Википедия

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Википедия
Wikipedia-logo.png
Www.wikipedia.org screenshot 2018.png
Саҳифаи аввали Википедия
URL:

wikipedia.org

Тиҷоратӣ:

Не

Шакли сайт:

интернет-донишнома

Сабтином:

ғайриҳатмӣ[1]

Забон(ҳо):

298

Мавқеи сервер:

 ИМА: Тампа, иёлати Флорида

Соҳибҳуқуқ:

Фонди Викимедиа[2]

Муаллиф:

Ҷими Вейлс ва Ларри Сенгер

Оғози кор:

15 январи 2001

Commons-logo.svg Википедия дар Викианбор

Википедия (англ. Wikipedia, тал. [ˌwɪkɨˈpiːdiə] ё [ˌwɪkiˈpiːdiə]) — донишномаи интернетии чандзабона бо муҳтавои озод, ки бо ҳамкории афроди довталаб навишта мешавад ва ҳар касе, ки ба интернет дастрасӣ дошта бошад метавонад мақолоти онро вироиш кунад.

Номи Википедия вожае таркибӣ аст, ки аз вожаҳои вики (вбгоҳи мушорикатӣ) ва энсиклопедия (донишнома) гирифта шудааст. Ҳадаф Википедия офариниш ва интишори ҷаҳонии як донишномаи озод ба тамоми забонҳои зиндаи дунё аст.

Таърих[вироиш]

Википедия ба унвони нусхаи такмилии Нупедия оғоз ба кор кард. Нупедия проекти донишномаи ройгон ва бархатте буд, ки мақолаҳояш тавассути коршиносон ва аз тариқ як ҷараёни расмӣ навишта мешуданд. Нупедия дар таърихи 9 марти соли 2000 таҳти моликияти ширкати Бумис (Bomis), ки як ширкати веб-портал буд, бунёнгузорӣ шуд. Ширкати Бумис, ки дар сол 1996 бунёнгузорӣ шуда буд, як пойгоҳи интернетиии тафреҳоти шаҳавонӣ ва дорои мӯҳтавои сексӣ барои мардон буд. Ва сармояи нахустини донишнома озоди Нупедия ва ҷонишини он Википедия, тавассути он то соли 2003 таъмин мешуд.

Википедия барои нахустин бор дар таърихи 15 январи 2001 аз ҷониби Ҷими Вейлс ва Ларри Сенгер ва фақат ба забони англисӣ ба номи wikipedia.com ба дунёи тозаи интернет васл шуд. Википедия аз 10 январ яке аз қобилиятҳои nupedia.com ба шумор мерафт. Ба ин сурат, ки нависандагони умумӣ метавонистанд мақолаҳои худро дар он ворид кунанд то пас аз мурур дар Нупедия қарор гирад, вале пас аз он ки ҳайати машваратии коршиносони Нупедия модели тавлиди онро рад кард, аз вебгоҳ Нупедия бардошта шуд. Баъд аз он Википедия ба сурати проекти ҷудо аз Нупедия шурӯъ ба кор кард. Сиёсати «дидгоҳи бетарафона», ки шабеҳ ба сиёсати пешини «бетарафӣ» Нупедия буд дар ҳамон моҳҳои аввал барномарезӣ шуд. Википедия сареъан ширкаткунандгони аз Нупедия, аслаш дот ва роҳнамоҳои моторҳои ҷустуҷӯ ба даст овард. Дар поёни сол аввал ба теъдод 20 000 мақола байни 18 забони худ расид. То поён соли 2002 теъдоди забонҳо ба 26, поёни соли 2003 ба 46 ва дар поёни 2004 ба теъдоди 161 забон расид. Нупедия ва Википедия онқадар канори ҳам зистанд то мизбони Нупедия аз кор афтод ва дар соли 2003 матнҳои он ба Википедия мунтақил шуд.

Аз рӯи ҳаҷми иттилоот ва фарогирии мавзӯъҳо Википедия энсиклопедияи аз ҳама пурратарин ва беҳтарин дар таърихи башарият мебошад. Яке аз ҷиҳатҳои хуби Википедия ҳамчун энсиклопедяи универсалӣ, фароҳам овардани имконияти пешниҳоди иттилоот ба забони модарии корбарон мебошад, ки ба ҳамин васила қиммати иттилооти воридшударо, ҳамчун ҷанбаи фарҳангӣ нигоҳ медорад.

Хусусияти хоси интернет-донишномаи Википедия (ба туфайли технологияи wiki, ки асоси корбарии торномаи онлайнӣ аст) аз он иборат аст, ки вироиш ва таҳрири мақолаҳоро ҳар як шахси истифодабарандаи шабакаи Интернет, ки низоми Википедияро риоя мекунад, мавриди истифода, яъне навиштаву (вироишу) таҳрир карда метавонад. Дар баробари ин, дар аксар ҳолатҳо, ҳатто бе сабти ном дар сомона вироиш ва таҳрири мақолаҳо имконпазир мебошад. Кулли тағйиротҳои ба ягон мақолаҳои ин энсиклопедия ворид намудаи чунин ихтиёриён дарҳол ба ҳамаи муштариёни сомона маълум мегардад.

Википедия аз ҷониби ихтиёриёни кулли ҷаҳон ба зиёда аз 298 забонҳои ҷаҳонӣ эҷод карда мешавад. Дар он зиёда аз 47 миллион мақолаҳо ба забонҳои халқхои гуногуни дунё ҷойгир шудаанд. Интернет-браузери Википедия аз рўи миқдори зиёраткунандагон, дар ҷойи 5 байни сомонаҳои ҷаҳонӣ мебошад — ҳар моҳ ба сомона қариб 480 миллион нафар одамон ворид мешаванд.

Шумораи мақолаҳои Википедия[вироиш]

То 1 январи соли 2018 дар Википедия 298 қисматҳои забонҳои ҷаҳонӣ (аз он ҷумла 288-тои он фаъол) мавҷуданд. Аз ҷумла, 13-тои аввали он (википедияҳои забонӣ) зиёда аз 1 миллион мақола, 45-тоаш (аз ҷойи 14 то 59) аз 100 ҳазор то 1 млн. мақола, 97-тоаш (аз ҷойи 60 то 137) зиёда аз 10 ҳазор то 100 ҳазор мақола (аз ҷумла ба забони тоҷикӣ) ва 111 (аз ҷойи 138 то 249) қисматҳо зиёда аз 1 ҳазор то 10 ҳазор мақола доранд. Ҷамъи ҳамаи мақолаҳои ба забоноҳои гуногун вироишгардида то 15 январи соли 2018 - 47,274,367 мақола (аз ҷумла зиёда аз 181 млн. саҳифаро дарбар мегирифт). Дар пурра гардонидани лоиҳаи Википедия зиёда аз 72 млн. корбарони ихтиёрӣ ройгон саҳми хешро гузоштаанд.[3]

Таъсир ва истифодабарӣ[вироиш]

Гурӯҳи тадқиқотчиён аз Донишкадаи технологии Массачусетс ва Донишгоҳи Питтсбург муайян карданд, ки олимон дар мақолаҳои илмӣ ва монографияҳо аз маълумотҳои Википедия истифодабурданашон аз эҳтимолият дур нест.[4]

Маҳдудият[вироиш]

Бо гузашти айём баъзан кишварҳо дастрасӣ ба Википедияро маҳдуд ё таҳдиди маҳдуд сохтанро мекунанд. Аз ҷумла: 24 августи соли 2015 дар Россия Википедия маҳдуд карда шуда буд. 29 апрели соли 2017 дар Туркия Википедияро қатъ карданд.[5][6].

Сухани Ҷими Вейлс доир ба Википедия[вироиш]

« Wikipedia як донишномаи озоди мардумӣ ва ҷаҳонист. Дар он метавон ҳама гуна иттилоотро пайдо кард. Шояд саволе нест, ки посухи он дар Википедия набошад. Истифода аз ин иттилоъ озод ва ройгон аст. Гузашта аз ин ба наздикӣ сомонаи тоҷикии Википедиа дар шабакаи ҷаҳонии интернет нашр хоҳад шуд. Ин муждаи Наврӯзист! Муборак! Tajikistan feel the friendship!
»

[7]

Лоиҳaҳои дигар

Википедиа — лоиҳае аз бунёди ғайри давлатии Викимедиа, ки дорои теъдоди лоиҳаҳои бо якчанд забон ва озод аст:

Ҳамчунин нигаред[вироиш]

Логотип «Мета-вики»
Дар «Мета-вики» саҳифаи «Category:Wikipedia» ҳаст

Эзоҳ[вироиш]

Сарчашмаҳо[вироиш]