Автомобил

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Як худрави Бензи қадими

Автомобил (юнонӣ авто… – худ ва лотинӣ mobilis – ҳаракаткунанда) — автомашина, намуди нақлиёт, воситаи нақлиётии худгарди берелс, ки барои ҳаракат дар сатҳи замин муқаррар шудааст. Воситаҳои нақлиётии дучархаи худгард, инчунин се ё чорчархаи худгард ба автомобилҳо шомил нестанд.

Таъри ва пайдоиши автомобил[вироиш]

This is a Honda NSX, a fast car from Japan, made of aluminium

Соли 1752 механики ҳаваскор, деҳқони губернияи Нижегород Леонтий Шамшуренков аробачаи худгардеро сохт, ки бо қувваи пойҳои ду одам ба ҳаракат меомад. Ихтироъкори рус И. П. Кулибин солҳои (1784 – 1791) фойтуни худгарди се ва чаҳорчархаро сохт, ки дар он як қатор механизмҳо, аз ҷумла қуттии таҳвил, механизми рул, тормоз, подшипникҳои роликиро истифода бурд. Ин механизмҳо минбаъд такмил ёфта, дар автомобилҳои ҳозира низ истифода мешаванд. Пайдоиши мошини буғӣ барои ихтироъкорони Автомобил имконияти калон ба вуҷуд овард. Солҳои (1769 – 1770) Ж. Кюнйо дар Франсия, У. Мёрдок ва Р. Тревитик дар Англия Автомобили буғӣ сохтанд. Ихтироъкорони рус низ лоиҳаҳои Автомобилҳои буғиро пешниҳод карда буданд. Дар охири асри 19 барои сохтани Автомобилҳои муҳаррикашон электрикӣ (бо энергияи батареяи аккумуляторҳо коркунанда) таҷрибаҳои зиёде гузаронида шуд. Муҳандиси рус И. В. Романов соли 1899 тарҳи фойтуни электрикиро пешниҳод кард. Ихтирои дифференсиал (соли 1828, О. Пеккёр, Франсия), шинаи пневматикӣ (1845, Р. Томпсон, Англия), чархҳои барандаи идорашаванда (1816, Г. Лангеншпергер, Германия) ва ғайра ба инкишофи автомобилсозӣ таъсири калон расонд. Ихтирои муҳаррики дарунсӯз Автомобилро чун воситаи нақлиёт маъмул гардонд. Соли 1885 Г. Даймлер (Германия) мототсикли муҳаррикаш бо бензин коркунанда сохт, соли 1886 ҳамватани ӯ К. Бенс барои автомобили сечархаи чунин муҳаррикдор патент гирифт. Истеҳсоли асосии саноатии Автомобил пеш аз ҳама дар Франсия равнақ ёфт. Автомобилҳои аввалини Франсия «Панар Левассор» ва «Де Дион-Бутон» солҳои 1890 пайдо шуданд. Соли 1892 Генри Форд (ШМА) аввалин Автомобили худро сохт ва соли 1903 ба истеҳсоли саноатии он оғоз кард. Дар Россия соли 1908 аввалин автомобили «Руссо-Балт» сохта шуд. Аввалин автомобили шӯравӣ АМО-Ф 15 соли 1924 пайдо шуд. Соли 1932 дар CCCР истеҳсоли сериягии автомобили ГАЗ-А оғоз ёфт. Аз соли 1894 пойгаҳои автомобилӣ мунтазам гузаронида мешаванд, ки дар инкишофи автомобилсозӣ роли намоён бозид. Агар дар пойгаи аввалин суръати миёнаи автомобил 24 км/соат бошад, баъди 5 сол ин суръат ба 70 км/соат расид; соли 1904 суръати миёнаи автомобил ба 100 км/соат, соли 1907 ба 114 км/соат баробар шуд. Рекорди суръати Автомобилро Э. Грини англис 15 октябри 1997 дар Автомобили реактивӣ (Thrust 2 SSC) гузошт, ки он ба 1229,78 км/соат баробар аст.

Намудҳои автомобил[вироиш]

This is a Ford Mondeo, a family car from Europe

Аз рӯи таъйинот Автомобил нақлиётӣ, махсус ва пойгавӣ мешавад. Автомобили нақлиётӣ барои кашондани бор ва одамон хизмат мекунад ва ба он Автомобилҳои сабукрав, боркаш ва автобусҳо мансубанд. Автомобилҳои сабукрав болопӯшида ва болокушод мешаванд. Онҳо аз 2 то 8 мусофир кашонда метавонанд. Дар кузови Автомобилҳои боркаш аз 0,25 то 350 т ва аз он ҳам зиёд борро кашондан мумкин. Автомобилҳои боркаш бе кузов ҳам мешаванд (нигар Ядакмошин). Автобус барои кашондани мусофирон хизмат мекунад. Автомобилҳои махсус бо таҷҳизоти зарурӣ таъмин буда, барои иҷрои корҳои муайян (масалан, мошинҳои оташнишон, мошинҳои коммуналӣ, автолавка, автокран ва ғайра) хизмат мекунанд. Автомобилҳои пойга барои иштирок дар пойгаҳо ва мусобиқаҳои варзишӣ, аз ҷумла гузоштани рекорди суръат пешбинӣ шудаанд. Аз ҷиҳати гузароӣ Автомобилҳои дар роҳи автомобилгард, дар бероҳаҳо ва дар роҳҳои душворгузар мегаштагӣ мавҷуданд. Автомобил асосан аз муҳаррик, трансмиссия (механизми таҳвили қувва), қисмати гашт, механизми идора, таҷҳизоти электрикӣ, кузов барои кашондани бор ё мусофирон ва кабина иборат аст. Муҳаррики Автомобилҳои сабукрав ва боркаши камиқтидор бо бензин, муҳаррики Автомобилҳои пуриқтидор ва автобусҳои бисёрҷоя бо сӯзишвории дизелӣ (карасин, лигроин ва ғайра) кор мекунанд (нигар Муҳаррики автомобил). Автомобилҳои муҳаррикашон бо газ коркунанда низ мавҷуданд. Муҳаррики автомобилҳои электрикӣ бо энергияи батареяи аккумуляторҳо кор мекунанд. Трансмиссия моменти чархзаниро аз муҳаррик ба ҳаракатдиҳандаи автомобил (чарх, тасмачарх ва ғайра) таҳвил мекунад.

Қисмҳои атомобил[вироиш]

Трансмиссия аз муфтаи илҳоқ (барои ба муддате аз муҳаррик ҷудо кардани трансмиссия ва боз ҳамвор пайваст кардани онҳо), қуттии таҳвил, таҳвили карданӣ, механизми таҳ­вили асосӣ ва дифференсиал иборат аст. Қисмати гаштро рама, овеза ва меҳвару чархҳо ташкил медиҳанд. Механизми идораи автомобил системаи рул ва системаи тормозро дар бар мегирад. Системаи рули Автомобил барои тағйири самти ҳаракат хизмат мекунад. Дар Ҷумҳури Тоҷтктстон ва дигарон мамлакатҳое, ки ҳаракати росттарафаи нақлиёт маъмул аст, Автомобилро аз тарафи чап идора мекунанд. Ин диди роҳро, алалхусус ҳангоми пешгузарӣ, беҳтар мекунад. Таҷҳизоти электрикии Автомобил аз манбаи ҷараён (батареяи аккумуляторҳо ва генератори электрикӣ, ки дар муҳаррик шинонда шудааст) ва истеъмолкунандаҳои он (системаҳои афрӯзишу корандоз, чароғҳои дохиливу берунӣ ва сигнализатсия) иборат аст. Сохти Автомобилҳо рӯз аз рӯз беҳтар мегардад. Такмили сохти Автомобилҳо ба омилҳои гуногун, масалан, шароити роҳу иқлим, шумораи мусофирон, ҳаҷми боркашонӣ ва ғайра вобаста аст. Ҳангоми тартиб додани лоиҳаи Автомобилҳо лоиҳасозон гунҷоиш, мустаҳкамӣ, мӯҳлати хизмат, гузароӣ, шакли зоҳирӣ, осонии идора барин сифатҳои онҳоро ба ҳисоб мегиранд. Дар бисиёри аз таърифҳои Автомобил, барои рондан дар ҷода сохта шудааст ва бештари вақтҳо чиҳор чарх дошта ва барои нишастани чиҳор то ҳашт нафар ҷо дорад ва барои интиқоли мусофир ва на аҷнос ва асосия ба кор меравад.[1]

Аз соли 2002, 590 милиён худрави мусофирбари дар ҷаҳон будаанд.[2]

Мошинаи сабукрав барои кашонидани одамон ва предмед хидмат мекунад ва онро барои бехбудии чамият хидмат мекунад.


Эзоҳ[вироиш]

  1. (1976) Pocket Oxford Dictionary. London: Oxford University Press. ISBN 0-19-861113-7.
  2. WorldMapper - passenger cars.

Сарчашма[вироиш]

Энсиклопедияи Миллии Тоҷик Мақола дар асоси маводи Энсиклопедияи Миллии Тоҷик навишта шудааст.