Зиндон

Зиндон (زندان) маҳбас, ҳабсхона — маконе, ки дар он гу­наҳ­корону бандиён нигаҳдорӣ мешуданд.

Зиндон дар Бухоро аз соли 1910.

1. Зиндон ҷойест, ки дар онҷо ба асир афтодагон ва ё ғуломонро нигоҳ медоштанд. Зиндон бештар дар замин кофта мешуд.

2. Зиндон — ҷоест, ки бандиёнро нигоҳ медоранд, маҳбас. Дар гузашта хоси мамлакатҳои Шарқ, аз ҷумла аморати Бухоро ва хонигариву бекигариҳои Осиёи Миёна буд. Маъмурияти зиндон аз зиндонбон, мирзо ва ясавулҳо иборат буд. Бештар зиндонро зери қаср ва кӯшки ҳоким мисли чоҳ дар чуқурии 5-7 метр месох- танд. Дертар биноҳои махсус бунёд ёфтанд, ки чанд зиндон доигг. Дар баъзе мамлакатҳо, аз ҷумла дар хонигарни Хева аз сабаби сернамй зиндонро дар рӯи замин месохтанд, ки он шакли гумбазро дошт. Даҳшатноктарини зиндон дар аморати Бухоро буд. Бинои он дар шимолу шарқнн Бухоро воқеъ аст. Зиндони Бухоро дар теппаи майдони шаҳристони қадим воқеъ бошад ҳам, бинои он асри 18 дар аҳди ҳукмронии Манғитиён аз хишти пухта сохта шудааст, ки аз чанд хонаи беравзана ва дарвозаи рӯ ба ҷануб иборат буд. Дар ҳавлии зиндони Бухоро ҳуҷраи зиндонбон, барои маҳбусони сиёсӣ ва ба марг маҳкумшуда хонаю ҷойҳои махсус мавҷуд буданд. Зиндони Бухоро обхона, канахона ҳам дошт. Дар он шуъбаи музеи кишваршиносӣ ва таърихшиносии Бухоро ҷой гирифтааст. Дар баъзе мамлакатҳои Шарқ ҳозир ҳам маҳбасҳои ба зиндон монанд мавҷуданд. Дар Ҳисор, Душанбе ва вилоятҳои дигари Бухоро низ зиндонҳо буданд.

Дар пойтахти Аморати Бухоро ду зиндон: боло ва поин мавҷуд буд. Зиндони поини Бухоро чоҳи амиқ буд. Зиндони боло дар майдони шаҳрис­тони қадими Бухоро ба шакли бинои махсус, аз хишти пух­та бунёд шуда, чанд утоқ (обхона, регхона, канахона ва нағорахона) ва дарвозаи рӯ ба ҷануб дошт. Моҳе як ё ду бор маҳбусонро ба майдони Регистон мебароварданд ва амир ҳукми ҷазои онҳоро муайян мекард. Ба қавли Хаников Н. В. баъзан дар фасли зимистон бандиён пойи луч болои барф рост истода, соатҳо омадани амирро интизор мешуданд. Ҳоло дар бинои мазкур шуъбаи Осорхонаи киш­варшиносӣ ва таърихии Бухоро фаъолият мекунад. Зиндони бекии Ҳисор се чоҳ дошт ва бандиён вобаста ба гу­ноҳи содиркардаашон дар онҳо ҷой карда мешуданд. Зиндонҳои Ду­шанбе, Кӯлоб ва Ғарм аз як чоҳи амиқ иборат бу­д ва ат­рофашон девори похсагин дошт. Рӯшноӣ ба зиндон аз равзана­ҳои девори атроф дохил мешуд. Боми баъзе зиндонҳо бо шо­хи дарахтон, қамиш ва пахол пӯшида шуда, қабати болоияшон андоваи гилӣ дошт. Зиндониён дар шароити тоқат­фарсо зиндагӣ мекарданд, ҳавои дохили зиндон ба воситаи рав­занаҳо тоза мешуд. Баъзе зиндонҳо макони ҳар гуна ҳаша­рот буданд. Шабона ба пои маҳбусон завлонаи уму­мӣ за­да мешуд ва онҳо 12 соат наҷунбида ба тахтапушт мехобиданд. Муҳлати озод шудани зиндониён маълум набуд, танҳо хешу ақрабояшон бо додани фидя метавонистанд бандиёнро озод кунанд. Дар Осиёи Марказӣ баъди таъсис ёфтани генерал-губернатории Туркистон (1867) ва сарнагуншавии Аморати Бухоро (1920) ба ҷои зиндонҳо маҳбус­хо­наҳо ташкил ёфтанд.

Нигаред низ

• Аморати Бухоро