро дар тўли як сол бо оби ошомиданї таъмин намояд. Ин љо тањдиди потенсиалии кўли Сарезро дар Помир бояд махсус ќайд кард. Дар натиљаи заминљунбии соли 1911 пайдо шуда, ин обанбор имрўз зиёда аз 17 кубокилометр об дорад. Айнан њамин миллиард кубометр об њамон «Бомбаи Мурѓоб»аст, к ибо ќудрати он ягон яроќи ќатли ом аз тарафи одам сохташуда баробар шуда наметавонад. Миќдори азими об дар ин љо на танњо бо сарбанди табиї нигоњ дошта мешавад, ки мустањкамии он дар тўли зиёда аз 90 соли мављудияти кўл бештар зери шубња гузошта мешавад. Рахнаи ин сарбанд бо сели серобе тањдид мекунад, ки метавонад масоњати 52 њазор километри квадратиро пахш кунад. Аз ин «сунамї» зиёда аз 5 миллион одам зарар мебинад, иншоотњои хољагии халќ, майдонњои кишоварзї, олами наботот ва њайвонот дар њудуди чор давлат – Тољикистон, Узбекистон, Туркманистон ва Афѓонистоннест карда мешаванд. Мушкилотњои њозираи экологї Таи дањсолањои охир истењсолу истифодаи захирањои табиї дар тамоми минтаќањои дунё афзуд. Сабаби асосии афзудани истифодаи сарватњои табиї- зиёдшавии шумораи ањолии сайёра ва тараќќии босуръати техника мебошад. Дар натиља истеъмоли захирањои табиї низ афзуд, ки сабаби ким ё нест шудани баъзе аз боигарињои табиат гардид. Инќилоби илмию техникї яке аз омилњои пурќуввати инкишофи љамъият мебошад. Њоло таъсири инсон ба биосфера босуръат афзуда истодааст. Аз ин рў, дар сатњи сайёраи Заамин ягон нуќтаеро дарёфт намудан мумкин нест, ки ба он таъсири фаъолияти гуногунљабњаи инсон нарасида бошад. Одамон фаъолияти худро њоло ба он равона намудаанд, ки сараввал табиатро ба фоидаи худ таѓйир дињанд. Њар лањза истеъмолу истифодаи зиёди сарватњои табиї ба назар мерасад. Ин аст, ки дар ќитъаи Амрико миќдори подаи безонњо, дар Осиё- говмешу оњуњњо ва дар минтаќањои гуногуни сайёра шумораи дарандагон монанди палангу шер, леопарду пантера ва ѓайра кам ва филњо ќариб, ки нест шудаанд. Дар сатњи уќёнусњо бошад, шумораи нањангњо хеле кам ва парандањо ќариб нест шудаанд. Аз растанињо бошад, шумораи зиёди намудњои растанињо нест шудаанд, ки ин њодисањо мушкилоти гуногуни умумибашарии экологиро ба амал овардаанд. Аз љињати ба амал омадан ва сатњи таъсирашон ба организмњо масъалањои умумибашарии экологї хеле гуногун бада, муњимтарашон инњоянд: Баландшавии њарорати сайёра Шароити ба амал омадан ва тараќќї намудани њайётдар сатњи сайёра, атмосфера мебошад, ки атрофии онро муњити газї ињота кардааст. Ањамияти њавои атмосфера барои табиат зиёд ва гуногунљабња мебошад. Масалан Офтоб сўи сайёраи Заамин миќдори зиёди энергияро равона мекунад, лекин ба сатњи замин он миќдор энергия мерасад, ки барои фаъолияти мўътадил и организмњои зинда зарр аст. Боќимондаи энергияи Офтоб ё дар таркиби атмосфера љабида нест карда мешавад ва ё ба сатњи кайњон бебозгашт баргардонида мешавад. Агар чунин намешуд, њаёт њам вуљуд намедошт. Чунки агар атмосфера намебуд, рўзона Офтоб сатњи заминро то 100-дараља гарм ва шабона то 100-дараља хунук мекард. Муътадилии њолати атмосфера ба муътадилии элементњои таркиби вай вобаста буда, таи чанд дањсолаи охир ин элементњо хеле коњиш ёфтааст. Сабабњои номўътадилии атмосфера гуногун буда, бештар ба фаъолияти худи одамон вобастаас. Яке аз сабаби асосии ифлосшавии атмосфера партовњои наќлиёти автомобилї ва њавої мебошад. Тибќи иттилои олими фаронсавї Ж. Детри як тайёраи реактивї дар муддати як соати парвози худ меъёри яксолаи оксигени барои нафаскашии 180-200 њазор нафарро харљ мекунад. Мошини сабукрав бошад дар ваќти 1000км роњро тай намудан меъёри яксолаи оксигени ронандаашро сарф менамояд. Сабаби дигари ифлосшафии атмосфера нерўгоњњои нафти ва истифодаи барзиёди газњои табии мебошад. Дар чунин њолат агар аз љониби башар ягон чораи љиддие дида нашавад, он гоњ таќрибан то нимаи садаи XXI њарорати сайёраи замин ба 4-5-дараља баланд мешавад. Чунин баландшавии умумии њарорат дар сатњи сайёраи замин натиљањои номатлуб меорад. Масалан, аз як тараф раванди ба амал омадани биёбонњо тез мегардад, аз тарафи дигар, сатњи уќёнусњои сайёра аз њисоби пиряхњои обшуда баланд мешаванд, ки ин њодиса хатари љїддист. Аз ин рў, агар дар садсолаи охир сатњи оби уќёнусњо 10-12см баланд шуда бошад, пас то соли 2050-ум эњтимоли баландшавии сатњи оби уќёнусњо то 150см имкон дорад. Баландшавии оби уќёнусњо барои мамлакатњои назди бањрї ва шањрњои алоњида аз ќабили Амстердам, Венетсиё, Рио-де-Жанейро, Санкт-Петербург ва ѓайра праблемањои љиддиро ба амал меоварад. Ѓайр аз ин мамлакатњои араб зери об монда, то 15% майдони Египт, то 4% майдонњои кишти Бангладеш аз истифода биромада, заминњои зиёде ба шўразорњо табдил меёбанд. Масъалаи дигари экологї, ин хавфи хароб гардидани ќабати озонии атмосфера-озоносфера мебошад, ки танњо дар сурати 1% камшудани ќабати озонии таркиби атмосфера шумораи маризињои саратони пўст то 5-7% меафзояд. Ин нишон медињад, ки танњо дар минтаќаи Аврупо соле то 6-9 њазор касс гирифтори ин касалии шадидмегардад. Барои њалли ин проблемаи глобалии экологї соли 1985 дар Вена гуфтугўи байналхалќї барпо гардид, ки «Конвенсияи Венаро оиди њифзи ќабати озонї» ќабул намуд. Аммо њамаи имзокунандагон ба хулосаи ягонаи кам кардани партовњои зиёновар наомаданд…\\\…\\\…\\\… Њоло, солее, ба оби уќёнусњо ммиллиардњо тонна моеъњои зањрнок омехта мешаванд, ки сабаби нест гардидани организмњои обї гардидааст. Мувофиќи ахбори расонањои гуногун њоло зиёда аз 20 давлати дунё, ки шумораи ањолиашон аз 132 млн. кас зиёдаст, аз оби нўшокї танќисї мекашанду 2,4млард касс оби пурра тоза накардаро истеъмол менамоянд. Ёдовар шудан ба маврид аст, ки Президенти Љумњурии Тољикистон, Эмомали Рањмон дар маќолаи хеш «Тољикистон дар остонаи асри XXI», ки 7-уми декабри соли 2000 дар сањифањои рўзномаи «Независимая газета»-и Федератсияи Руссия ба табъ расида буд, сатњи экологии Осиёи Марказиро дар мисоли Љумњурии Тољикистон мавриди муњокима ќарор дода, зикр намудааст, ки дар натиљаи гармшавии њарорати сатњи сайёра дар давоми 50 соли охир3/1 њиссаи захираи оби яке аз пиряхњои калонтарини Осиёи Марказї-Федченко кам шудааст.

вироиш  

Коре, ки Шумо метавонед кард

вироиш  

Викилоиҳаҳо

вироиш  

Викимедиаҳои Алоқаманд”

Ба навкорон · Ҷамоат · Порталҳо · Мукофотҳо · Лоиҳаҳо · Дархостҳо · Баҳодиҳӣ

Кеши сервер холи карда шавад

  1. экология