Висмут

Висмут, ₈₃Bi

Висмут
Талаффуз	/ˈbɪzməθ/ ​(BIZ-məth)
Номи дигар	bismuth
Вазни атомии муқаррарӣ Ar, std(Bi)	7002208980400000000♠208.98040(1)
Висмут дар ҷадвали даврӣ
ҳидроген ҳелий литий бериллий бор (элемент) карбон натрий оксиген фтор неон натрий магний алюминий силитсий фосфор сулфур хлор аргон калий калсий скандий титан (элемент) ванадий хром манган оҳан кобалт никел мис руҳ галлий германий арсен селен бром криптон рубидий стронсий иттрий сирконий ниобий молибден технетсий рутений родий палладий нуқра кадмий индий қалъагӣ сурма теллур йод ксенон сезий барий лантан серий празеодим неодим прометий самарий европий гадолиний тербий диспрозий ҳолмий эрбий тулий иттербий лютесий ҳафний тантал волфрам рений осмий иридий платина тилло симоб таллий сурб висмут полоний астат радон франcий радий актиний торий протактиний уран (элемент) нептуний плутоний америcий кюрий берклий калифорний эйнштейний фермий менделевий нобелий лоуренсий резерфордий дубний сиборгий борий ҳассий мейтнерий дармштадтий рентгений коперниcий ниҳоний флеровий московиум ливерморий теннесин оганессон Sb ↑ Bi ↓ Mc сурб ← висмут → полоний
Рақами атомӣ (Z)	83
Гурӯҳ	гурӯҳи 15 (гурӯҳи азот)
Давр	даври 6
Блок	p-блок
Категорияи элемент	Металли гузашташуда
Конфигуратсияи электрон	[Xe] 4f14 5d10 6s2 6p3
Электронҳо аз рӯӣ ҷилд	2, 8, 18, 32, 18, 5
Хосиятҳои физикӣ
Фаза дар ҲФМ	сахт
Нуқтаи гудозиш	544.7 K ​(271.5 °C, ​520.7 °F)
Ҳарорати ҷӯшиш	1837 K ​(1564 °C, ​2847 °F)
Зичӣ (наздик ба ҳ.х.)	9.78 гр/см3
ҳангоми моеъ будан (дар н.г.)	10.05 гр/см3
Ҳарорати гудозиши хос	11.30 кҶ/мол
Ҳарорати буғшавии хос	179 кҶ/мол
Гармигунҷоиши молярӣ	25.52 Ҷ/(мол·К)
Буғи сершуда P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k at T (K) 941 1041 1165 1325 1538 1835
Хосиятҳои атомӣ
Дараҷаҳои оксидшавӣ	−3, −2, −1, +1, +2, +3, +4, +5 (a mildly acidic oxide)
Электроманфиият	Ҷадвали Полинг: 2.02
Қувваҳои иондоршавӣ	1-ум: 703 кҶ/мол 2-юм: 1610 кҶ/мол 3-юм: 2466 кҶ/мол (бештар)
Радиуси атом	эмпирикӣ: 156 пм
Радиуси ковалентӣ	148±4 пм
Радиуси Ван дер Ваалс	207 пм
Color lines in a spectral range Хатҳои спектрии Висмут
Дигар хосиятҳо
Сохтори булӯрӣ	​rhombohedral
Суръати овоз thin rod	1790 м/с (дар 20 °C)
Васеъшавии ҳароратӣ	13.4 µm/(m·K) (дар 25 °C)
Гармигузаронандагӣ	7.97 W/(m·K)
Муқобилияти нисбӣ	1.29 µΩ·m (дар 20 °C)
Тартибории магнитӣ	диамагнетик
Таъсирпазирии магнитӣ	−280.1·10−6 см3/мол
Модули Юнг	32 ГПа
Модули ғеҷонидан	12 ГПа
Модули чандирии ҳаҷмдор	31 ГПа
Коэффисиенти Пуассон	0.33
Сахтии Моос	2.25
Сахтӣ аз рӯи Бринелл	70–95 МПа
Рақами CAS	7440-69-9
Таърих
Кашф	Кимиёгарони арабӣ (before AD 1000)
Изотопҳои асосии висмут
Изо­топ Мавҷу­дият Давраи ним­таҷзия (t1/2) Тарзи таҷзия Маҳ­сул 207Bi синт 31.55 y β+ 207Pb 208Bi syn 3.68×105 y β+ 208Pb 209Bi 100% 2.01×1019 y α 205Tl 210Bi trace 5.012 d β− 210Po α 206Tl 210mBi syn 3.04×106 y ГИ 210Bi α 206Tl

Висмут (англ. bismuth), Bi — унсури кимиёӣ аз гурӯҳи V ҷадвали даврии Менделеев; рақами тартибиаш 83, массаи атомиаш 208,9804.

Хосиятҳо

Физикӣ

Филиззи сафеди нуқрагун, t гудозишаш 271°С, t ҷӯшишаш 1560°С, зичиаш 9,79 г/см³; нисбат ба дигар унсурҳои гурӯҳи панҷум барқ ва гармиро беҳтар мегузаронад. В. 2 ∙ 10⁻⁵ дарсади массаи қишри Заминро ташкил медиҳад. Дар таркиби 70 минерал мавҷуд аст. Муҳимтарин минералҳои В. висмутин Bi₂S³ ва бисмит Bi₂O₃ мебошанд; В.-и озод каму беш дар таркиби маъданҳои сурб, мис, нуқра, волфрам ва кобалт низ мавҷуд аст. Висмутин дар конҳои Тоҷикистон (Қарамазори Шарқӣ) ва Ӯзбекистон (Нурато ва Бурчмулло) дучор меояд. В.-и табиӣ танҳо як изотопи собит ²⁰⁹Bi дорад; 26 изотопи радиоактиви В. низ маълуманд. В. дар ҳарорати хона аз нигоҳи кимиёӣ устувор мебошад. Дар пайвастҳояш дараҷаҳои оксидшавии −3, +1, +2, +3 ва +5 зоҳир менамояд. Бо гидроген ба реаксия даромада, гази ноустувори висмутин BiH₃, бо оксиген дар ҳарорати баланд оксидҳои асосӣ Bi₂O₃ ва кислотагӣ Bi₂O₅ ҳосил мекунад. Дар натиҷаи зери таъсири карбон барқарор кардани оксиди Bi₂O₃ В.-и озод ба даст меояд, ки барои аз маъданҳо истихроҷ намудани В. муҳим аст. Бо кислотаи камоби нитрат, кислотаи гарми консентратсияаш зиёди сулфат ва шаҳшароб (омехтаи кислотаҳои нитрату хлорид) бо ихроҷи NO₂ ва SO₂ намакҳои нитрат ва сулфат ҳосил мекунад. В. дар саноати истеҳсоли филиззот, дорусозӣ, кимиё, техникаи ҳастаӣ ва электроника истифода мешавад. В. бисёр хӯлаҳои зудгудоз, бо Na, K, Mg ва Ca хӯлаҳои дергудоз тавлид менамояд. Аз хӯлаи В. бо манган MnBi магнит месозанд. Барои аломатҳои роҳ аз пайвастҳои В. рангҳои нурбарор ҳосил мекунанд. Оксиди Bi₂O₃ катализатори синтези полимери акрилӣ буда, дар истеҳсоли мино, чинӣ ва шиша ба кор меравад. Пайвастҳои В.-ро дар тиб барои муолиҷаи бемориҳои пӯст ва узвҳои ҳозима, табобати захмҳо ва сӯхтагӣ истифода мекунанд.

Таърих

Пайвандҳо

• Ҷадвали даврии унсурҳои кимёӣ

Адабиёт

• Висмут // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

• Менделеев Д. И. Элементы химические // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Ҳаволаҳои беруна

Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:

Висмут