Аҳолии Замин

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search

Аҳолии Замин – шумораи умумии одамоне, ки дар рӯи Замин зиндагӣ мекунанд, (ба вазъи 2 октябри соли 2020) тақрибан ба 7 815 780 000 нафар мерасад [1]. Тибқи маълумоти Бонки Ҷаҳонӣ, аҳолии ҷаҳон дар соли 2018 7,594 миллиард нафарро ташкил додааст [2].

То солҳои 70-ум аҳолии ҷаҳон аз рӯи қонуни гиперболӣ меафзуд; аз соли 1990 инҷониб сустшавии суръати афзоиши аҳолии ҷаҳон мушоҳида мешавад [3], дар соли 1990 афзоиш 87,4 миллион нафарро ташкил дод,. Бо вуҷуди ин, аҳолӣ дар ҳаҷми мутлақ афзоиш меёбад (дар соли 2002 - 74 миллион, дар соли 2014 - аз 87 миллион ), гарчанде ки афзоиши нисбӣ дар солҳои 2000-ум нисбат ба соли 1963, вақте ки он ба авҷ расид (қариб 2,2% дар як сол), тақрибан нисф кам шуд [4].

Тибқи маълумоти СММ, дар солҳои 1994-2014 шумораи одамони аз 60-сола боло дучанд афзудааст ва аллакай дар соли 2014 шумораи пиронсолон дар ҷаҳон аз шумораи кӯдакони то панҷсола зиёдтар буд [5].

Дар соли 2009, бори аввал дар таърихи инсоният, аҳолии шаҳр ба аҳолии деҳот баробар шуданд, ки 3,4 миллиард нафарро ташкил доданд [6]. Ва минбаъд, интизор меравад, ки қисми афзояндаи аҳолии оламро сокинони шаҳр (яъне афзоиши аҳолии шаҳр нисбат ба тамоми аҳолии ҷаҳон тезтар идома хоҳад ёфт) ташкил хоҳанд кард, ки инро маълумоти охирин (барои соли 2013) тасдиқ мекунад [5].

Дар соли 2010 тақрибан 60% аҳолии ҷаҳон дар Осиё, 15,5% дар Африқо, 10,4% дар Аврупо зиндагӣ мекарданд. Дар соли 2050, тибқи пешгӯиҳои миёнаи СММ, зиёда аз нисфи аҳолии кураи замин дар Осиё, 25% дар Африқо, 8,2% дар Амрикои Лотин, 7,4% дар Аврупо, 4,7% дар Амрикои Шимолӣ зиндагӣ хоҳанд кард [7].

Олимони СММ ва Донишгоҳи Вашингтон дар соли 2014 боварӣ доштанд, ки шумораи аҳолии Замин то соли 2100 11 миллиард нафар хоҳад буд [8]. Тибқи ҳисоботи баъдтар (2020) олимони Донишгоҳи Вашингтон, аҳолии Замин дар соли 2100 8,8 миллиард нафарро ташкил хоҳад дод [9][10].

Бузургтарин давлати ҷаҳон аз рӯи шумораи аҳолӣ Чин аст; пас аз соли 2025, шояд Ҳиндустон мақоми аввалро аз рӯи аҳолӣ гирад; то соли 1991 Иттиҳоди Шӯравӣ аз рӯи шумораи аҳолӣ саввум буд, пас аз пошхӯрии он Иёлоти Муттаҳида сеюм шуд, ки пас аз соли 2006 зиёда аз 300 млн аҳолӣ дошт (зиёдтар аз кишварҳои фазои пасошӯравӣ дар якҷоягӣ); Индонезия, Покистон аз рӯи шумораи аҳолӣ ҷойҳои чорум ва панҷумро ишғол карданд; Нигерия, Бразилия, Бангладеш, Русия мутаносибан ҷойҳои шашум, ҳафтум, ҳаштум ва нӯҳумро ишғол карданд.[⇨]

Миллиардҳо[вироиш]

Аҳолӣ аз рӯи кишварҳо дар 2019.

Мувофиқи маълумоти Фонди нуфуси Созмони Милали Муттаҳид, аҳолии ҷаҳон чунин буданд:

  • 1 миллиард - 1804;
  • 2 миллиард - 1927;
  • 3 миллиард - 1960;
  • 4 миллиард - 1974;
  • 5 миллиард - 11 июли соли 1987;
  • 6 миллиард - 12 октябри 1999 [11] ;
  • 7 миллиард - 31 октябри 2011 [12].
  • Агар динамикаи афзоиши аҳолӣ ба тағироти ҷиддӣ дучор нашавад, пас марҳилаи 8 миллиарднафара тақрибан дар соли 2024 [13] ва нӯҳ то соли 2042 [14][15] убур хоҳанд шуд.

Дар моҳи октябри 2011, якчанд кишварҳо дар бораи таваллуди марди ҳафт миллиардум дар сайёра хабар доданд, аммо мутахассисони Институти байналмилалии таҳлили системаҳои амалӣ дар Лаксенбург (Австрия) қайд карданд, ки марҳилаи 7 миллиард нафар аз моҳи июли соли 2012 то апрели 2013 убур шуд. СММ инчунин қайд мекунад, ки дақиқан дар куҷо таваллуд шудани "кӯдаки юбилейӣ" ғайриимкон аст. Аз ин рӯ тасмим гирифта шуд, ки аз таҷрибаи даъват кардани унвон додани чунин кӯдаки мушаххас даст кашида шавад.

Тибқи тахминҳои тахминии Питер Грунвалд, як омори Маркази математика ва информатикаи Голландия, дар тамоми таърихи инсоният, ки 162 ҳазор сол пеш оғоз ёфта буд, дар рӯи замин зиёда аз 107 миллиард нафар ба дунё омадаанд [16].

Бузургтарин кишварҳои ҷаҳон аз рӯи аҳолӣ[вироиш]

Пешгӯиҳои ҷаҳонии аҳолӣ. Тири ордината миқёсро истифода мебарад (миллион нафар). дар миқёси логарифмӣ

Кишварҳое, ки беш аз 80 миллион аҳолӣ аз моҳи июли соли 2020 дар асоси Factbook World CIA доранд :[17]

Кишвар Аҳолӣ
1  Чин 1 394 015 977
2  Ҳиндустон 1 326 093 247
3  ИМА 332 639 102
4  Индонезия 267 026 366
5  Покистон 233 500 636
6  Нигерия 214 028 302
7  Бразилия 211 715 973
8  Банглодеш 162 650 853
9  Русия 146 748 590
10  Мексика 128 649 565
11  Ҷопон 125 507 472
12  Филиппин 109 180 815
13  Эфиопия 108 113 150
14  Миср 104 124 440
15  Ҷумҳурии Демократии Конго 101 780 263
16  Ветнам 98 721 275
17  Эрон 84 923 314
18  Туркия 82 017 514
19  Олмон 80 159 662

Аҳолӣ дар давраҳои гузашта[вироиш]

Тибқи маълумоти демографи машҳур Пол Эрлих, 10 000 сол пеш дар сайёра тақрибан 5 миллион нафар одамон зиндагӣ мекарданд. Барои ба 2 миллиард расидани аҳолии ҷаҳон 10000 сол лозим буд (1930) ва 44 соли минбаъда маротиба барои дукарат зиёд кардани ин рақам (1974) , ки таркиши демографиро ба вуҷуд овард.

Ҷадвал бо тахминҳои аҳолӣ дар давраҳои гуногуни таърихӣ [18][19][20]. Маълумот дар ҳазорҳо одамон дода мешавад.

Сол Дар умум

(ҳаз.)
Африқо

(ҳаз.)
Осиё

(ҳаз.)
Аврупо

(ҳаз.)
Амрикои Марказӣ ва

Америкаи Ҷанубӣ

(ҳаз.)
Амрикои Шимолӣ

(ҳаз.)
Австралия

ва Уқёнусия

(ҳаз.)
Шарҳ
8000 п.м. 5 000 450 2 000 2 500
4000 п.м. 7 000
1000 п.м. 50 000
500 п.м. 100 000
1 п.м. 300 000 35 000 196 000 60 000 4 000 500 4 500
1000 400 000
1750 800 000 106 000 488 000 184 000 16 000 2 000 4 000
1800 1 000 000 107 000 656 000 200 000 24 000 7 000 6 000
1850 1 262 000 111 000 809 000 276 000 38 000 26 000 2 000
1900 1 656 000 133 000 961 000 400 000 74 000 82 000 6 000
1950 2 518 629 221 214 1 398 488 547 403 167 097 171 616 12 812
1955 2 755 823 246 746 1 546 947 570 184 190 797 186 884 14 265
1960 3 021 475 277 398 1 711 336 594 401 218 300 204 152 15 888
1965 3 334 874 313 744 1 914 424 619 026 250 452 219 570 17 657
1970 3 692 492 357 283 2 163 118 635 855 284 856 231 937 19 443
1975 4 068 109 408 160 2 422 512 650 542 321 906 243 425 21 564
1980 4 434 682 469 618 2 662 335 662 431 361 401 256 068 22 828
1985 4 830 979 541 814 2 922 552 671 009 401 469 269 456 24 678
1990 5 263 593 622 443 3 207 807 681 582 441 525 283 549 26 687
1995 5 674 380 707 462 3 475 052 682 405 481 099 299 438 28 924
2000 6 070 581 795 671 3 729 737 677 986 520 229 315 915 31 043
2005 6 343 628 887 964 3 832 508 679 722 558 281 332 156 32 998
2013 7 162 119 1 110 635 4 352 723 688 452 616 644 355 361 38 304
2030 (пешгӯӣ) 8 551 000 1 704 000 4 986 000 700 000 718 000 395 000 48 000
2050 (пешгӯӣ) 9 772 000 2 528 000 5 373 000 600 000 780 000 435 000 57 000
2100 (пешгӯӣ) 11 184 000 4 732 000 4 780 000 500 000 500 000 500 000 72 000

Шарҳ:

Азбаски муаллифони пешгӯиҳои аҳолӣ - Бюрои барӯйхатгирии аҳолии ИМА пешгӯиҳои худро мутобиқи вазъи тағирёбандаи демографӣ дар кишварҳои мухталиф ислоҳ мекунанд, рақамҳои пешгӯии ҷадвал метавонанд аз маълумоти манбаи ҷорӣ каме фарқ кунанд.

Пешгӯиҳои СММ[вироиш]

Тибқи пешгӯиҳои СММ-2019, афзоиши аҳолии ҷаҳон тақрибан дар охири садаи XXI қатъ хоҳад шуд. Интизор меравад, ки бори аввал дар таърихи муосир афзоиши аҳолии ҷаҳон то охири асри ҷорӣ, қисман аз ҳисоби паст шудани сатҳи таваллуди ҷаҳонӣ амалан қатъ мегардад. Пешбинӣ шудааст, ки аҳолии ҷаҳон то соли 2100 тақрибан ба 10,9 миллиард нафар ва афзоиши солона камтар аз 0,1% - коҳиши якбора аз сатҳи мавҷуда, мерасад. Дар байни солҳои 1950 ва имрӯз, аҳолии ҷаҳон ҳар сол аз 1% то 2% афзоиш ёфт ва шумораи одамон аз 2,5 миллиард ба беш аз 7,8 миллиард расид. Таваллудшавии ҷаҳонӣ бо гузашти солҳо паст шуда истодааст.

Тибқи пешгӯиҳои демографии СММ 2019, то соли 2050 синну соли миёнаи аҳолии ҷаҳон 36 сола хоҳад буд. То соли 2100 синну соли миёнаи аҳолии ҷаҳон 42 хоҳад буд ва сатҳи таваллуд ба як зан 1,9 таваллудро ташкил хоҳад дод, барои муқоиса– аз 2,5 дар соли 2019. Тибқи пешгӯиҳо, то соли 2070 ин нишондиҳанда аз сатҳи ивазшавии аҳолӣ паст хоҳад шуд (2,1 таваллуд ба як зан). Дар байни солҳои 2020 ва 2100, шумораи одамони синнашон аз 80 ва боло аз 146 миллион ба 881 миллион хоҳад расид. Аз соли 2073 сар карда, шумораи бештари одамон нисбат ба шахсони то 15-сола 65-сола ва болотар пешбинӣ карда мешавад - ин бори аввал дар таърихи инсоният. Омилҳое, ки ба афзоиши синну соли миёна мусоидат мекунанд, афзоиши давомнокии умр ва паст шудани сатҳи таваллуд мебошанд [21][22].

Африқо ягона минтақа дар ҷаҳон аст, ки пешгӯӣ шудааст, ки то охири аср афзоиши назарраси аҳолӣ ба назар мерасад. Интизор меравад, ки аҳолии Африқо аз соли 2020 то 2100 аз 1,3 миллиарду ба 4,3 миллиард нафар расад. Дурнамоҳо нишон медиҳанд, ки ин афзоиш асосан дар ҷануби Африқо ба даст хоҳад омад, ки шумораи аҳолии он то соли 2100 беш аз се маротиба афзоиш хоҳад ёфт. Минтақаҳои Иёлоти Муттаҳида ва Канада (Амрикои Шимолӣ) ва Австралия ва Зеландияи Нав (Океания), афзоиши аҳолиро дар тӯли аср эҳсос мекунанд, аммо нисбат ба Африқо бо суръати камтар. Дар давоми ин аср афзоиши аҳолӣ дар Африқо зиёд боқӣ мемонад. Интизор меравад, ки аҳолии Аврупо ва Амрикои Лотин то соли 2100 коҳиш ёбад. Интизор меравад, ки шумораи аҳолии Аврупо дар соли 2021 ба 748 миллион нафар мерасад. Интизор меравад, ки Амрикои Лотин ва минтақаи баҳри Кариб аз рӯи шумораи аҳолӣ то соли 2037 аз Аврупо болотар рафта, дар соли 2058 ба 768 миллион нафар хоҳанд расид. Интизор меравад, ки аҳолии Осиё аз 4,6 миллиард дар соли 2020 ба 5,3 миллиард дар соли 2055 афзоиш ёбад ва пас аз он коҳишро оғоз мекунад. Интизор меравад, ки шумораи аҳолии Чин соли 2031 ба ҳадди аксар мерасад, дар ҳоле ки шумораи аҳолии Ҷопон ва Кореяи Ҷанубӣ пас аз соли 2020 коҳиш хоҳад ёфт. Интизор меравад, ки аҳолии Ҳиндустон то соли 2059 афзоиш ёбад ва он замон ба 1,7 миллиард нафар бирасад. Дар айни замон, Индонезия - сераҳолитарин кишвари Осиёи Ҷанубу Шарқӣ - ҳадди аксар дар соли 2067 ба зиёдтарин нишондиҳандаҳои аҳолии худ мерасад. Интизор меравад, ки дар минтақаи Амрикои Шимолӣ муҳоҷират аз қисми боқимондаи ҷаҳон омили асосии афзоиши доимии аҳолӣ хоҳад буд. Тибқи пешгӯиҳои СММ, шумораи муҳоҷирон дар Иёлоти Муттаҳида дар тӯли 80 соли оянда (2020 ба 2100) 85 миллион нафар зиёд мешавад. Дар Канада эҳтимол дорад муҳоҷират омили асосии рушд бошад, зеро интизор меравад, ки фавт дар Канада аз шумораи таваллудҳо зиёд бошад [21][22].

То соли 2100 пешбинӣ шудааст, ки аз 10 кишвари калонтарини ҷаҳон аз рӯи шумораи аҳолӣ 5-тои онҳо дар Африқо хоҳанд буд. Пешбинӣ шудааст, ки то охири аср беш аз нисфи афзоиши аҳолии ҷаҳон шаш кишварро ташкил медиҳад ва панҷ кишвар дар Африқо хоҳанд буд. Интизор меравад, ки аҳолии ҷаҳон аз соли 2020 то 2100 тақрибан 3,1 миллиард афзоиш ёбад. Зиёда аз нисфи ин афзоиш дар Нигерия, Ҷумҳурии Демократии Конго, Танзания, Эфиопия ва Ангола, инчунин дар як кишвари ғайриафриқоӣ (Покистон) дар назар аст. Тибқи пешгӯиҳо, то соли 2100 панҷ кишвари африқоӣ аз рӯи шумораи аҳолӣ ба даҳ кишвари аввали ҷаҳон дохил мешаванд. Пешбинӣ шудааст, ки Ҳиндустон то соли 2027 аз ҳама сераҳолиитарин кишвари дунё мешавад ва аз Чин пеш мегузарад. То соли 2059 шумораи аҳолии он ба 1,7 миллиард мерасад. Дар ҳамин ҳол, пешгӯӣ мешавад, ки Нигерия дар соли 2047 сеюмин сераҳолитарин кишвари ҷаҳон, яъне – Иёлоти Муттаҳидаро аз рӯи аҳолӣ мегузарад. Интизор меравад, ки 90 кишвар аз соли 2020 то 2100 аҳолиашонро аз даст медиҳанд. Интизор меравад, ки аз се ду ҳиссаи ҳамаи кишварҳо ва қаламравҳои Аврупо (32 аз 48) то соли 2100 аҳолии худро аз даст медиҳанд. Дар Амрикои Лотин ва ҳавзаи Кариб интизор меравад, ки аз 50 кишвар, нисфи аҳолии минтақа коҳиш ёбад. Баръакс, дар байни солҳои 1950 ва 2020, танҳо шаш кишвар дар ҷаҳон аз ҳисоби таваллуд ва аҳолии нисбатан ҷавон дар даҳсолаҳои охир аҳолии худро аз даст доданд. Интизор меравад, ки то соли 2100 нисфи кӯдакони дар саросари ҷаҳон таваллудшуда дар Африқо таваллуд мешаванд. Африқо аз рӯи шумораи кӯдаконе, ки то соли 2060 таваллуд мешаванд, аз Осиё пеш мегузарад. Интизор меравад, ки нисфи ҳамаи кӯдаконе, ки дар ҷаҳон таваллуд мешаванд, то соли 2100 дар Африқо бошанд, аз се ҳиссаи ҳамаи кӯдаконе, ки дар ҷаҳон дар 2019 таваллуд шудаанд. Интизор меравад, ки Нигерия аз соли 2020 то 2100 864 миллион кӯдак ба дунё меорад, ки баландтарин дар байни кишварҳои Африқо мебошад. Пешбинӣ мешавад, ки шумораи таваллудҳо дар Нигерия аз шумораи таваллуд дар Чин то соли 2070 зиёдтар хоҳад буд. Дар ҳамин ҳол, тибқи пешгӯиҳо, то охири аср тақрибан сеяки кӯдакон дар ҷаҳон дар Осиё таваллуд хоҳанд шуд, дар ҳоле ки ин нишондиҳанда тақрибан нисфи имрӯзаро ва 65%-ро дар давраи солҳои 1965-70 ташкил додааст [21][22].

Соли 1950 Амрикои Лотинӣ ва ҳавзаи Кариб яке аз ҷавонтарин аҳолӣ дар ҷаҳон буданд; то соли 2100, дар Амрикои Лотинӣ ва ҳавзаи Кариб интизор меравад, ки қадимтарин аҳолии ҳама минтақаҳои ҷаҳон дошта бошанд, дар муқоиса бо садаи XX. Соли 1950 синни миёнаи ин минтақа ҳамагӣ 20 сол буд. Тибқи пешгӯиҳо, то соли 2100 ин рақам беш аз ду баробар зиёд мешавад – ба 49 сол хоҳад расид. Ин намуна ҳангоми дидани кишварҳои алоҳидаи минтақа аён аст. Масалан, дар соли 2020 интизор меравад, ки синни миёна дар Бразилия (33), Аргентина (32) ва Мексика (29) бошад, ки ин аз синну соли миёна дар Иёлоти Муттаҳида (38) камтар хоҳад буд. Бо вуҷуди ин, то соли 2100 аҳолии ҳар се давлати Амрикои Лотин аз синни аҳолии ИМА калонтаранд. Синну соли миёна дар Бразилия 51, дар Мексика 49 ва дар Аргентина 47 хоҳад буд, дар ҳоле ки синну соли миёна дар Иёлоти Муттаҳида 45 хоҳад буд. Интизор меравад, ки Колумбия дар синни миёнаи аҳолӣ аз 16 то 52 сол аз се маротиба афзоиш ёфта, бештар аз се маротиба афзоиш ёбад [21][22].

Истинодҳо[вироиш]

  1. World Population Clock: 7.6 Billion People (2017) - Worldometers(англ.). www.worldometers.info. 2 октябри 2020 санҷида шуд.
  2. Datatopics.Worldbank.org
  3. Экспертный портал Высшей школы экономики
  4. Темпы прироста населения мира сокращаются, но абсолютное число жителей планеты всё ещё быстро растет. demoscope.ru. 23 январи 2016 санҷида шуд.
  5. 5.0 5.1 ООН: население Земли достигло 7,2 млрд человек // Вести Экономика
  6. В 2009 году число горожан впервые сравнялось с числом сельских жителей, составив 3,4 миллиарда человек
  7. Население мира будет расти, стареть, дольше жить и меньше мигрировать // ОПЕК.ru : Экспертный сайт Высшей школы экономики
  8. Население Земли в 2100 году составит 11 миллиардов человек. Lenta.ru (18 сентября 2014). 2 октябри 2020 санҷида шуд.
  9. Сергей Коленов. Населению Земли предрекли сокращение после 2064 года. Интернет-издание N+1 (16.07.2020). 2 октябри 2020 санҷида шуд.
  10. Максим Макарычев. Эксперты: В 2100 году на Земле будут проживать 8,8 миллиарда человек. Интернет-портал «Российской газеты» (15.07.2020). 2 октябри 2020 санҷида шуд.
  11. World Population Hits 6 Billion
  12. Population seven billion: UN sets out challenges — BBC News
  13. World Population Clock has been redesigned and relocated(пайванди дастнорас — таърих). 23 августи 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 июни 2015.
  14. Хатои ёдкард: Барчасби <ref> ғайримиҷоз; матне барои ёдкардҳо бо номи WorldPopProspects ворид нашудааст
  15. Total fertility estimates, 1950–2010(пайванди дастнорас — таърих). UN Population Division (апрел 2011). 14 июни 2012 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 июни 2012.
  16. Сколько людей жило на Земле за всю историю. Новые Известия. 22 январи 2016 санҷида шуд.
  17. Всемирная книга фактов ЦРУ
  18. US Census Bureau, Demographic Internet Staff. Historical Estimates of World Population (EN)(пайванди дастнорас — таърих). www.census.gov. 18 июни 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 28 сентябри 2017.
  19. US Census Bureau, Demographic Internet Staff. International Programs, World Population (Tables) (EN)(пайванди дастнорас — таърих). www.census.gov. 18 июни 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 26 апрели 2015.
  20. US Census Bureau, Demographic Internet Staff. International Programs, International Data Base (EN)(пайванди дастнорас — таърих). www.census.gov. 18 июни 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 Декабри 2015.
  21. 21.0 21.1 21.2 21.3 Anthony Cilluffo, Neil G. Ruiz. World’s population is projected to nearly stop growing by the end of the century(англ.). Pew Research Center (17.06.2019). 2 октябри 2020 санҷида шуд.
  22. 22.0 22.1 22.2 22.3 World Population Prospects 2019