Душанбе
Аз Википедиа
| Душанбе | |
| [[Акс:{{{Харита}}}|center|200px]] | |
 |
|
| Нишон {{{Нишон}}} |
|
| Вилоят: | Ноҳияҳои тобеи марказ |
|---|---|
| Замони таъсис: | 1924 |
| Шаҳр аз: | 1924 |
| Координатаҳо: | ?? с.ш.; ?? в.д. |
| Иқлим: | |
| Масоҳат (га): | |
| Паҳноӣ(км): | |
| Дарозӣ (км): | |
| Аҳолӣ, ҳазор нафар: | |
| Коди телефонӣ: | +992 37 |
| Нишонаи почта: | 734000 |
| Вақт: | UTC+5 |
Душанбе пойтахти кишвaри Тоҷикистон буда, солҳои 1929 - 1961 Сталинобод ном дошт. 80 сол муққадам, Душанбе деҳае буд, ки дар он рӯзҳои душанбе бозор бaргузор мешуд. Дар асл, таърихи Душанбе ҳамчун макони зист, аз рӯи назардошти мутахасисон, аз 2000 сол зиёд мебошад. Авалин маротиба, Душанбе ҳамчун макони зист, моҳи декабри 1676 дар мактуби хони Балх, Субҳонкул Баходур, бар шоҳи Русия ёдовари шудааст. Соли 1924, пас аз ташкил кардани Ҷумҳурии Мухтории Шӯравии Сусиёлистии Тоҷикистон дар таркиби Ҷумҳурии Шӯравии Сусиёлистии Ӯзбекистон, Душанбе ҳамчун шаҳр ва пойтахт эълон гардид.
Душанбе дар масоҳати 124,6 км. кв. доман густурда, дорои 631,7 ҳазор нафар аҳолӣ мебошад. Дар Душанбе 193 корхонаи саноатӣ, 38 корхонаи нақлиётӣ, 132 корхонаи сохтмонӣ, 40 банк, 8 меҳмонхона, 35 беморхона, 21 масҷид, 121 мактаби таҳсолти умумӣ, 14 омӯзишгоҳ, 12 коллеҷ, 20 мактаби олӣ, 7 осорхона ва 7 театр мавҷуданд.
[вироиш] Таърих
Сарзамине, ки ҳамакнун шаҳри Душанбе дар он воқеъ аст, дар садаҳои миёна Шумон (форсӣ: شومان) ном доштааст ва дар роҳномаҳо ва таърихномаҳои қадим ба гунаи Сумон (форсӣ: سومان) низ навишта шудааст. Дар “Ҳудуд-ул-олам мин-ал-Машриқ илал-Мағриб” омада: “Шумон шаҳрест устувор ва бабаро кӯҳ ниҳода ва гирди ӯ борае кашида ва ӯро куҳандизест бар сари кӯҳ ниҳода ва андар миёни куҳандиз чашмаи обаст бузург. Аз вай заъфарон хезад бисёр”.[1] Шумон дар қисмати болооби рӯди Қубодиён ва шимоли Пули Сангин ва шаҳри Вошҷирд (Висагирд, акнун - Файзобод) воқеъ буд, ки ба гуфтаи Истахрӣ ба андозаи Тирмиз вусъат дошт ва ба масофати андаке дар ҷануби он қалъаи бузурги Шумон вокеъ буд. Муқаддасӣ дар “Аҳсан ал-тақосим” гӯяд: “Шумон маконе пурҷамъият ва ободу неку аст”. Шарафуддин Алии Яздӣ дар “Зафарномаи Темурӣ” аз ин қалъа ба номи Ҳисори Шодмон (форсӣ: حصار شادمان) ёд карда ва ғолибан онро ба сурати мухтасар Ҳисор (форсӣ: حصار) ё Ҳисорак (форсӣ: حصارک) навишта ва имрӯз ҳам Ҳисор маъруф аст.[2] Шоёни ёдоварист, ки вожаи “ҳисор” арабӣ ва маънояш “диж” ва “қалъа” аст. Қалъае, ки ҳамакнун дар 5-километрии шимолу ғарбии шаҳри Душанбе қарор дорад, бозмонда аз ҳамон шаҳри Шумон аст, ки дар садаҳои XV – XVII м. “ҳисори Шодмон”, яъне қалъаи Шодмон, номида мешуд. Бар асари касрати талаффуз “Шодмон” аз он афтоду “ҳисор” монд ва исми хос - Ҳисор – гашт.
Дар оғози садаи XX ин қалъа тахтгоҳи беки Ҳисор Шоҳимардонқул буд ва дар заминларзаи 8 сентябри соли 1907 вайрон шуд ва аз он танҳо як дарвоза ва ду бурҷ дар миёни ду кӯҳ барҷой монда аст. Пас аз он заминларза Шоҳимардонқул ба қалъаи Душанбе кӯчид ки дар он замон маркази яке аз амлокдориҳояш буд ва аз он пас Душанбе тахтгоҳи беки Ҳисор шуд.
Аз ҷойноми Душанбе (форсӣ: دوشنبه) барои нахустин бор дар асари донишманди балхӣ Маҳмуд ибни Валӣ “Баҳр ул-аъроф фи маноқиб ал-хайр” (оғози садаи XVII м.) ва номаи хони Балх Субҳонқул Баҳодур ба шоҳи Рус Фёдор Алексеевич (декабри 1676) ёд шудааст. Дар санаде бозмонда аз соли 1826 ин шаҳр Душанбе-қурғон (форсӣ: دوشنبه قورغان) номида шудааст. “Қурғон” вожаи туркӣ ва маънояш “қалъа” ва “ҳисор” аст. Қалъаи Душанбе дар канораи чапи рӯди Варзоб ҷой дошта ва ҳар рӯзи душанбе дар назди он бозор баргузор мешудааст. Номи кунунии пойтахти Тоҷикистон ёдовари ҳамин бозор аст. Азбаски ин ҷойро «душанбебозор» мегуфтанд, деҳкадае, ки бо гузашти замон дар ҷои «душанбебозор» пайдо шуд, Душанбе ном гирифт ва бо амри тақдир пойтахти Тоҷикистон гашт. 16 октябри соли 1929 Душанбе Сталинобод номида шуд. Соли 1961 дубора Душанбе номида шуд.
[вироиш] Пайнавиштҳо
- ↑ “Ҳудуд-ул-олам мин-ал-Машриқ илал-Мағриб” (соли 372 хиҷрии қамарӣ = 982 милодӣ). Вироиши доктор Манучеҳр Сутуда. Китобхонаи Таҳурӣ. “Ширкати офсети Гулшан”. Теҳрон. 1983. – саҳ. 110
- ↑ ЛеСтренж, Ги. Сарзаминҳои Хилофати шарқӣ. Тарҷумаи Маҳмуд Ирфон. Бунгоҳи тарҷума ва нашри китоб. Теҳрон. 1336 ҳ.ш. = 1958 м. – саҳ. 468
[вироиш] Пайвандҳои беруна
- Дар сайти http://www.dushanbe.tj/ метавонед донистаниҳое ба забони русӣ дар бораи шаҳри Душанбе дастрас кунед.
| Пойтахтҳои Осиё |
|---|
| Абу-Даби | Аммон | Анкара | Астана | Ашхобад | Бағдад | Боку | Бандар-Сери-Бегаван | Бангкок | Бейрут | Бишкек | Вентян | Дакка | Димишқ | Деҳли |Дили| Доҳа | Душанбе | Джакарта | Ереван | Иерусалим | Исламабад | Кабул | Катманду | Мале | Манама | Манила | Маскат | Никосия | Ню-Дели | Пекин | Пномпен | Путраҷайя | Пхенян | Пинмана | Сана | Сеул | Сингапур | Тайбэй* | Тошканд | Тбилиси | Тхимпху | Теҳрон | Токио | Улан-Батор | Ханой | Шри-Ҷаяварденепура-Котте | Ал-Кувейт | Эр-Рияд
* Тайвань аз тарафи бисёр давлатҳо эътироф карда нашудааст |
|
