Рашиди Ватвот

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
  1. REDIRECT Шаблон:NS

Тарҷумаи ҳол[вироиш]

Саъдулмули Рашидуддин Мухаммад ибн Муҳаммад Абдуҹалили Балхи (1087-1178/83), шоир ва олими форсу тоҷик мебошад. Дар мадрасаи Низомияи Балх тахсил кардааст. Аз аксари илмҳои замонаш, махсусан фалсафа, калом, сарфу нахв, лугат, маони ва баён, арӯзу бадеъ ва ғайра вукуфи комил дошт. Доир ба соли таваллуди адиб дар сарчашмаҳо маълумоте чой надорад. Шоир дар замони зиндагиаш бо шоирони муосири худ – Хоқонӣ, Анварӣ, Саноӣ, Адиб Собир мукотиба доштааст. Рашиддудини Ватвот соли 1177 вафот мекунад.

Мероси адабӣ[вироиш]

Аз Рашиди Ватвот дар назму наср мероси адаби ва илмии зиёде бокист, ки як киссаи он хануз дастнавис буда, хиссаи мӯҳимаш ба табъ расидааст. Девони шоир 8563 байт дошта, касида, таркиббанд, тарчеъбанд, ғазал, китъа ва рубоиро дар бар мегирад. Аз 223 касидаи девон 153-тои онхо ва чанде аз таркиббанду тарчеъбандҳои шоир дар боби сиёсату давлатдори ва чангу сулх гуфта шудаанд. Дар касидахояш Рашиди Ватвот устуворию пойдории давлат, ободию оромии мамлакат ва бехбудии ахволи халқро дар адлу дод ва аклу дониш дида, аз хукумронони замон талаб кардааст, ки адолатпарвар бошанд, илму маданиятро ривоч диханд, бахри бехбудии кишвар ва рӯзгори халқ кушанд:

Ба адл аст хар салтанатро субот,
Ба илм аст хар мамлакатро мадор.
Сазад мулк андар канори касе,
Ки бошад тихи аз харомаш канор!
Ту ислохи гети аз он кас мачуй.
Ки бар нафси худ несташ иқтидор.

Хар як ҳоким ва мамлакат бо адолат окибат дорад, агар беадолат бошад ба нести мерасад. Куввату кудрати мамлакат бо илму дониш аст. Сохиби мамлакат шахсе бояд шавад, ки даст ба корҳои харом назанад ва покдилу покният бошад. Хар касе, ки нафси худро идора карда наметавонад, аз вай ба чамъият ва одамон ягон манфиат намерасад. Шоир дар ин порчаи шеъри дар бораи хакими окилу донишманд дилсузи халқ сухан ронда баднафсию гурусначашмиро танкид кардааст.

АЗ ҚАСОИД[вироиш]

На рух аст он ки зуҳраву қамар аст, На лаб аст он ки сар ба сар шакар аст. Ҳолам аз бад батар шудасту равост, К-он нигорин зи хуб, хубтар аст. Симу зар пок рафт дар ишқат, Ҷону дил низ ҳар ду бар асар аст. Бо чунон рӯҳ чи ҷои чону дил аст, Бо чунон лаб чи чои симу зар аст. Хабари ранчи ман ба олам рафт, Эй дарего, ки ёр бехабар аст. Некуӣ кун, шаҳо, ки дар олам, Номи шоҳон ба некуӣ самар аст. В-аз ризо додани бадон ба бадӣ, Ҳам ҳазар кун, ки мавзеи ҳазар аст. Носеҳе, к-он туро бад омузад, Нест носеҳ, к-аз адӯ бадтар аст. Ганчу ранчи тавонгару дарвеш, Ҳар чи дар олам аст, даргузар аст. Дод кун, дод кун, ки дорулхулд, Маскани хусравони додгар аст. Як саҳифа зи номи нек туро, Бехтар аз сад хизонаи гуҳар аст.

Чу аз ҳадиқаи минои чархи сақлотун, Нуҳуфт гашт аломати сурх оинагун. Зи нақшҳои ғарибу зи шаклҳои бадеъ, Саҳифаҳои фалак шуд чу сӯҳфи Ангалиун. Ҷаҳони насру салоҳи самок ҳар ду шуданд, Зи дасти чарх мурассаъ ба лӯълӯи макнун. Ба ҳусн руйи қамар ҳамчу талъати Лайлӣ, Ба заъф шакли сӯҳо ҳамчу комати Маҷнун. Шихоб ҳамчун хусоми бараҳнакарда бар ҳарб, Суҳайл ҳамчун синони ҳизобкарад ба хун. Шиои шаъро андар саводи зулмати шаб, Чунонки дар дили ҷуҳҳол илми Афлотун. Шабе дарозу зи ҳайрат фалак дар ӯ сокин Валек дар дили ман ҳаҷри ёр бурда сукун.

Аз ғазалиёт[вироиш]

Ҷоно, лаби чун шароб дорӣ, Рухсори чу офтоб дорӣ. Дар пеши зиёи офтобат, Аз зулмати шаб ниқоб дорӣ. Пайваста раҳи фироқ пӯӣ, Ҳамвора сари итоб дорӣ. Эй руйи ту, раҳмати илоҳӣ, То чанд маро азоб дорӣ? Эй тофта зулфи ёр, охир, То кай дили ман ба тоб дорӣ?

Эй хиҷил гашта офтоб аз ту, Хонаи сабри ман хароб аз ту. Аз сари меҳр чун савол кунам, Нашнавам ҷуз ба кин ҷавоб аз ту. Ту ҳама роҳати чӣ маънирост, Баҳраи ман ҳама азоб аз ту.