Нимҷазираи Балкан

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Маҳалли аҳолинишин
Нимҷазираи Балкан
Координатаҳо

42°00′00″ а. шим. 22°00′00″ т. ш.HGЯO

Нишон додан/Пинҳон кардани харита
Нимҷазираи Балкан дар харитаи
Нимҷазираи Балкан
Нимҷазираи Балкан

Нимҷазираи Балкáн (хорватӣ: Balkanski poluotok, боснӣ: Balkansko poluostrvo, юнонӣ: Βαλκανική χερσόνησος, туркӣ: Balkan Yarımadası, итолиявӣ. Penisola Balcanica, лотинӣ: Paeninsula Balcanica) — воқеъ дар ҷанубу шарқи Аврупо. Масоҳат — тақрибан 505 ҳазор км².

Дар нимҷазираи Балкан қисман ё пурра ҷойгиранд:

Давлати қисман эътирофшуда:

  • Косово

Шаҳрҳо[вироиш]

Шаҳрҳои бузургаш – София, Загреб, Скопйе, Белград, Истанбул, Афина.

Табиат[вироиш]

Харитаи нимҷазираи Балкан (1891)

Соҳил[вироиш]

Соҳилҳои ғарбиаш бо баҳрҳои Адриатика, Ион, шарқиаш бо Баҳри Сиёҳ, Баҳри Мармар, гулӯгоҳи Босфор ва Дарданелл, Баҳри Эгей ҳамсарҳад аст. Дар нимҷазираи Балкан Булғория, қисми зиёди Югославия, Албания, Юнон, Босния ва Ҳерсеговина, Македония, Черногория, Сербия, қисми ҷанубии Руминия, қисми ғарбии Туркия ва як қисми ноҳияи шимолу шарқии Итолиё ҷойгиранд. Дар атрофи Балкан ҷазираҳои бисёре ҳастанд, ки масоҳати умумиашон 21,5 ҳазор км²-ро ташкил медиҳад.

Релеф[вироиш]

Қисми бештари Балканро кӯҳҳои Стара-Планина, Родоп, Рила, кӯҳсори Динор, массиви Проклетие, кӯҳи Панд ва ғайра ишғол кардаанд.

Релйефи Балкан асосан кӯҳист. Кӯҳҳояш ба чиндоршавии алпӣ нисбат доранд. Дар ҳудуди он се массиви қадимӣ (токембрий): қ-кӯҳҳои Сербияву Македония ва Родопу Пелагония воқеъ аст, ки аз варақсангҳои кристаллӣ, гнейсҳои давраи токембрий иборатанд. Қисми массивҳо, хусусан Сербияю Македония, бо таҳнишастҳои мезозоӣ, кайнозоӣ, дар баъзе ҷойҳо палеозоӣ, яклухт пӯшида шудаанд. Балкан серзилзила аст (дар шимол, қисми ҷанубии Дунайи Миёна).

Харитаи нимҷазираи Балкан аз Энциклопедического словаря Брокгауза и Ефрона, 1890—1907

Иқлим[вироиш]

Иқлим дар марказ ва шимол континенталии муътадил, дар минтақаҳои дигараш баҳримиёназаминист. Ҳарорати миёнаи январ аз –1 то 11°С, дар кӯҳҳо то –5°С ва пасттар, июл дар шимол 22–23°С, дар ҷануб 25–27°С.

Миқдори боришоти солона дар фасли сармо 1000–1500 мм, дар навоҳии Халиҷи Котор то 5000 мм аст.

Гидрография[вироиш]

Дарёҳои калонаш: Мариса, Морава, Искир, Струма, Дунай ва Сава. Кӯлҳояш: Шкодер, Охрид, Преспа ва ғайра, асосан дар пастхамиҳои тектоникӣ ҷойгир буда, аз пиряхҳо ҳосил мешаванд. Дар кӯҳҳои Рила кӯлҳои аз пиряхҳо ҳосилшаванда бисёранд. Чашмаҳои маъдании гарму хунук зиёд вомехӯранд.

Флора ва фауна[вироиш]

Хокаш асосан ҷигаррангу карбонатӣ. Дар мавзеи Баҳри Миёназамин олами набототи Балкан ғанитарин буда, қариб 6,5 ҳазор навъи рустаниро дар бар мегирад. Аз ҳайвонот оҳу, рӯбоҳ, гурба, гуроз, хирс, шағол, гавазн, сагобӣ, аз хазандаҳо калтакалос, мор, сангпушти юнонӣ, аз обхокиҳо тритон, қурбоқа, инчунин моллюскҳо вомехӯранд. Навъу ҷинсҳои камшудаи набототу ҳайвонот дар мамнӯъгоҳҳо ҳифз мешаванд. Ландшафти Балкан аз фаъолияти инсон хеле тағйир ёфтааст.

Канданиҳои фоиданок[вироиш]

Балкан аз сарватҳои зеризаминӣ (махсусан дар ҳудуди Булғория, Сербия, Боснии ва Герцеговины) ғанӣ мебошад. Дар Балкан ангиштсанг, филиззоти ранга, оҳан, нафт, симоб ва боксит мавҷуд аст. Истихроҷи бокситҳо, оҳан, мис, руҳ, никел, хром, симоб, молибден ба роҳ монда шудааст.

Таърихи Балкан аз соли 1796

Кишоварзӣ[вироиш]

Бештар ҷуворимакка, гандум, тамоку кишт мекунанд. Боғу токпарварӣ низ тараққӣ кардааст. Дар ҷануб ситрусиҳо, зайтун, анор парвариш мекунанд.

Саёҳӣ[вироиш]

Балкан маркази бузурги туризми байналмилалӣ мебошад.

Тандурустӣ[вироиш]

Табобатгоҳҳои машҳураш дар соҳилҳои Баҳри Адриатика, дар Юнон ва Булғория ҷойгиранд.

Эзоҳ[вироиш]

Адабиёт[вироиш]

  • Балканы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. В. Сытина, 1911—1915.
  • Мурзаев Э. М. Словарь народных географических терминов. 1-е изд. — М., Мысль, 1984.
  • Мурзаев Э. М. Тюркские географические названия. — М., Вост. лит., 1996.

Сарчашма[вироиш]

Энсиклопедияи Миллии Тоҷик Мақола дар асоси маводи Энсиклопедияи Миллии Тоҷик навишта шудааст.