Ғунда

Ғунда
Табақабандии илмӣ
ХАТО: шаблони орояшинохтӣ нест, который должен описывать систематическое положение таксона Latrodectus. Вид: Ғунда
Номи байнулмилалии илмӣ
Latrodectus tredecimguttatus (Rossi, 1790)
Ареал
Сомонашиносӣ дар Викигуна Тасвирот дар Викианбор ITIS   859148 NCBI   6925 EOL   1187528

Ғунда, рутайло (Lanthrodectes tredicimguttatus) — як навъ тортанаки заҳрнок. Рангаш сиёҳ буда, дар шикам холҳои сурхи давраш сафед дорад. Дарозии модинааш 10-20 мм, наринааш 4-7 мм.

Макони зист

Дар Аф­риқои Шимолӣ, Осиёи Ғарбӣ, Аврупои Ҷанубӣ, доманакӯҳу биёбон­ҳои Осиёи Марказӣ, аз ҷумла Тоҷи­кис­тон, паҳн гардидааст. Ғи­зои ғунда, асосан, ҳа­ша­рот мебошанд. Дар за­мин­ҳои бикр, канори ҷӯй, ҷар ва дигар мавзеъҳо дучор меояд. Беҳ­та­рин ҷойи зист барои ғунда маҳалли тобистонаш гарм ва ти­ра­моҳаш муътадил аст.

Афзоиш ва инкишоф

Ғундаи модина дар тарқиши замин, лонаи хояндаҳо, иншооти обпартою ҳаводиҳӣ ва дигар ҷой­ҳои монанд ба инҳо тори мустаҳкам танида тухм мегузорад. Тухмҳо зимистонро андаруни пила, ки ду ё ча­ҳортоӣ дар торҳо овехта мешаванд, паси сар менамоянд. Ғун­да­ба­чаҳо моҳи апрел мебароянд ва шамол онҳоро якҷо бо торҳояшон бардошта мебарад. Моҳи июн ғундаҳо болиғ мегарданд. Бо фа­ро расидани мавсими гармо ғундаҳои нарина ва модина барои муваққатан тор танидану ҷуфт шудан ҷойи му­вофиқ меҷӯянд. Вақте ки ғундаи нарина ғундаи модинаро бордор кард, ғундаи модина ҳамон лаҳза вайро дошта мехӯрад. Баъд аз ин ғундаи модина боз дар ҷу­стуҷӯи макони муносиб барои сохтани лонаи доимӣ ва тухм гузоштану пила танидан мешавад.

Таъсири заҳр

Заҳри ғунда нисбат ба заҳри ҷарангмор 15 баробар пуртаъсир аст. Ҷойи газидаи ғунда сурх шуда, дарди тоқатфарсо падид меояд, ки он баъд аз 15-30 дақиқа ба тамоми бадан — шикам, миён, қафаси сина ва пойҳо паҳн мегардад. Аз таъ­сири заҳри ғунда дар аксари ҳолатҳо дамкӯтоҳӣ, дилзанӣ, сар­чархӣ, сардард, ларза, дилбеҳузуриву қай, серарақӣ ва бе­ҳолӣ пайдо мешаванд; ранги рӯй меканад ё баръакс, рӯй сурх шуда, сандуқи сина ва зери шона тазйиқ меёбад. Пас аз 3-5 рӯз дар пӯст доначаҳо медаманд ва ҳоли бемор беҳ мегардад. Шахси ғундагазида, одатан, пас аз 2-3 ҳафта ши­фои комил ёбад ҳам, беш аз як моҳ худро бемадор ҳис ме­кунад. Дар сурати нарасонидани ёрии сари­вақтии тиб­бӣ ҳатто мумкин аст ӯ баъди 1-2 рӯзи газидани ғунда бимирад.

Муолиҷа аз таъсири заҳр

Барои муолиҷаи ғундагазида ба варид (сиёҳраг) ё зери пӯст 30-70 мл подзаҳр, 10 мл маҳлули 10-фоизаи сулфати магний тазриқ мекунанд. Аз доруҳои дил ва оромибахш (новокаин, промедол, серофантин ва ғ.) низ истифода мебаранд. Олими рус П. И. Мориковский бо гӯ­гирд­чӯб сӯ­зон­дани ҷойи ғундагазидаро тавсия додааст. Ин корро бояд на дертар аз 1-2 дақиқа пас аз газидани ғунда анҷом дод (заҳр зери таъсири гармӣ таҷзия мешавад).

Аз заҳри ғунда шутур, гов ва асп бештар зарар мебинанд. Би­нобар ин, дар ҷойҳое, ки ғунда мавҷуд аст, бештар гӯс­фан­дон­ро мечаронанд, зеро онҳо аз заҳри он камтар зиён ди­да, ло­на­ашро поймол мекунанд.

Нигаред низ

• Анкабут

Адабиёт

• Ғунда / С. Муҳиддинов // Ғ — Дироя. — Д. : СИЭМТ, 2016. — С. 140—141. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 5). — ISBN 978-99947-33-67-5.

• Рупперт Э. Э. ва диг. Зоология беспозвоночных. Т. 3. М., 2008.