Аммиак

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Ammonia-dimensions-from-Greenwood&Earnshaw-2D.png

Аммиак (аз юн. hals ammoniakos – навшодир), NH3, пайвасти кимиёвии нитроген бо ҳидроген. Дар табиат дар натиҷаи таҷзияи моддаҳои нитрогендори органикӣ ҳосил мешавад. Аммиак гази беранг буда, бӯи тези нафасгир дорад. Омехтаи аммиаки хушк бо ҳаво метаркад. Аммиак моддаи хеле фаъол аст. Аз ҳисоби ҷуфти электронҳои тақсимнагаштаи нитроген ба реаксия медарояд. Бинобар ба молекулаи аммиак пайваст гаштани протон иони аммоний ҳосил мешавад. Он ҳамчун иони металлҳои ишқорӣ бо об ва аниони кислотаҳо пайваст шуда, гидроксиди аммоний ва намак ҳосил мекунад. Барои аммиак реаксияи ҷойгирӣ низ хос аст. Металлҳои ишқорӣ ва ишқорзаминӣ бо аммиаки моеъ ё газшакл ба реаксия дохил шуда, нитрид ё амид ҳосил мекунанд. аммиак бо сулфур, галогенҳо, карбон, СО2 ва ғ. низ ба реаксия медарояд. Дар лаборатория аммиакро дар натиҷаи бо оҳаки шукуфта гарм кардани хлориди аммоний ба даст медароранд. Аммиак аз организм дар шакли намакҳои аммоний (хоса сулфати аммоний) ба воситаи пешоб ихроҷ мешавад. Дар аснои дар вояи хӯрок, афзалият доштани сафеда, инчунин ҳангоми бемориҳои вазнини ҷигар (мас., сирроз), миқдори аммиак дар таркиби хун дучанд мегардад. Бӯи тези аммиак ретсепторҳои луобпардаи биниро ангехта, фаъолияти нафасгириро тез ва фишори хунро баланд мекунад. Бинобар ин ҳангоми беҳушӣ ва заҳролудӣ аз алкуҳул буғи спирти навшодирро бӯй мекашонанд (барои эҳтиёт пахтаеро, ки дар спирти навшодир тар карда шудааст, аз пеши бинӣ 5 см дуртар нигоҳ медоранд). Маҳлули спиртии навшодир (25 мл дар 5 л оби гарм) дар амалияи ҷарроҳӣ барои тоза кардани даст истифода мешавад (усули Кочергин-Спасокукотский). Дар мавриди заҳролудии музмин аз аммиаки газшакл мубодилаи моддаҳо халалдор шуда, фишори хун паст мефарояд, неврастения ва бемориҳои илтиҳобии роҳи нафас сар мезананд. Бо мақсади пешгирии заҳролудӣ аз аммиак ба қоидаҳои бехатарии меҳнат риоя кардан лозим аст.

Энсиклопедияи Советии Тоҷик Мақола дар асоси маводи Энсиклопедияи Советии Тоҷик навишта шудааст.