Зардушт

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Зардушт

Зардушт (дар забони авесто: Zaraθuštra) (порсӣ: زَرتُشت , زَردُشت ,اشوزَرتُشت)сохтгори дини Зардушти мебошад ва ҳамчунин Пайғамбари Форсҳо. Дини зардуштӣ дини расмии Давлати Сосониён буд. Зардушт дар баъзе маълумотҳо тақрибан дар солҳои 1800 пеш аз милод зиндагӣ кардааст. Дар бораи Зардушт ба мо аз Авесто, Готҳо, матнҳои пахлави, адабиёти клосики форси ва матнҳои Юнони бостон иттилоъоте ба даст омадааст.

Зартушт (Зардушт) - (дар Авесто Заратуштра ба таъбире ба маънии «дорандаи уштури зард» ва ба таъбири дигар «дорандаи рӯшноии зарринранг»), номи паёмбар ва бунёдгузори дини зартуштӣ ё маздопарастӣ ё дини беҳӣ ва сарояндаи «Готҳо» ё «Панҷ гоҳон» (куҳантарин бахши Авесто) аст.

Фарзияҳо оид ба ватани Зартушт (Зардушт)[вироиш]

Зардушт чун Пайғамбари Форсхо дар баъзе бахшхои таърих (дар навиштачотхои Арасту, Задушт 6000 сол пеш аз Афлотун ва 5000 сол пеш аз мухорибаи Троя зиндагӣ кардааст). Дар баъзе махзанхо тавлиди Зардуштро ба Помир (ВМКБ) вобаст мекунанд. Бисёр олимони Форс, ки истиқоматкунандагони минтақаҳои дигар буданд, мехостанд тавлиди Зардуштро ба минтақаи худ вобаст намоянд, вале дар асл ҳатто бо малумотҳои Авестои метавон гуфт, ки Зардушт зодаи Бадахшон буд.

Дар бораи пайдоиши Зардушт назарҳои гуногун вуҷуд дорад. Берунӣ вайро аз Озарбойҷон медонад, баъзе олимон Зардуштро курд, яҳудӣ ё аз қабилаи скифҳо медонанд, ки динашро скифҳо қабул накарданд ва ба Эонвич омад ва Гуштосп ба дини вай эътиқод кард. Ҳамчунин вай зодаи оилаи Спитама ном бурда мешавад, ки ин хонавода дар қадим ба суғдиҳо тааллуқ доштааст. Дар бораи он ки паёмбари тоисломии форсҳо - Зардушт фаъолияти паёмбарии худро дар Самарқанд оғоз кардааст, баъзе олимони бостоншинос, аз чумла Игор Пянков дар мақолаи илмии хеш навиштаанд. Маълум, ки авчи фаъолияти Зардушт асосан дар Балх (пойтахти Бохтар) будааст, дар Хоразм ҳам мегўянд, аммо ба Зардушт фаришта Баҳман аввалин паёмро аз Аҳуромаздо (номи Худои оини зардуштӣ) дар соҳили рўди Дарғами Самарқанд овардааст. Ин вақте буд, ки Зардушт барои таҳорат аз мобайни ин рўд об мегирифт. Дар Авесто номи Суғд баъди Эронвиҷ омадааст, ки пойтахти он Самарқанд буд.

Академик Б. Валихоҷаев бар ин ақида буд, ки маънои калимаи Самарқанд ибодатхона аст. Агар ин тавр бошад, пас аз сохта шудани нахустин ибодатхона чунин номро гирифтааст. Пеш аз зардуштия ойини меҳрпарастӣ буд ва Ардвисура Анаҳиторо (модархудо) мепарастиданд ба ин сабаб гуфтан душвор аст, ки он чи хел ибодатхона буд. Баргардем сари он масъала, ки муаллиф вақте дар бораи шаҳри Самарқанд сухан меронад, мегўяд: “Пас Зардушт Дин овард ва аз фармони Гуштоспшоҳ ҳазору дусад фаргард (бахш) ба дин дабири (хати авестоӣ) ба тахтаҳои заррин канду навишт ва ба ганҷи он оташкада ниҳод”. Яъне муаллиф гуфта истодааст, ки пойтахти Гуштосп дар Суғди Гавашайнем (Каёношён) буд ва Зардушт дини худро дар он ҷо эълон кард. Ин ривоят мувофиқат мекунад бо он ривояте, ки Зардушт рисолати пайғамбариро дар назди рӯди Дарча ё Дарға (ҳозира Дарғам) гирифтааст (ба қавли И. Пяньков). “Кави”-и авестоӣ, ки дертар дар “Шоҳнома”-и Фирдавсӣ дар шакли “кай” меояд, ҳамон номи қавме ориёӣ будааст, ки асосан дар Суғд сукунат доштанд. Яъне қавме, ки тоҷдорӣ кардаанд ва эҳтимол тоҷик ном гирифтаанд.

Дар Авесто баъди кишвари афсонавии Эронвиҷ кишвари воқеи номбар мешавад ва он сарзамин Суғд ном дорад. Агар дар пайдоиш ва густариши оини зардушти Балх ё Ҳирот мақоми аввал медошт, аввал ҳамин номҳо сабт меёфт. Эҳтимол, аввалин сарзамине, ки ориёиҳо баъди кўч бастани оммави муқими гардиданд, Суғд буд ва сипас аз он чо қисми онҳо ба Эрон ва Ҳиндустон рафтанд. Дар банди чоруми фаргарди якуми “Вандидод”-и Авесто омадааст: ”Дуввумин сарзамину кишвари неке, ки ман Аҳура Маздо офаридам, чулгаи (чулгаи-саррзамини сарсабзу сероб) Суғд буд”. Дар Авесто Марв дар ҷои саввум, Балх чорум, Нисо панҷум, Ҳирот шашум аст. Баъзе олимон дар ин ақидаанд, ки Эронвиҷ Хоразм аст, аммо дар кардаи 14 (боби 14)-и Авесто Хоразмро Хоразм гуфтааст, на Эронвиҷ. (ниг. “Авесто”, ш. Душанбе, с. 2001, саҳ. 252)

Нигаред[вироиш]

Манбаъ[вироиш]