Фирӯза Амонова

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Фирӯза Амонова
Санаи таваллуд:

30 июл 1951(1951-07-30)

Зодгоҳ:

Душанбе

Санаи марг:

2001(2001)

Мамлакат:

 Тоҷикистон

Фазои илмӣ:

шарқшиносӣ, филология

Дараҷаи илмӣ:

доктори илмҳои филология

Унвонҳои илмӣ:

профессор

Алма-матер:

Университети Давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин

Фирӯза Амонова (30 июли 1951, Душанбе – 18 июли 2001, ҳамон ҷо) — шарқшиноси тоҷик, доктори илмҳои филология (1991), мудири кафедраи филологияи Эрон (1994 -1997), профессор (1998).

Зиндагинома[вироиш]

Профессор Фирӯза Амонова 30 июли соли 1951 дар оилаи нависандаи маъруф, фолклоршинос, доктори илмҳои филология (1968), узви пайвастаи АИҶТ Тоҷикистон Раҷаб Амонов [1] дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст. Бобои модариаш олими машҳури ҷаҳон, адабиётшинос, доктори илмҳои филология, академик Абдулгани Мирзоев мебошад [2]. Хатмкардаи Университети Давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1974). Дар ҳамин муассисаи таълимӣ то охири умр дар вазифаҳои лаборант (1974-1976), ассистент (1977-1978), муаллими калон (1978 -1979), дотсент (1979-1997), муовини проректор оид ба корҳои илмӣ (1991-1993), мудири кафедраи филологияи Эрон (1994 -1997), профессор (1998) ба кори педагогӣ ва илмӣ машғул шудааст. Cаҳми Ф. Амонова дар таҳлили равобити кафедраи филологияи форсӣ бо марказҳои ховаршиносиву эроншиносии хориҷӣ, аз ҷумла, маркази шарқшиносии ш. Ню-Йорки ИМА, калон буд.

Фаъолияти илмӣ[вироиш]

Баъд аз хатми донишгоҳ Ф. Амонова дар кафедраи филологияи Эрон ба ҳайси лаборант ба кор пазируфта шуд. Баъдан шомили аспирантура гардид ва перомуни мавзўи «Калимасозӣ дар забони форсӣ ва қиёси анвоъу шеваи он бо роҳҳои калимасозии забони муосири тоҷик» ба таҳқиқ пардохт. Олим, шарқшиноси шинохта, профессор А.Л. Хромов [3]роҳбари рисолаи илмии ӯ буд. Соли 1979 Фирӯза Амонова аз рисолаи номзадии худ дифоъ намуд ва дар кафедраи филологияи Эрон ба тадрису таълим шурӯъ намуд. Солҳои 1990-2001 дар зиндагии профессор Ф. Амонова пурбортарин давра маҳсуб мешавад. Дар оғози соли 1990 монографияи ў таҳти унвони «Масоили ономасиологии дериватсионии забони муосири форсӣ» мунташир гардид ва пас аз як сол дар перомуни мавзўи фавқ аз рисолаи доктории худ дифоъ намуд, ва аз ҷониби олимони шинохтаи эроншиноси Руссия баҳои баланд гирифт. Дар рисолаи ёдшуда ба таври васеъ масоили омўзиши динамикӣ ва омории калимасозии забони форсии муосир мавриди пажўҳиш қарор гирифт. Муаллифи рисола осори судмандеро перомуни калимасозии вандӣ, хусусиятҳои сохтори ономасиологии забони муосири форсӣ, истифодаи шеваҳои риёзӣ зимни омўзиши калимасозӣ баён намуд, ки аҳамияти илмӣ доранд. Профессор Ф. Амонова поягузори омўзиши ономасиологии равандҳои калимасозӣ буд ва дар ин ришта осори ҷолибе ба ёдгор гузошт[1].

Соли 1993 Ф. Амонова сарварии кафедраи филологияи Эронро ба дўш гирифт. Профессор Ф. Амонова, ки аз муддатҳои пеш камбуди китобҳои дарсиро барои донишҷўёни бахши форсӣ эҳсос менамуд, шурўъ ба таҳия ва таълифи китобҳои дарсӣ намуд. Соли 1993 китоби «Муқаддимаи забоншиносӣ», ки ба қалами ў мутааллиқ буд, ба нашр расид, ки барои донишҷўёни соли аввал таълиф шуда буд. Соли 1994 китоби «Забони форсӣ» барои донишҷўёни соли дуввуми шўъбаи форсӣ ба чоп расид. Баъд аз як сол китоби «Худомўзи забони форсӣ» бо кўмаки Сафорати Ҷумҳурии Исломии Эрон мунташир гардид. Оғози солҳои 90-ум Бунёди фарҳанги Тоҷикистон дар рўзномаи «Адабиёт ва санъат» барои беҳтарин китобҳои форсӣ, алифбои ниёгон мусобиқа эълон намуда буд. Дар ин мусобиқа «Худомўзи забони форсӣ» яке аз ҷойҳои аввалинро ишғол карда буд. «Таҷрибаи таҳқиқи ономасиологии системаи дериватсионии забони форсии муосир» монографияи дигари муаллима Ф. Амонова буд, ки соли 1995 дар Душанбе ба табъ расид[2]. Соли 1996 китоби «Забони форсӣ. Дастур ва мутун» барои донишҷўёни соли саввум интишор ёфт.

Ҳамчунин дар конфронсу анҷуманҳои байналмилалӣ ширкат намуда, маърўзаҳои илмӣ эрод намуд. Ф. Амонова cоли 1982 дар анҷумани шарқшиносони ҷавон дар шаҳри Тбилиси дар мавзўи «Масоили калимасозии нимвандӣ дар забони форсиву тоҷикӣ ва меъёрҳои гурўҳбандии вожагоне, ки ҷузъи дуввумашон феъл аст» маърӯза намуд. Худи ҳамин сол фишурдаи маърӯзаи ӯ дар китоби «Тезисҳои анҷуман» дар Москва ба чоп расид. Соли 1991 дар анҷумани илмӣ дар Теҳрон дар мавзўи «Тафовутҳои форсии Эрон ва Тоҷикистон» маърӯза намуд, ки баъдан дар яке аз маҷаллаҳои мӯътабари Донишгоҳи Теҳрон ба чоп расид. Профессор Ф. Амонова соли 1996 муддати 4 моҳ дар Донишгоҳи Гавайи дар Маноа ва Донишгоҳи Колумбия дар Ню-Йорк (ИМА) ба таҳқиқу омўзиш машғул буд ва дар донишгоҳҳои мазкур дар мавзўи “Тоҷикон ва Тоҷикистон”, “Эрониён ва тоҷикон”, “Барномаи таълимии забони форсӣ дар Тоҷикистон” баромад кард[3]. Соли 2000-ум 4 моҳ дар Будапешт (Венгрия), дар Донишгоҳи тобистонаи Институти “Ҷомеаи Кушода” (хазинаи Сорос) бо кори тадқиқотӣ дар мавзӯи масоили гендерӣ (ҷанбаи забон ва адабиёт) машғул буд.

Оид ба масъалаҳои калимасозӣ, ономасиология дар забони форсӣ ва ғ. зиёда аз 100 асар навиштааст.

Осор бо забони русӣ[вироиш]

  • Именное аффиксальное словообразование в современном персидском и таджикском языках. Д., 1982 [4]
  • Проблемы деривационной ономасиологии современного персидского языка. Д., 1990 [5]
  • Опыт ономасиологического исследования деривационной системы современного персидского языка. Д., 1996 [6]

Осор бо забони тоҷикӣ[вироиш]

  • Мадхали забоншиносӣ, Хулосаи дарсҳо / Воситаи таълим барои донишҷӯёни соли аввали факултаи ховаршиносӣ. - Душанбе, 1992[7]
  • Муқаддимаи забоншиносӣ. - Душанбе, 1993[8]
  • Забони форсӣ: Дастур ва матн соли дувуми омӯзиши олӣ. - Душанбе, 1993 [9]
  • Худомўзи забони форсӣ. - Душанбе, 1994
  • Забони форсӣ. Дастур ва мутун соли севвуми омӯзиши олӣ. - Душанбе, 1996 [10]

Эзоҳ[вироиш]

  1. С.Шукроева, У. Сафаров. А. Байзоев, Д. Ҷобиров, Р. Шодиев. Дареғо, гули сурхро бод бурд // Рӯзномаи Омўзгор.- 2002. - 7. июн
  2. http://kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem
  3. С.Шукроева, У. Сафаров. А. Байзоев, Д. Ҷобиров, Р. Шодиев. Дареғо, гули сурхро бод бурд // Рӯзномаи Омўзгор.- 2002. - 7. июн
  • Энсиклопедияи олимони донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон. – Душанбе, 2008

Сарчашма[вироиш]