Ҷабраил

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Ҷабраил
озарбойҷонӣ: Cəbrayıl
39°24′00″ а. шим. 47°01′34″ т. ш.HGЯO
Кишвар  [[|]]
Таърих ва ҷуғрофиё
Баландӣ
470 м
Вақти минтақавӣ UTC+4
Аҳолӣ
Аҳолӣ
  • 6 300 тан (1991)
Commons-logo.svg Парвандаҳо дар Викианбор

Ҷабраил ( озарбойҷонӣ: Cəbrayıl)- шаҳр дар Озарбойҷон, маркази маъмурии ноҳияи Ҷабраил аст.

Аз соли 1993 то 2020 онро нерӯҳои Арманистон назорат мекарданд [1][2][3].

Мувофиқи тақсимоти маъмурию ҳудудии Ҷумҳурии эътирофнашудаи Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ (СМР), он Ҷракан ном дошт (ба забони арманӣ. Ջրական ) ё Мехакаван [4].

Дар моҳи октябри соли 2020, дар натиҷаи амалиёти ҷангӣ, шаҳр ба ихтиёри Озарбойҷон баргардонида шуд [5].

Ҷуғрофия[вироиш | вироиши манбаъ]

Дар масофаи 14 км аз истгоҳи роҳи оҳани Маҳмудлӣ дар хатти Боку - Ереван, ки аз аввали солҳои 90-ум инҷониб фаъол нест, дар 15 км шимолтар аз марз бо Эрон ҷойгир аст.

Таърих[вироиш | вироиши манбаъ]

Аз соли 1822 Ҷабраил як қисми вилояти Қарабоғ буд. Соли 1840 ин вилоят ба ноҳияи Шуша табдил ёфт, ки аз он соли 1868, вақте ки вилояти Елизаветпол ташкил карда шуд, ноҳияи Ҷабраил ҷудо карда шуд, ки маркази маъмурии он шаҳраки Ҷабраил шуд. Дар замони империяи Русия, ин нуқтаи гумрукӣ дар марз бо Эрон буд. Аз соли 1875 то 1882 дар инҷо шӯъбаи ҷаҳонии уезди Ҷабраил ҷойгир буд [6].

Дар солҳои шӯравӣ, ин як шаҳрак, маркази маъмурии ноҳияи Ҷабраили ҶШС Озарбойҷон буд. Дар ибтидои солҳои 50-ум, дар инҷо мактабҳои миёна ва ду мактаби ҳафтсола, маркази фарҳангӣ, кинотеатрҳои тобистона ва зимистона, ду китобхона ва клуб мавҷуд буданд [7]. Пас аз пошхӯрии СССР (1991) - як қисми Озарбойҷон гардид.

Дар натиҷаи ҷанги Қарабоғ дар моҳи августи соли 1993, он таҳти назорати ҶҚК-и эътирофнашуда қарор гирифт. Ҳамзамон, шаҳр хароб карда шуд; аз соли 2020 харобаҳои он дар ҳолати партофташуда қарор доранд [8]. Таҳти назорати ҶҚК-и эътирофнашуда қарор будан, шаҳр баъдтар ба ноҳияи Ҳадрут дохил шуд.

Рӯйдодҳои соли 2020[вироиш | вироиши манбаъ]

Президенти Озарбойҷон Илҳом Алиев парчами Озарбойҷонро дар болои шаҳри Ҷабраил афрохта истодааст. 16 ноябри соли 2020

4 октябри соли 2020 Президенти Озарбойҷон Илҳом Алиев гуфт, ки артиши Озарбойҷон ҳангоми задухӯрдҳои мусаллаҳона дар Қарабоғи Кӯҳӣ назорати шаҳри Ҷабраил ва чанд деҳаи ноҳияи Ҷабраилро ба дасти худ гирифт [9]. Котиби матбуоти Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ Ваҳрам Погосян [10] ва намояндаи расмии Вазорати мудофиаи Арманистон Артрун Оганесян ин изҳоротро рад карда, онро "дезинформация" номиданд [11]. Аммо, хабарнигори махсуси " Новая газета" Иля Азар суханони яке аз ихтиёриёнеро, ки 4 октябр дар Қарабоғи Кӯҳӣ вохӯрд , иқтибос овард, ки гуфт: "Дар боло... дар Арманистон мегӯянд:" Ҷабраил, пеш рав ", аммо ӯ алҳол дигар дар ихтиёри мо нест». Ба гуфтаи як ихтиёрии дигари арманӣ, Артур Оганисян, ки дар фронти ҷанубӣ дар минтақаи Ҷабраил меҷангид, фармондеҳи ӯро барои итоат накардани фармон аз боло суд карда мешавад, ӯ тамоми ҷавононро шабона ҷамъ овард ва фармуд, ки аз Ҷабраил бираванд. Пас аз он ки Озарбойҷон тавонист Ҷабраилро бигирад, як гардиш дар муноқишаи дуҷонба ба фоидаи артиши Озарбойҷон гузаштааст [12].

9 октябри соли 2020 Вазорати мудофиаи Озарбойҷон наворҳои барафрохтани парчами Озарбойҷонро, дар харобаҳои маркази ноҳияи Ҷабраилро нашр кард.[13] Рӯзи 14 октябр вазорати дифоъи Озарбойҷон наворҳои видеоии дар Ҷабраил сабтшударо нашр кард, ки тасдиқ мекунанд, ки артиши Озарбойҷон Ҷабраилро дар ихтиёр дорад. Дар видео як шаҳраки низомӣ, ки онро арманиҳо дар канори ҷанубии шаҳр хароб кардаанд, нишон дода шудааст. Хабарнигорони Euronews, ки аз Ҷабраил дидан кардаанд, дар як хабари 17 октябр тасдиқ карданд, ки шаҳр таҳти назорати пурраи артиши Озарбойҷон аст.[14]

16 ноябри соли 2020 Президенти Озарбойҷон Илҳом Алиев ба ин шаҳр ташриф овард ва парчами Озарбойҷонро дар қаламрави урдугоҳи пешини низомии нерӯҳои Арманистон дар Ҷабраил афрохт [15].

Аҳолӣ[вироиш | вироиши манбаъ]

Тибқи " Тақвими Кавказӣ " дар соли 1856, дар Ҷабраил "тоторҳо" - шиъаҳо (озарӣ-шиаҳо) зиндагӣ мекарданд, ки байни худ ба забони "тотор"-ӣ ( озарӣ ) ҳарф мезаданд [16].

Мувофиқи барӯйхатгирии аҳолии Империяи Русия дар соли 1897, дар Ҷабраил 520 нафар зиндагӣ мекарданд, ки аз онҳо:

  • Арманиҳо - 228 (43,8%)
  • Озарбойҷониҳо (дар манбаъ - "тоторҳо") - 186 (35,8%)
  • Русҳо - 76 (14,6%)
  • Украинҳо - 18 (3,5%)
  • ва дигарон [17].

Соли 1979 дар ин шаҳрак 4825 нафар зиндагӣ мекарданд, тақрибан ҳамаашон (99,5%) озарбойҷониҳо буданд [18]. Мувофиқи барӯйхатгирии умумииттифоқии аҳолии СССР дар соли 1989, дар Ҷебраил 6070 нафар зиндагӣ мекарданд [19].

Иқтисод[вироиш | вироиши манбаъ]

Дар замони шӯравӣ дар Ҷабраил як корхонаи равған ва панир ҷойгир буд ва истеҳсоли қолинҳо ба роҳ монда шуд. Дар ибтидои солҳои 50-ум як корхонаи шароб ва як кони санг кор мекард [7].

Эзоҳ[вироиш | вироиши манбаъ]

  1. http://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res874.htm См. также документ S/26522 — http://www.un.org/ru/documents/
  2. S/RES/884 (1993) — Резолюция 884 (1993), принятая Советом Безопасности ООН на его 3313-м заседании 12 ноября 1993 года
  3. Ссылки на документ на шести официальных языках ООН
  4. Освобожденному Ковсакану (бывшему Зангелану) 19 лет. PanARMENIAN (29 октябри 2012). 2 ноябри 2012 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 ноябри 2012.
  5. Азербайджан опубликовал видео, подтверждающее взятие Джебраила
  6. Давидбеков И. Село Гадрут Елисаветпольской губернии Джебраильского уезда // Сборник материалов для описания местностей и племён Кавказа. — Шаблон:Тф., 1888. — С. 178.
  7. 7.0 7.1 «Джебраил». Большая советская энциклопедия, 1950.
  8. Война в Карабахе, день 13-й: переговоры о перемирии и судьба южных райцентров(рус.). BBC News Русская служба (9 октябри 2020). 9 октябри 2020 санҷида шуд.
  9. Президент Азербайджана заявил о взятии армией города Джебраил. Армения это отрицает. Meduza (4 октябри 2020).
  10. Пресс-секретарь президента Арцаха опровергает утверждения Алиева о захвате Джебраила | Новости Армении- АРМЕНПРЕСС Армянское информационное агентство
  11. Минобороны Армении опровергло заявление Баку о взятии города Джебраил. ТАСС. 4 октябри 2020 санҷида шуд.
  12. Почему Азербайджан выиграл войну в Карабахе? Отвечают военные эксперты
  13. Флаг Азербайджана развевается в городе Джебраил
  14. Euronews по-русски. Съемочная группа Euronews побывала в городе Джебраиле
  15. Ильхам Алиев и первая леди Мехрибан Алиева побывали в освобожденных от оккупации Физулинском и Джебраильском районах, в том числе в городах Физули и Джебраил
  16. Кавказский календарь на 1856 год. — Тифлис, 1855. — С. 412.
  17. Н. А. Тройницкий. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи, 1897 г. т. 63. Елисаветпольская губерния. — СПб., 1904. — стр. 138.
  18. Джебраильский район (1979).
  19. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.. www.demoscope.ru. 5 Декабри 2017 санҷида шуд.