Фосфор

Фосфор, ₁₅P
	waxy white (yellow cut), red (granules centre left, chunk centre right), and violet phosphorus
Фосфор
Талаффуз	/ˈfɒsfərəs/ (FOS-fər-əs)
Номи дигар	phosphorus
Намуди зоҳирӣ	беранг, сафаед, зард, сурхи баланд, сурх, бунафшранги мумӣ
Вазни атомии муқаррарӣ Ar, std(P)	30.973761998(5)
Фосфор дар ҷадвали даврӣ
	силитсий ← фосфор → сулфур
Рақами атомӣ (Z)	15
Гурӯҳ	гурӯҳи 15 (гурӯҳи азот)
Давр	даври 3
Блок	p-блок
Категорияи элемент	Ғайриметали реактивӣ
Конфигуратсияи электрон	[Ne] 3s2 3p3
Электронҳо аз рӯӣ ҷилд	2, 8, 5
Хосиятҳои физикӣ
Фаза дар ҲФМ	сахт
Нуқтаи гудозиш	white: 317.3 K (44.15 °C, 111.5 °F) ; red: ∼860 K (∼590 °C, ∼1090 °F)
Ҳарорати ҷӯшиш	white: 553.7 K (280.5 °C, 536.9 °F)
Нуқтаи сублиматсия	red: ≈689.2–863 K (≈416–590 °C, ≈780.8–1094 °F) ; violet: 893 K (620 °C, 1148 °F)
Зичӣ (наздик ба ҳ.х.)	white: 1.823 g/cm3; red: ≈2.2–2.34 гр/см3 ; violet: 2.36 гр/см3 ; black: 2.69 гр/см3
Ҳарорати гудозиши хос	white: 0.66 кҶ/мол
Ҳарорати буғшавии хос	white: 51.9 кҶ/мол
Гармигунҷоиши молярӣ	white: 23.824 Ҷ/(мол·К)
Хосиятҳои атомӣ
Дараҷаҳои оксидшавӣ	−3, −2, −1, +1, +2, +3, +4, +5 (a mildly acidic oxide)
Электроманфиият	Ҷадвали Полинг: 2.19
Қувваҳои иондоршавӣ	1-ум: 1011.8 кҶ/мол ; 2-юм: 1907 кҶ/мол ; 3-юм: 2914.1 кҶ/мол ; (бештар) ;
Радиуси ковалентӣ	107±3 пм
Радиуси Ван дер Ваалс	180 пм
	Color lines in a spectral rangeХатҳои спектрии Фосфор
Дигар хосиятҳо
Сохтори булӯрӣ	body-centered cubic (bcc)
Гармигузаронандагӣ	white: 0.236 W/(m·K) ; black: 12.1 W/(m·K)
Тартибории магнитӣ	сафед, сурх, бунафшранг, сиёҳ: диамагнетик </ref>
Таъсирпазирии магнитӣ	−20.8·10−6 см3/мол (293 K)
Модули чандирии ҳаҷмдор	white: 5 GPa; red: 11 ГПа
Рақами CAS	7723-14-0 (red); 12185-10-3 (white)
Таърих
Кашф	Hennig Brand (1669)
Recognised as an element by	Антуан Лавуазйе (1777)
Изотопҳои асосии фосфор
	дидан; баҳс; вироиш; \| пайвандҳо

Фосфор (англ. phosphorus) — унсури химиявӣ, рақами атомиаш 15 буда бо рамзи P ишора карда мешавад^[6].

Дар ҷадвали даврии ҳозира замон, Фосфор дар блоки p ва дар 15-ум гурӯҳи элементҳо ҷойгир мебошад.^[7]

Хосиятҳо

Физикӣ

Химиявӣ

Атомӣ

Изотопҳо

Мавҷудият дар табиат

Таърих

Кашфв

Номгузорӣ

Пайвандҳо

Ҷадвали даврии унсурҳои кимёӣ

Ин химия мақолаи хурд аст. Бо густариши он ба Википедия кӯмак кунед.

Эзоҳ

↑ (2016) «Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)». Pure and Applied Chemistry 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.
↑ Phosphorus: Chemical Element. Encyclopaedia Britannica.
↑ (2006) «Phosphorus(I) Iodide: A Versatile Metathesis Reagent for the Synthesis of Low Oxidation State Phosphorus Compounds». Inorganic Chemistry 45 (17): 6864–74. doi:10.1021/ic060186o. PMID 16903744.
↑ Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4.
↑ cf. "Memoir on Combustion in General" Mémoires de l'Académie Royale des Sciences 1777, 592–600. from Henry Marshall Leicester and Herbert S. Klickstein, A Source Book in Chemistry 1400–1900 (New York: McGraw Hill, 1952)
↑ Atomic Number and Mass Numbers. ndt-ed.org. 17 феврали 2013 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 12 феврали 2014.
↑ (1988) «New Notations in the Periodic Table». Pure Appl. Chem. 60 (3): 431–436. doi:10.1351/pac198860030431. Санҷида шуд 24 March 2012.

Адабиёт

Менделеев Д. И. Элементы химические // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Ҳаволаҳои беруна

Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:

Фосфор

[CIAAW2013-1] (2016) «Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)». Pure and Applied Chemistry 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.

[2] Phosphorus: Chemical Element. Encyclopaedia Britannica.

[3] (2006) «Phosphorus(I) Iodide: A Versatile Metathesis Reagent for the Synthesis of Low Oxidation State Phosphorus Compounds». Inorganic Chemistry 45 (17): 6864–74. doi:10.1021/ic060186o. PMID 16903744.

[4] Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4.

[5] . "Memoir on Combustion in General" Mémoires de l'Académie Royale des Sciences 1777, 592–600. from Henry Marshall Leicester and Herbert S. Klickstein, A Source Book in Chemistry 1400–1900 (New York: McGraw Hill, 1952)

[6] Atomic Number and Mass Numbers. ndt-ed.org. 17 феврали 2013 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 12 феврали 2014.

[7] (1988) «New Notations in the Periodic Table». Pure Appl. Chem. 60 (3): 431–436. doi:10.1351/pac198860030431. Санҷида шуд 24 March 2012.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]