Абдулқодири Мароғаӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Абдулқодири Мароғӣ
форсӣ: عبدالقادر مراغی
Maraqi.jpg
Ном ба ҳангоми таваллуд:

Абдулқодир ибни Ғайбӣ Ҳофизи Мароғаӣ

Тахаллусҳо:

Ноӣ, Удӣ

Санаи таваллуд:

1353

Зодгоҳ:
Санаи марг:

1435

Маҳалли марг:
Шаҳрвандӣ (табаият):
Навъи фаъолият:

мусиқидон, санъаткор, шоир, назарияпардози мусиқӣ, Хушнависӣ, оҳангсоз

Забони осор:

порсӣ, арабӣ

Хоҷа Абдулқодир ибни Ғайбӣ Ҳофизи Мароғаӣ (форсӣ: عبدالقادر مراغی‎; машҳур ба Абдулқодири Гӯянда, тахаллус Ноӣ, Удӣ 1353—1435) — сароянда, навозанда, шоир, оҳангсоз ва мусиқидони форсу[1] тоҷик ва шарқ.

Зиндагинома[вироиш]

Бино ба ахбори Давлатшоҳи Самарқандӣ, Дарвешалии Чангӣ («Тазкират-уш-шуаро», «Тӯҳфат-ус-сурур») ва Исфизорӣ («Равзат-ул-ҷиннот...») ба Саъдии Шерозӣ (1213-1292) иртиботи авлодӣ дошта, дар 10-солагӣ илмҳои замонаашро фаро мегирад. Устоди Абдулқодири Мароғӣ дар мусиқӣ ва шеър падараш буда, аз овони ҷавонӣ ба шеъру мусиқӣ шӯру завқи хоса дошта, кулли созҳои мусиқиро (уд, қонун, танбӯр, най ва ғ.) хеле хуб менавохт.

Эҷодиёт[вироиш]

Дар сози най ихтирооти зиёд намуда («Пешрави дор», «Савти най»), ба ашъори Рӯдакӣ, Унсурӣ, Фаррухӣ, Саъдӣ ва дигарон дар жанру шаклҳои мусиқӣ асарҳо офаридааст. Ӯ мусаннифи «Амали Наср» (ғазали Саъдӣ), «Таронаи Ироқ» (ғазали Қатрон), «Амали Муҳайяр» (ғазали Камол), асарҳои созию овозӣ ба мақомҳои «Бу-зург», «Ироқ», «Рост», «Дугоҳ» дар шаклҳои мусиқӣ офаридааш: «Амали Тарона» (ғазали Саъдӣ), «Савти Ушшоқ» (ғазали Ҳофиз), «Мустазоди Наво», «Амали Рост», «Амали Бӯстон», «Амали Гулистон», «Амали Гесӯ», «Амали Хористон» (бар ашъори Саъдӣ) ва ғ. дар ҳаёти мусиқии Хуросону Эрон, Мавароуннаҳру Ироқ шӯҳрати хоса доштаанд. Абдулқодири Мароғӣ муаллифи асарҳои назарии му-сиқии «Мақосиду-л-алҳон», «Ҷомеъу-л-алҳон», «Лаҳния», «Зубдату-л-адвор», «Шарҳу-л-адвор» ва ғайра буда, масоили таърих ва назарияи мусиқӣ: таълифи мусиқӣ, савт, таркиботи назарии мусиқӣ, созҳо ва табақабандии онҳо, сохти торию пардавӣ, 12-мақом (таркиботи он: овоза, гӯшаю шӯъбаҳо), вазну зарб, усули истиҳроҷи мақомҳо, жанру шаклҳои шеърию мусиқӣ (тавсиф ва усули эҷоди онҳо), назари аҳли илму амали мусиқӣ, тасҳеҳи нуктаҳои донишмандони мусиқии юнонӣ, шарқӣ (Птоломей, Пифагор, Аристоксен, Форобӣ, Ибни Сино, Қутбуддини Шерозӣ, Сафиуддини Урмавӣ ва ди-гарон) ва ғ. мавриди баррасии ҷиддӣ шудаанд Абдулқодири Мароғӣ, ки худ дар мусиқии амалию назарӣ дониши комил дошт, таҳаввулоти мусиқии замонаашро хуб медонист, аз ин лиҳоз бисёр хулосаҳои ӯ як навъи ҷашъбастию натиҷагирии падидаҳои эҷодию иҷроӣ, диди таҳқиқии мусиқии Мовароуннаҳру Хуросон, Эрон ва ҳавзаи ҳунарии Ироқи Аҷамро касб кардааст.

Бисёр асарҳои назариашро худи Абдулқодири Мароғӣ китобат намуда («Мақосиду-л-алҳон», «Ҷомеъу-л-алхон», «Шарҳу-л-адвор») ва нусхаҳои он дар китобхонаҳои Туркия (Нури Усмония, Топгапи Сарай), Британия (Музеи Британия), Эрон ва ғайра маҳфузанд. Дар замони сулолаи туркони Усмонӣ рисолаҳои Абдулқодири Мароғӣ китобат ва ба туркии усмонӣ тарҷума шуда, ӯ мусаннифи зиёда аз 200-суруду оҳангҳо дар жанру шаклҳои созию ово-зии мусиқӣ буда, зумраи зиёди саромадони му-сиқии Мовароуннаҳру Хуросон, Эрон, Ироқи Аҷам: Хоҷа Ризвоншоҳ, Султонмуҳаммадӣ Удии Самарқандӣ, Абдулмӯъмини Ҳофиз, Қутбуддини Нойӣ, Қулмуҳаммади Удӣ, Хоҷа Юсуфи Андигонӣ, Ҳофизи Убаҳӣ, Устод Каҷаҷӣ ва дигарон аз ӯ мусиқиро омӯхтаанд. Пас аз ӯ писараш Абдурраҳмон, наберааш Абдулазиз дар заминаи мусиқии илмию амалӣ корҳои ҷолибе анҷом додаанд[2].

Эзоҳ[вироиш]

  1. Farmer, H.G. «Abd al- Qadir b. GHaybi al-Hafiz al-Maraghi.» Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007. Brill Online. «Abd al- Ḳādir b. G̲H̲aybī al-Hāfiz al-Marāg̲h̲ī , the greatest of the Persian writers on music. Born at Marāg̲h̲a, about the middle of the 8th/14th century, he had become one of the minstrels of al-Ḥusayn, the Ḏj̲alāʾirid Sultan of ʿIrāḳ, about 781/1379. Under the next Sultan, Aḥmad, he was appointed the chief court minstrel, a post which he held until Tīmūr captured Bag̲h̲dād in 795/1393, when he was transported to Samarḳand, the capital of the conqueror. In 801/1399 we find him at Tabrīz in the service of Tīmūr’s wayward son Mīrāns̲h̲āh, for whose erratic conduct his „boon companions“ were blamed. Tīmūr acted swiftly with the sword, but ʿAbd al-Ḳādir, being forewarned, escaped to Sultan Aḥmad at Bag̲h̲dād, although he once more fell into Tīmūr’s hands when the latter re-entered Bag̲h̲dād in 803/1401. Taken back to Samarḳand, he became one of the four brilliant men who shed lustre on the court of S̲h̲āhruk̲h̲. In 824/1421, having written a music treatise for the Turkish Sultan Murād II, he set out for the Ottoman court to present it in person in 826/1423. Later he returned to Samarḳand, dying at Harāt in 838/March 1435. »
  2. Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К., Абдувалиев А., Азизӣ Ф., Раҷабов А., Ҳакимов Н. - Душанбе, 2009. - с. 13 ISBN 978-99947-49-13-3

Адабиёт[вироиш]

  • Абдулқодири Мароғаӣ, Мақосиду-л-алҳон. - Теҳрон, 1350;
  • Ражабов И. Мақомлар масаласига доир. - Тошканд, 1963;
  • Раҷабов А. Афкори мусиқии тоҷик дар ас.12-15. - Душанбе, 1989;
  • Раджабов А. Исторические традиции тадж. муз. культуры в 12-17 вв., докт. дисс., - Душанбе, 1994;
  • Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1. - Душанбе,, 1988;
  • Агаева С. Абдулкадыр Мараги. - Бакы, 1975.

Ҳамчунин нигаред[вироиш]