Энсиклопедия

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Brockhaus Lexikon.jpg

Энсиклопедия (аз юнонӣ: ἐγκύκλιος παιδεία — ἐγκύκλιος, умумӣ ва παιδεία, дониш) ё Донишнома (аз порсӣ: دانشنامه) маҷмӯъҳои аз огоҳӣ дастабанди шуд аз яке ё чанд мавзӯъ аст, ки хонандаро дар пай бурдан ба мафҳум, пайдоиш ва маънии чизҳои гуногун роҳнамои мекунад. Энсиклопедияҳо вобаста ба ҳамагонӣ ё тахассусӣ буданашон дар бораи ҳама чиз маълумот медиҳанд. Ҷон номаи афрод, чигунагии пайдоиш донишҳои гуногун, таърих, кишварҳо, дин ва мазҳаб, равиш, география, ҳунар, ва фановарӣ, танҳо феҳристи кӯтоҳи аз ҳазорон мавзӯест, ки энсиклопедияҳо дар бар мегиранд.

Таърих[вироиш]

Ҷамъ овардану ба низоми муайян даровардани осори илмӣ, таърихӣ, адабӣ, фарҳангӣ ва фалсафию эътиқодӣ-мазҳабӣ аз даврони қадим, аз ибтидои шукуфоии тамаддуни ориёӣ, аз замони тадвину таълиф шудани китоби муқаддаси қавмҳои ориёитабор – Авесто то ин дам анъанаи фарзист, ки инсоният новобаста аз ирқу нажоду миллат аз он баҳра мебарад.

Асарҳои энсиклопедӣ[вироиш]

Асарҳои энсиклопедии мардуми тоҷику форс[вироиш]

Ба риштаи таҳрир кашида шудани асарҳои энсиклопедӣ барои мардуми тоҷику форс падидаи нав нест ва асарҳои энсиклопедие чун «Бундаҳиш», «Динкард», «Ал-Қонун», «Донишномаи Улоӣ», «Матлаъ-ул-улум» ва маҷмаъ-ул-фунун», «Таърихи Табарӣ», «Сивон-ул-ҳикмат», «Ал-Феҳрист», «Аҷоиб-ул-булдон», «Сурат-ул-арз» ва тазкираву баёзҳои сершумор намунаҳои китобҳои энсиклопедии қадиманд. Мафҳуми энсиклопедия ҳамчун маҷмӯаи донишҳо, маълумоту иттилоот дар дунёи қадим пайдо шуда бошад ҳам, асосан дар давраи дуюми тамаддун – аз оғози асрҳои миёнаву давраи Эҳё таълифи энсиклопедияи дақиқ бо мақолаҳои мураттаби алифбоӣ оғоз гардид ва аз ин дам аҳли илму маърифат ва фарҳанг ба ин махзани бебаҳои илму фарҳанг бештар таваҷҷӯҳ намуданд.

Энсиклопедияҳо[вироиш]

Энсиклопедияҳои «Ларусс» (Франсия, 10 ҷилд), «Эспос» (Испания, 70 ҷилд), «Итальяна» (Италия, 36 ҷилд), «Британика» (Англия, 24 ҷилд), «Макропедия» (Англия, 20 ҷилд), «Американа» (Англия, 30 ҷилд), «Энциклопедия Брокгауза» (Германия, 20 ҷилд), «Большая Советская Энциклопедия» (Россия, 65, 50 ва 30 ҷилд, 3 нашр) аз нахустэнсиклопедияҳои мукаммали дунёянд, ки дигар энсиклопедияҳои хурду бузурги давлату халқият ва маҳалҳои алоҳида ба асоси таҷрибаи ин энсиклопедияҳо тадвину сохта шудаанд.

Чун китобҳои энсиклопедиявӣ тамоми соҳаҳо ва ҷузвитарин ҷанбаҳои зиндагиро дар бар мегиранд, мавриди ниёзи ҳамешагии мардум буда, ба ҳар муносибату зарурат аз онҳо истифода бурда мешавад. Ҳамчунин барои огоҳии комил доштан аз таърихи воқеии гузаштаи миллат, хабардор будан аз сарнавишти пуршебу фарози халқи хеш, ошноии бештар пайдо кардан бо мероси бойи фарҳангӣ ва расму ойини пешгузаштагон, воқиф гардидан аз кору пайкор ва зиндагиномаи фарзонафарзандҳои миллати худ энсиклопедияҳои бисёрҷилда навишта мешаванд. Дар давлатҳои мутамаддини дунявии мустақилиродату комилиқтисод энсиклопедияҳои миллӣ-универсалӣ дар баробари Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ аломати истиқлол, ғановати маънавӣ, иқтидор ва истиқрори мамлакат мебошанд.

Инҷоро ҳам бингаред[вироиш]