Зардушт

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Зардушт

Зардушт (дар забони авесто: Zaraθuštra) (порсӣ: زَرتُشت , زَردُشت ,اشوزَرتُشت)сохтгори дини Зардушти мебошад ва ҳамчунин Пайғамбари Форсҳо. Дини зардуштӣ дини расмии Давлати Сосониён буд. Зардушт дар баъзе маълумотҳо тақрибан дар солҳои 1800 пеш аз милод зиндагӣ кардааст. Дар бораи Зардушт ба мо аз Авесто, Готҳо, матнҳои пахлави, адабиёти клосики форси ва матнҳои Юнони бостон иттилоъоте ба даст омадааст.

Зартушт (Зардушт) - (дар Авесто Заратуштра ба таъбире ба маънии «дорандаи уштури зард» ва ба таъбири дигар «дорандаи рӯшноии зарринранг»), номи паёмбар ва бунёдгузори дини зартуштӣ ё маздопарастӣ ё дини беҳӣ ва сарояндаи «Готҳо» ё «Панҷ гоҳон» (куҳантарин бахши Авесто) аст.

Нигаред[вироиш]

Манбаъ[вироиш]

Зардушт чун Пайғамбари Форсхо дар баъзе бахшхои таърих (дар навиштачотхои Арасту, Задушт 6000 сол пеш аз Платон ва 5000 сол пеш аз мухорибпи Троя зиндаги кардааст). Дар баъзе махзанхо тавлиди Зардуштро ба Помир (ВМКБ) вобаст мекунанд. Бисер олимони Форс, ки истикоматкунандагони минтакахои дигар буданд, мехостанд тавлиди Зардуштро ба минтакаи худ вобаст намоянд, вале дар асл хатто бо малумотхои Авестои метавон гуфт ки Зардушт зодаи Бадахшон буд.--85.31.112.248 08:06، 17 Июл 2015 (UTC) Дар бораи пайдоиши Зардушт назарҳои гуногун вуҷуд дорад. Берунӣ вайро аз Озарбойҷон медонад, баъзе олимон Зардуштро курд, яҳудӣ ё аз қабилаи скифҳо медонанд, ки динашро скифҳо қабул накарданд ва ба Эонвич омад ва Гуштосп ба дини вай эътиуод кард. Ҳамчунин вай зодаи оилаи Спитама ном бурда мешавад, ки ин хонавода дар қадим ба суғдиҳо тааллуқ доштааст. Дар бораи он ки паёмбари тоисломии форсҳо - Зардушт фаъолияти паёмбарии худро дар Самарқанд оғоз кардааст, баъзе олимони бостоншинос, аз чумла Игор Пянков дар мақолаи илмии хеш навиштаанд. Маълум, ки авчи фаъолияти Зардушт асосан дар Балх (пойтахти Бохтар) будааст, дар Хоразм ҳам мегўянд, аммо ба Зардушт фаришта Баҳман аввалин паёмро аз Аҳуромаздо (номи Худои оини зардуштӣ) дар соҳили рўди Дарғами Самарқанд овардааст. Ин вақте буд, ки Зардушт барои таҳорат аз мобайни ин рўд об мегирифт. Дар Авесто номи Суғд баъди Эронвич омадааст, ки пойтахти он Самарқанд буд. Академик Б. Валихочаев бар ин ақида буд,ки маънои калимаи Самарқанд ибодатхона аст. Агар ин тавр бошад, пас аз сохта шудани нахустин ибодатхона чунин номро гирифтааст. Пеш аз зардуштия меҳрпарасти буд ва Ардвисура Анаҳиторо (модархудо) мепарастиданд ба ин сабаб гуфтан душвор аст, ки он чи хел ибодатхона буд. Баргардем сари он масъала, ки муаллиф вақте дар бораи шаҳри Самарқанд сухан меронад, мегўяд: “Пас Зардушт Дин овард ва аз фармони Гуштоспшоҳ ҳазору дусад фаргард (бахш) ба дин дабири (хати авестои) ба тахтаҳои заррин канду навишт ва ба ганчи он оташкада ниҳод”. Яъне муаллиф гуфта истодааст, ки пойтахти Гуштосп дар Суғди Гавашайнем (Каёношён) буд ва Зардушт дини худро дар он чо эълон кард. Ин ривоят мувофиқат мекунад бо он ривояте, ки Зардушт рисолати пайғамбариро дар назди рўди Дарча ё Дарға (ҳозира Дарғам) гирифтааст (ба қавли И. Пяньков). “Кави”-и авестои, ки дертар дар “Шоҳнома”-и Фирдавси дар шакли “кай” меояд, ҳамон номи қавме ориёи будааст, ки асосан дар Суғд сукунат доштанд. Яъне қавме, ки точдори кардаанд ва эҳтимол точик ном гирифтаанд. Дар Авесто баъди кишвари афсонавии Эронвич кишвари воқеи номбар мешавад ва он сарзамин Суғд ном дорад. Агар дар пайдоиш ва густариши оини зардушти Балх ё Ҳирот мақоми аввал медошт, аввал ҳамин номҳо сабт меёфт. Эҳтимол, аввалин сарзамине, ки ориёиҳо баъди кўч бастани оммави муқими гардиданд, Суғд буд ва сипас аз он чо қисми онҳо ба Эрон ва Ҳиндустон рафтанд. Дар банди чоруми фаргарди якуми “Вандидод”-и Авесто омадааст: ”Дуввумин сарзамину кишвари неке, ки ман Аҳура Маздо офаридам, чулгаи (чулгаи-саррзамини сарсабзу сероб) Суғд буд”. Дар Авесто Марв дар чои саввум, Балх чорум, Нисо панчум, Ҳирот шашум аст. Баъзе олимон дар ин ақидаанд, ки Эронвич Хоразм аст, аммо дар кардаи 14 (боби 14)-и Авесто Хоразмро Хоразм гуфтааст, на Эронвич. (ниг. “Авесто”, ш. Душанбе, с. 2001, саҳ. 252)