Раъйпурсӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search

Раъйпурсӣ - дар илми ҳуқуқи конститутсионӣ бо истилоҳи «референдум» ҳамчун падидаи ҳуқуқӣ мавриди таҳқиқу омӯзиш қарор дорад. Раъйпурсӣ - яке аз падидаҳои муҳими демократияи бевосита буда, тарзи бевоситаи иштироки шаҳрвандонро дар идоракунии корҳои давлатӣ ва ҷамъиятӣ, инчунин татбиқи ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии онҳоро таъмин менамояд. Раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон - овоздиҳии умумихалқӣ оид ба масъалаҳои муҳимтарини ҳаёти давлатӣ ва ҷамъиятӣ мебошад. Фақат бо воситаи раъйпурсӣ ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон тағйироту иловаҳо ворид карда мешавад. Қароре, ки дар раъйпурсии умумихалқӣ қабул мегардад, эътибори олии ҳуқуқӣ дошта ба ягон тасдиқкунӣ эҳтиёҷ надорад ва дар тамоми қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳатмӣ мебошад. Раъйпурсиро аз плебисит фарқ кардан мумкин аст. Тартиби ташкилу гузаронидани раъйпурсӣ ва плебисит якхела буда, онҳоро фақат бо мавзӯяшон фарқ кардан мумкин аст. Плебисит - пурсиши аҳолӣ, бо мақсади муайян кардани тақдири марзи дахлдор мебошад. Баробари ин хусусияти плебисит дар он аст, ки на бо мақсади қатъиян ҳал кардани масъала, балки барои муайян кардани афкори аҳолӣ гузаронида шуда, натиҷаи он хислати тавсиявӣ дорад. Дар баъзе мамлакатҳо, масалан, дар Фаронса қонунгузорӣ дар байни раъйпурсӣ ва плебисит фарқ намегузорад. Назарияи конститутсионӣ раъйпурсиҳоро ба императивӣ (амрӣ) ва машваратӣ ҷудо мекунад. Ҷудо кардани раъйпурсиро ба императивӣ ва машваратӣ яке аз масоилҳои муҳими таснифбандии ин шакли демократияи бевосита мебошад. Раъйпурсӣ аз рӯйи қувваи ҳуқуқӣ ба ҳатмӣ ва факултативӣ (ихтиёрӣ) ҷудо мешавад. Аз рӯйи мазмун раъйпурсӣ ба конститутсионӣ, қонунгузорӣ, ҳуқуқӣ-байналмиллалӣ ва ҳуқуқӣ-маъмурӣ ҷудо мешаванд. Вобаста аз ҳудуде, ки дар он гузаронида мешавад раъйпурсӣ хислати умумидавлатӣ ва маҳаллӣ дошта ва вобаста ба тақсимоти ҳудудӣ-маъмурӣ дар дараҷаи штат, кантон, коммунаҳо, вилоятҳо ва ғ. ташкил карда мешавад. Дар шароити Тоҷикистон бошад, раъйпурсиро дар дараҷаи умумидавлатӣ ва маҳаллӣ гузаронидан мумкин аст. Дар раъйпурсӣ оид ба масъалаҳои пешниҳодшуда шаҳрвандоне, ки синнашон ба 18 расидаасту мувофиқи қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқи овоздиҳӣ доранд, иштирок карда метавонанд. Дар овоздиҳии умумихалқӣ шахсоне, ки суд онҳоро ғайриқобили амал донистааст ва ё бо ҳукми суд дар ҷойҳои маҳрумият аз озодӣ нигоҳ дошта мешаванд, ҳуқуқи иштирок кардан надоранд. Шаҳрвандон дар раъйпурсӣ озодона, бевосита ва шахсан, дар асосҳои баробар иштирок мекунанд. Овоздиҳии пинҳонии бавосита бо гирифтани варақа (бюллетен) сурат мегирад, назорат ба изҳори хоҳишу иродаи шаҳрвандон манъ аст. Шаҳрвандон дар овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) дар маҳалли зисти доимӣ ва ё муваққатии худ иштирок мекунанд. Дар варақаи овоздиҳӣ масъалаҳои гузошташуда бо овоздиҳии «тарафдор» ва «муқобил» ифода ёфтааст. Раъйпурсиро Президенти ҶТ ва Маҷлиси намояндагон таъин менамоянд. Ташаббуси таклиф дар бораи гузаронидани раъйпурсӣ оид ба масъалаҳои муҳими давлатӣ ва ҷамъиятӣ ба Президенти ҶТ ва Маҷлиси Олӣ ва аз се як ҳиссаи шумораи умумии аъзои Маҷлиси миллӣ ва ё на камтар аз се як ҳиссаи шумораи умумии вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар намудааст. Овоздиҳии умумихалқӣ вобаста ба моҳияти масъалаҳо метавонад умумимиллӣ, яъне дар тамоми мамлакат, ё ки маҳаллӣ бошад, ки дар марзи муайяни воҳидҳои марзию маъмурӣ гузаронида мешавад. Овоздиҳии умумихалқӣ дар ҶТ асосан 6 ноябри соли 1994 барои қабули Конститутсияи нави ҷумҳурӣ ва ворид кардани тағйироту иловаҳо ба он (26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016) гузаронида шуд. [1]

Манбаъ[вироиш]

  1. Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 394 - 395