Фосфор

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Фосфор, 15P
PhosphComby.jpg
waxy white (yellow cut), red (granules centre left, chunk centre right), and violet phosphorus
Фосфор
Талаффуз/ˈfɒsfərəs/ (FOS-fər-əs)
Номи дигарphosphorus
Намуди зоҳирӣберанг, сафаед, зард, сурхи баланд, сурх, бунафшранги мумӣ
Вазни атомии муқаррарӣ Ar, std(P)30.973761998(5)[1]
Фаровонӣ
in the қишри замин5.2 (silicon = 100)
Фосфор дар ҷадвали даврӣ
ҳидроген ҳелий
литий бериллий бор (элемент) карбон натрий оксиген фтор неон
натрий магний алюминий силитсий фосфор сулфур хлор аргон
калий калсий скандий титан (элемент) ванадий хром манган оҳан кобалт никел мис руҳ галлий германий арсен селен бром криптон
рубидий стронсий иттрий сирконий ниобий молибден технетсий рутений родий палладий нуқра кадмий индий қалъагӣ сурма теллур йод ксенон
сезий барий лантан серий празеодим неодим прометий самарий европий гадолиний тербий диспрозий ҳолмий эрбий тулий иттербий лютесий ҳафний тантал волфрам рений осмий иридий платина тилло симоб таллий сурб висмут полоний астат радон
франcий радий актиний торий протактиний уран (элемент) нептуний плутоний америcий кюрий берклий калифорний эйнштейний фермий менделевий нобелий лоуренсий резерфордий дубний сиборгий борий ҳассий мейтнерий дармштадтий рентгений коперниcий ниҳоний флеровий московиум ливерморий теннесин оганессон
N

P

As
силитсийфосфорсулфур
Рақами атомӣ (Z)15
Гурӯҳгурӯҳи 15 (гурӯҳи азот)
Даврдаври 3
Блокp-блок
Категорияи элемент  Ғайриметали реактивӣ
Конфигуратсияи электрон[Ne] 3s2 3p3
Электронҳо аз рӯӣ ҷилд2, 8, 5
Хосиятҳои физикӣ
Фаза дар ҲФМсахт
Нуқтаи гудозишwhite: 317.3 K ​(44.15 °C, ​111.5 °F)
red: ∼860 K (∼590 °C, ∼1090 °F)[2]
Ҳарорати ҷӯшишwhite: 553.7 K ​(280.5 °C, ​536.9 °F)
Нуқтаи сублиматсияred: ≈689.2–863 K ​(≈416–590 °C, ​≈780.8–1094 °F)
violet: 893 K (620 °C, 1148 °F)
Зичӣ (наздик ба ҳ.х.)white: 1.823 g/cm3
red: ≈2.2–2.34 гр/см3
violet: 2.36 гр/см3
black: 2.69 гр/см3
Ҳарорати гудозиши хосwhite: 0.66 кҶ/мол
Ҳарорати буғшавии хосwhite: 51.9 кҶ/мол
Гармигунҷоиши молярӣwhite: 23.824 Ҷ/(мол·К)
Буғи сершуда (white)
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 279 307 342 388 453 549
Буғи сершуда (red, b.p. 431 °C)
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 455 489 529 576 635 704
Хосиятҳои атомӣ
Дараҷаҳои оксидшавӣ−3, −2, −1, +1,[3] +2, +3, +4, +5 (a mildly acidic oxide)
ЭлектроманфииятҶадвали Полинг: 2.19
Қувваҳои иондоршавӣ
  • 1-ум: 1011.8 кҶ/мол
  • 2-юм: 1907 кҶ/мол
  • 3-юм: 2914.1 кҶ/мол
  • (бештар)
Радиуси ковалентӣ107±3 пм
Радиуси Ван дер Ваалс180 пм
Color lines in a spectral range
Хатҳои спектрии Фосфор
Дигар хосиятҳо
Сохтори булӯрӣbody-centered cubic (bcc)
Body centered cubic crystal structure for фосфор
Гармигузаронандагӣwhite: 0.236 W/(m·K)
black: 12.1 W/(m·K)
Тартибории магнитӣсафед, сурх, бунафшранг, сиёҳ: диамагнетик </ref>
Таъсирпазирии магнитӣ−20.8·10−6 см3/мол (293 K)[4]
Модули чандирии ҳаҷмдорwhite: 5 GPa
red: 11 ГПа
Рақами CAS7723-14-0 (red)
12185-10-3 (white)
Таърих
КашфHennig Brand (1669)
Recognised as an element byАнтуан Лавуазйе[5] (1777)
Изотопҳои асосии фосфор
Изо­топ Мавҷу­дият Давраи ним­таҷзия (t1/2) Тарзи таҷзия Маҳ­сул
31P 100% собит
32P trace 14.28 d β 32S
33P trace 25.3 d β 33S
| пайвандҳо

Фосфор (англ. phosphorus) — унсури химиявӣ, рақами атомиаш 15 буда бо рамзи P ишора карда мешавад[6].

Дар ҷадвали даврии ҳозира замон, Фосфор дар блоки p ва дар 15-ум гурӯҳи элементҳо ҷойгир мебошад.[7]

Хосиятҳо[вироиш]

Физикӣ[вироиш]

Химиявӣ[вироиш]

Атомӣ[вироиш]

Изотопҳо[вироиш]

Мавҷудият дар табиат[вироиш]

Таърих[вироиш]

Кашф[вироиш]

Номгузорӣ[вироиш]

Пайвандҳо[вироиш]

Эзоҳ[вироиш]

  1. (2016) «Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)». Pure and Applied Chemistry 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.
  2. Phosphorus: Chemical Element. Encyclopaedia Britannica.
  3. (2006) «Phosphorus(I) Iodide: A Versatile Metathesis Reagent for the Synthesis of Low Oxidation State Phosphorus Compounds». Inorganic Chemistry 45 (17): 6864–74. doi:10.1021/ic060186o. PMID 16903744.
  4. Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4. 
  5. cf. "Memoir on Combustion in General" Mémoires de l'Académie Royale des Sciences 1777, 592–600. from Henry Marshall Leicester and Herbert S. Klickstein, A Source Book in Chemistry 1400–1900 (New York: McGraw Hill, 1952)
  6. Atomic Number and Mass Numbers. ndt-ed.org. 17 феврали 2013 санҷида шуд.
  7. (1988) «New Notations in the Periodic Table». Pure Appl. Chem. 60 (3): 431–436. doi:10.1351/pac198860030431. Санҷида шуд 24 March 2012.

Адабиёт[вироиш]

Ҳаволаҳои беруна[вироиш]

Логотипи Викилуғат
Викилуғат дорои мақола бо номи «Фосфор» аст
Commons-logo.svg
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад: