Афғонистон

Аз Википедиа
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи


Ҷумҳурии Исломии Афғонистон
د افغانستان اسلامي جمهوری
جمهوری اسلامی افغانستان
Flag of Afghanistan.svg Emblem of Afghanistan.svg
Afghanistan in its region.svg
Шиор: нест
Суруди миллӣ: «Milli Tharana»
Рӯзи истиқлолият {{{Рӯзи истиқлолият}}}
Забони расмӣ дарӣ, пашто
Пойтахт Кобул
Шаҳри калонтарин Кобул
Идораи давлат Ҷумҳурии Исломӣ
Масоҳат
  • Ҳамагӣ
  • Фоизи об.
-ум ҷой дар ҷaҳон
км²
 %
Аҳолӣ
  • Ҳамагӣ
  • Зичӣ
-ум ҷой дар ҷaҳон

нафар/км²
Пули миллӣ
Интернет-Домен
Коди телефон ++93
Соат UTC


Афғонистон (Ҷумҳурии Исломии Афғонистон). Пойтахташ шаҳри Кобул. Бо Тоҷикистон, Ӯзбакистон, Покистон, Ҳиндустон, Туркманистон, Эрон ҳамсарҳад аст Ҷумҳурии Исломии Афғонистон

Таърих[вироиш]

Мақолаи асосӣ: Таърихи Афғонистон

Давлати Дурониён[вироиш]

Баъди барҳам хурдани Эрон дар соли 1747 Аҳмад-шоҳ Дуррони якумин бор Чумхурии Афғонистонро бо пойтахти Кандагар ташкил намуд. Дар чамъомади калони пешвоёни қабилаҳо Лойя Ҷирга уро шоҳ таъин карда буданд. Дар вакти ҳукмронии писараш Темур-шоҳ (17731793) пайтахти давлат Кобул номида шуда буд. Дигар подшоҳи Афғонистон Замин-шоҳ (1793-1801) буд, ки аз тарафи бародараш Маҳмуд аз тахт ронда шуда буд.

Сиёсат у ҳукумат[вироиш]

Президенти кунунии Ҷумҳурии Исломии Авғонистон Ӽомид Карзай мебошад. Ӯ 24 декабри соли 1957 таваллуд шуда аст. Аз 22 - юми декабри соли 2001 ба мақоми президенти Ҷумҳурии Исломии Авғонистон таъин шуда аст.

Бахшбандии кишварӣ[вироиш]

Мақолаи асосӣ: Вилоятҳои Афғонистон

Афғонистон 34 Вилоят дорад. Ҳар вилоят ҳам чҳандӣн вулсволӣ (ноҳиа) дорад.

34 Вилояти Афғонистон:

Вилоятҳои Афғонистон
1 Бадахшон 18 Кунор
2 Бодғис 19 Кундӯз
3 Бағлон 20 Лағмон
4 Балх 21 Лувгар
5 Бомиён 22 Нангарҳор
6 Дойкундӣ 23 Нӣмрӯз
7 Фароҳ 24 Нӯристон
8 Фориёб 25 Урӯзгон
9 Ғазни 26 Пактио
10 Ғувр 27 Пактико
11 Ҳелманд 28 Панҷшӣр
12 Ҳерот 29 Парвон
13 Ҷувзҷон 30 Самангон
14 Кобул 31 Сарипул
15 Қандаҳор 32 Тахор
16 Копӣсо 33 Вардак
17 Хуст 34 Зобул

Мавқеи географӣ. А. дар нимкураи шим. Ҷаҳон дар 290 ва 22 дақ. ва дар 280 ва 30 дақ., 740-ю 51 дақ. 48 сонияи тӯл-ул-балади шарқӣ воқеа аст. Иқлим. Вазъияти табиӣ. А. кишвари кӯҳсор аст ва се ҳиссаи сарзамини онро силсилакӯҳҳо ташкил медиҳанд, ки аз Шарқ ба тарафи Ғарб тӯл кашида дар ҳавзаи Ҳарирӯд ба ҳамворӣ мепайванданд. Баландии ин силсилакӯҳҳо дар Шарқ (дар баландиҳои Помир) то ба 6-7 ҳазор метр аз сатҳи баҳр мерасад. Аслан силсилакӯҳҳои А. аз силсилакӯҳҳои Ҳиндукуш иборатанд, ки як шохаи он аз ҷанубу ғарби Вахш (Шарқи А.) оғоз ёфта ба Ҷанубу Ғарб (ба тӯли 600 км) идома меёбад. Шохаи дигарӣ аз дараи Юлии Помир оғоз гардида то Кутали Ховок дар вил. Панҷшер давом меёбад. Иртифои он аз сатҳи баҳр 5000 км аст ва балантарин қуллаи он Тараҷмир 7740 м. аз сатҳи баҳр баландӣ дорад. Силсилаи ғарбии Ҳиндукуш аз Кутали Ховок ибтидо гирифта ба воситаи Банди Амир ва Бомиён аз Кӯҳи Бобо ҷудо мегардад. Рӯдҳои Сурхоб ва Андароб дар доманаи шимолии Ҳиндукуш ва рӯдҳои Панҷшеру Ғурбанд дар доманаи ҷанубии Ҳиндукуш аз ин силсилакӯҳ ибтидо мегиранд. Дар масири ин силсилакӯҳҳо ағбаҳои машҳури Кӯтали Оқработ (3500 м. баландӣ дорад) ва Кӯтали Соланг (2,5 км тӯл дорад) ҷой гирифтаанд. Кӯҳҳои нисбатани машҳури А. Кӯҳи Бобо, Фирӯзкӯҳ, Сиёҳкӯҳ, Тирбанди Туркистон, Сафедкӯҳ, Туркур ва Кӯҳҳои Сулаймон мебошанд.

Иқтисодиёт[вироиш]

Мардум[вироиш]

Дар Афгонистон мардум ва халкиятхои гуногун зиндаги мекунанд: точикхо, ӯзбекхо, ҳиндустониҳо, пашту ва гайра. Забони давлатӣ дарӣ(тоҷикии порсӣ) ва паштунӣ мебошад. Аммо мардуми Афғонистон ҳамагӣ тоҷикӣ(дарӣ0 балад ҳастанд, тақрибан 88%. Ҳамаи паштунҳо аз хурдӣ бо тоҷикӣ сухан мегӯянд.Агар гӯем, ки ҳамаи 30 миллион мардуми Афғонистон тоҷикӣ ҳарф мезананд хато намекунем.Мардуми Афғонистонии ғайри паштунҳо(ӯзбакҳо, туркманҳо ва ғайра), ҳатто паштуниро намедонанд, агарчӣ забони паштунӣ яке аз забонҳои давлатӣ мебошад. Таваҷҷуҳи мардуми Афғонистон ба тоҷикии порсӣ сахт маҳбубият пайдо кардааст, ки ин таърихи дерин дорад

Фарҳанг ва маданият[вироиш]

Инҷоро ҳам нигаред[вироиш]

Пайвандҳо[вироиш]

Commons-logo.svg
Анбори Википедиа аксҳое дар бораи ин мавзӯъ дорад: