Стивен Ҳокинг

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Стивен Уилям Ҳокинг
англ. Stephen Hawking
Stephen Hawking.StarChild.jpg
Санаи таваллуд:

8 январ 1942(1942-01-08)[1][2][3][4][5][6]

Зодгоҳ:
Санаи марг:

14 март 2018(2018-03-14)[5][7][8] (76 сол)

Маҳалли марг:
Мамлакат:
Фазои илмӣ:

нисбияти илм, гарониши квантӣ[d], физикаи назарӣ[d] ва Космология

Ҷойҳои кор:
Дараҷаи илмӣ:

коршиноси санъат[d] (1962) ва doctoral degree[d] (1 март 1966)

Алма-матер:
Роҳбари илмӣ:

Dennis W. Sciama[d]

Шогирдони маъруф:

Bruce Allen[d], Raphael Bousso[d], Bernard Carr[d], Fay Dowker[d], Gary Gibbons[d], Raymond Laflamme[d], Don Page[d], Malcolm Perry[d] ва Wu Zhongchao[d]

Мукофоту ҷоизаҳо:

Albert Einstein Medal[d] (1979)

Wolf Prize in Physics[d] (1988)

Copley Medal[d] (2006)

Presidential Medal of Freedom

Breakthrough Prize in Fundamental Physics Prize[d] (2013)

Order of the Companions of Honour

Eddington Medal[d] (1975)

Dannie Heineman Prize for Mathematical Physics[d] (1976)

Медали тилои Анҷумани салотини ахатршиносон Commander of the Order of the British Empire

Naylor Prize and Lectureship[d] (1999)

Oskar Klein Medal[d] (2003)

Hughes Medal[d] (1976)

Royal Society Science Books Prize[d] (2002)

Albert Medal[d] (1999)

Lilienfeld Prize[d] (1999)

Michelson–Morley Award[d] (2003)

Fonseca Prize[d] (2008)

Pius XI Medal[d] (17 апрел 1975)

Maxwell Medal and Prize[d] (1976)

IOP Dirac Medal[d] (1987)

Adams Prize[d] (1966)

Andrew Gemant Award[d] (1998)

The James Smithson Bicentennial Medal[d] (2005)

NSS Robert A. Heinlein Memorial Award[d] (2012)

Princess of Asturias Award for Concord[d] (1989)

Honorary doctor of the Harvard University[d] (1990)

Honorary doctor of the University of Oxford[d] (1978)

Marcel Grossmann Award[d] (июни 1991)

Franklin Medal[d] (1981)

BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award[d] (2015)

Bodley Medal[d] (2015)

Gold medal of the Spanish National Research Council[d] (1989)

Albert Einstein Award[d] (1978)

FRSA[d]

Honorary doctor of the Princeton University[d]

Honorary doctor of the University of Cambridge[d] (1989)

Сайт:

hawking.org.uk

Имзо:

Имзо

Логотипи Викигуфтовард Гуфтовардҳо дар Викигуфтовард
Commons-logo.svg Стивен Уилям Ҳокинг дар Викианбор

Сти́вен Уи́лям Ҳо́кинг (англ. Stephen William Hawking, 8 январи 1942, Оксфорд, Британияи Кабир — 14 марти 2018, Кембриҷ, Британияи Кабир) — физикдони назарӣ, кайҳоншиноси англис ва мураввиҷи илми оммаписанд. Мудири таҳқиқоти Маркази кайҳоншиносии назарӣ дар Донишгоҳи Кембриҷ[15][16], ки корҳои илмиаш собиқаи беш аз чиҳил сол дорад. Китобҳо ва ҳамоишҳояш, ӯро ба як чеҳраи маҳбуб табдил кардааст. Ӯ узви Ҷомеаи салтанати ҳунар ва узви собити Ҷомеаи усқуфони донишманд аст.

Зиндагинома[вироиш]

Стивен Ҳокинг 8 январи 1942 дар шаҳри Оксфорд дар хонаводаи Френк ва Изобел Ҳокинг ба дунё омадааст[17][18][19]. Стивен дар рӯзҳои Ҷанги ҷаҳонии дувум ба дунё омад. Хонаи волидайни вай дар Ҳоигият дар шимоли Лондон воқеъ буд. Френк ва Изобел Ҳокинг барои итминон ёфтан аз таваллуди бидуни хатар ва солими нахустин фарзандшон тасмим гирифтанд, ки пеш аз ба дунё омадани ӯ муваққатан ба Оксфорд бираванд. Изобел дар Оксфорд писарашро ба саломат ба дунё овард.

Стивен аз ҳамонзамон ба илми риёзиёт алоқа дошт ва орзуи донишманд шуданро дар сар мепарварид, аммо дар мадраса як шогирд худсар ва ба хусус бадхат шинохта мешуд.

Ӯ ҳаргиз худро дар маҳдудаи китобҳои дарсӣ побанд намекард, балки чун бо мутолиоти озод сатҳи маълумоташ аз синфи болотар буд ҳамеша саъй дошт дар китобҳои дарсӣ иштибоҳотеро ёфта ва бо муаллимон ба ҷарру баҳс бипардозад. Падар ва модараш аз табақаи мутавассит буданд ва зиндагии содда дар хонае номуназзам ва фарсуда, аммо пур аз китоб, одат ба мутолиаро дар фарзандонашон тақвият мекард. Фаронк падари хонавода пизишки мутахассис дар бемориҳои манотиқи гармсерӣ буд ва ба ҳамин ҷиҳат ниме аз солро ба сафарҳои пажӯҳишӣ дар минтақаҳои Африқо мегузаронд. Ин набуданҳои бардавом барои бачаҳо чунон одӣ шуда буд, ки тасаввур мекарданд ҳама падарҳо чунин вазъе доранд. Дар айни ҳол набуданҳои падар навъе истиқлоли амал ва эътимод ба нафс дар бачаҳо эҷод мекард[20].

Дар синни ҳаштсолагӣ, Ҳоукинг ва хонаводааш ба шаҳри Сент-Олбанс, шаҳре дар 32 километрии шимоли Лондон рафтанд. Стивен дар онҷо ба беҳтарин мадрасаи маҳаллӣ рафт ва аз ҳамон оғоз, нубуғи худро нишон дод[21].

Стивен ба улуми табиӣ алоқаманд шуд ва ҳатто як озмоишгоҳи илми дар хона доир кард. Истеъдоди пинҳони вай ба як такон ва зарба ниёз дошт то худро ошкор кунад. Ин иттифоқ дар шонздаҳсолагии ӯ афтод, ки дарҳол омода шудан барои имтиҳоноти Эй-левел (A-Level) буд.

Беморӣ[вироиш]

Стивен Ҳокинг дар соли 1963 ба бемории "склерози ҷонибии амиотрофӣ" ё хоби андом мубтало шуд ва тавоноии ҳаракат додани андомҳои худ ва ҳатто сухан гуфтанро аз даст дод.

Идомаи зиндагии вай аз дидгоҳи пизишкон як шигифте ба ҳисоб меомад, зеро афроди мубтало ба ин бемории хос маъмулан пас аз муддати кӯтоҳе фавт мекунанд. Ин беморӣ рафта рафта тамоми бадани ӯро дар бар гирифт. Бо ин ҳоли маълулияти шадид вай монеъе барои талош ва кӯшиш дар ростои фарогирӣ ва пешбурди илм набуд. Алорағми маълулияти шадид, вай муваффақ ба касби ҷоизаҳои илмии мухталифе шуд.

Даргузашт[вироиш]

Стивен Ҳокинг субҳи рӯзи 14 марти 2018 дар синни 76 солагӣ дар манзилаш воқеъ дар Кембриҷ даргузашт. Фарзандонаш ҷиҳати бузургдошти ӯ баёнияе мунташир карданд[22].

Китобшиносӣ[вироиш]

(ба забони русӣ)

Филмшиносӣ[вироиш]

Эзоҳ[вироиш]

  1. 1.0 1.1 1.2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library ва ғ. Record #118761285 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  2. Архив по истории математики Мактьютор
  3. SNAC
  4. Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  5. 5.0 5.1 Stephen Hawking dies aged 76BBC, 2018.
  6. Discogs — 2000.
  7. 7.0 7.1 7.2 Stephen Hawking, modern cosmology's brightest star, dies aged 76The Guardian, 2018.
  8. Prajavani
  9. 9.0 9.1 https://web.archive.org/web/20170324032948/http://jeugdliteratuur.org/auteurs/stephen-hawking
  10. 10.0 10.1 10.2 10.3 Professor Stephen HawkingДонишгоҳи Кембриҷ.
  11. 11.0 11.1 Physicist Stephen Hawking accepts post at Waterloo instituteToronto Star, 2008.
  12. 12.0 12.1 http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/cambridgeshire/8282358.stm
  13. 13.0 13.1 http://www.damtp.cam.ac.uk/people/s.w.hawking/
  14. 14.0 14.1 Hawking S. Properties of expanding universes — 1966. — 117 p. — doi:10.17863/CAM.11283
  15. Centre for Theoretical Cosmology: Outreach Stephen Hawking. Ctc.cam.ac.uk. 23 июни 2013 санҷида шуд.
  16. About Stephen – Stephen Hawking. Stephen Hawking Official Website. 23 июни 2013 санҷида шуд.
  17. Mind over matter Stephen Hawking. Herald Scotland.
  18. Larsen, 2005, pp. xiii, 2.
  19. Ferguson, 2011, p. 21.
  20. Ирфон Акбарӣ. Зиндагиномаи Стивен Ҳокинг (Эйнштейни дуввум)(форсӣ). www.webcitation.org. WebCite query result. 14 марти 2018 санҷида шуд.
  21. Зиндагиномаи Ствен Ҳокинг(форсӣ). Донишномаи Рушд. Шабакаи миллии мадорис.
  22. Stephen Hawking dies aged 76(англ.), BBC News (14 March 2018). Проверено 14 марти 2018.

Пайвандҳо[вироиш]