Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
(Тағйири масир аз Ҷумҳурии Қаробоғи Кӯҳӣ)
Jump to navigation Jump to search
Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ
арманӣ. Արցախ[1]
Парчам[d]Coat of arms[d]
Flag of Artsakh.svgCoat of arms of Artsakh.svg
Таърихи таъсис 1991
Номи расмӣ арманӣ. Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն, Արցախի Հանրապետություն[1]
Номи кӯтоҳ Արցախ
Аҳолӣ Kharabají, artsají, қарабоғӣ ва Artsakhiote[2]
Забони расмӣ арманӣ
Гимн Azat u ankakh Artsakh[d]
Қитъа Осиё
Кишвар
Пойтахт Степанакерт
Мавқеият Қафқоз
Навъи ҳукумат Ҷумҳурӣ
Фармонраво President of Artsakh[d]
Сарвари давлат Arayik Harutyunyan[d]
Вазифаи сардори ҳукумат President of Artsakh[d]
Сарвари ҳукумат Bako Sahakyan[d]
Маҷлис National Assembly of Artsakh[d]
Шумораи аҳолӣ
Зербахш Shahumyan Region[d], Shushi Region[d], Martuni Region[d], Martakert Region[d], Kashatagh Region[d], Hadrut Region[d] ва Askeran Region[d]
Минтақаи замонӣ UTC+4
Пули миллӣ Nagorno-Karabakh dram[d] ва Драми Арманистон
Дорои Stepanakert Stadium[d] ва Tigranakert of Artsakh[d]
Ҳаммарз бо Арманистон, Озарбойҷон ва Эрон
Масоҳат
  • 11,458.1074 км²
Хештеги արցախ
Тасвири нақшаи мавқеият
Detail map
Ҷуғрофиё Q4135632?
Рамзи давлатии телефон +37447
Emergency phone number 112[d]
[[Акс:|310px|Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ дар харитаи]]
Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ
Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ
Commons-logo.svg Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ дар Викианбор

Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ (арманӣ. Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն), номи расмии лигар— Ҷумҳурии Артсах (арманӣ. Արցախի Հանրապետություն)[lower-alpha 1][4], – ҷумҳурии эътирофнашуда[5] дар Трансқафқоз, эълоншудаи 2 сентябри соли 1991 дар сессияи муштараки Шӯрои вакилони халқии вилояти Қарабоғи Кӯҳӣ ва ноҳияи Шаумяни ҶШС Озарбойҷон дар ҳудуди Вилояти мухтори Кӯҳистони Қарабоғ (ВМКҚ/ВМҚК; русӣ: Нагорно-Карабахская автономная область / НКАО) ва ноҳияи ҳамсарҳади Шаумяни ҶШС Озарбойҷон.

Тибқи тақсимоти маъмурию-ҳудудии Ҷумҳурии Озарбойҷон, ҳудуди идорашавандаи ҶҚК, қисми Озарбойҷон ҳисобида мешавад.

Дар шимоли минтақаи ҷуғрофии Осиёи Ҷанубу Ғарбӣ ва шимолу шарқи паҳнкӯҳи Арман ҷойгир аст. Дар ғарб бо Арманистон, дар шимол ва шарқ бо Озарбойҷон ва дар ҷануб бо Эрон ҳамсарҳад мебошад. Масоҳат — тақр. 11 500 км².

Аҳолӣ тибқи пешбинии барӯйхатгирии соли 2015 — 150 932 нафар. Дини афзал – масеҳӣ.

Пойтахт ва шаҳри калонтарин — Степанакерт[6] (Ханкенди[7]).

Этимология[вироиш]

Таърих[вироиш]

2 сентябри соли 1991 дар иҷлосияи якҷояи Шӯроҳои вакилони халқи Кӯҳистони Қарабоғ ва ноҳияи Шаумян Эъломия дар бораи эълом шудани Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ дар ҳудуди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Қарабоғ ва вилояти ҳамшафати Шаумяни ҶШС Озарбойҷон қарор қабул карда шуд [8].

10 декабри соли 1991 райъпурсӣ оид ба мақоми ҶҚК баргузор гардид, ки 99,89% иштирокчиёни он ба тарафдории истиқлолияти он овоз доданд. Ин фоиз аз он сабаб ба даст оварда шудааст, ки раъйпурсӣ аз [9] аққалиятҳои озарбойҷонӣ (23% шумораи умумии аҳолӣ) бойкот карда шудааст [9]. Раъйпурсӣ аз ҷониби ҷомеаи байналмилалӣ эътироф карда нашудааст. Ба гуфтаи муҳаққиқи олмонӣ Йоханнес Рау, бинобар вазъи душвори амниятӣ ва таъқибот алайҳи аҳолии Озарбойҷон, ин раъйпурсӣ наметавон қонунӣ ҳисобида шавад.

Илова бар қаламрави ВМКҚ ва ноҳияи Шаумяни Озарбойҷон, раъйпурсӣ инчунин дар як қисми қаламрави Ноҳияи Хонлар баргузор гардид, ки баъдтар дар минтақаи Қарабоғ ва Арманистон номи зерноҳияи (подрайон) Геташенро гирифт, ки он тавре, ки мақомоти СММ нишон медиҳанд, вуруди ин қаламравро ба Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ таъмин кардааст [10][11][12].

6 январи соли 1992 парлумони ҶҚК даъвати аввал - Шӯрои Олии СММ Эъломия "Дар бораи истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ" -ро қабул кард. Пеш аз эълони истиқлолият муноқишаи тақрибан чаҳорсолаи Арманистону Озарбойҷон ба амал омад, ки боиси шумораи зиёди қурбониён ва гурезагон дар ҳарду ҷониб гардид [13][14], ки дар натиҷаи истифодаи хушунати азим ва тозакунии этникӣ ба амал омадаанд. Дар солҳои 19911994 муноқишаи низомӣ байни Ҷумҳурии Кӯҳистони Қарабоғ ва Озарбойҷон сар зад, ки дар ҷараёни он озарбойҷониҳо арманиҳоро аз қаламрави собиқ ноҳияи Шаумяни ҶШС Озарбойҷон ва як қисми Қарабоғи Кӯҳӣ ронданд ва Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ, ки аз ҷониби Арманистон дастгирӣ мешуд, назорати якчанд минтақаи Озарбойҷонро, ки дар шафати Қарабоғи Кӯҳӣ ҷойгир буданд, ташкил кард ва аҳолии Озарбойҷонро аз он ҷо ронд, ки онро соли 1993 Шӯрои Амнияти СММ ҳамчун ишғоли қаламрави Озарбойҷон аз ҷониби артиши Арманистон ҳисобид[15][16][17][18].

Ҷуғрофия[вироиш]

Тақсимоти маъмурӣ[вироиш]

Эзоҳ[вироиш]

  1. 1.0 1.1 http://www.nkr.am/hy/constitution/9/
  2. https://www.haut-karabagh.com/declaration-du-mae-artsakhiote-sur-la-construction-dune-nouvelle-route-reliant-lartsakh-a-larmenie/
  3. http://stat-nkr.am/files/publications/joxovrdagrakan_2012.pdf
  4. Хатои ёдкард: Барчасби <ref> ғайримиҷоз; матне барои ёдкардҳо бо номи const1 ворид нашудааст
  5. C. Маркедонов. СНГ-2. Феномен непризнанных государств на постсоветском пространстве. По материалам Информационно-аналитического бюллетеня «ЕвроАзия». М., 2006 г., август(пайванди дастнорас — таърих). Кафедра стран постсоветского зарубежья РГГУ (10 сентябри 2006). 10 октябри 2009 санҷида шуд.
  6. Хатои ёдкард: Барчасби <ref> ғайримиҷоз; матне барои ёдкардҳо бо номи nkr ворид нашудааст
  7. Хатои ёдкард: Барчасби <ref> ғайримиҷоз; матне барои ёдкардҳо бо номи az ворид нашудааст
  8. Декларация о провозглашении Нагорно-Карабахской Республики(пайванди дастнорас — таърих). 3 августи 2012 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 ноябри 2012.
  9. 9.0 9.1 Сванте Корнелл. «Конфликт в Нагорном Карабахе: динамика и перспективы решения».
  10. Сайт президента НКР. История образования
  11. Нагорный Карабах: рискуя войной
  12. ГНО «Центр геодезии и картографии» государственного комитета кадастра недвижимости при правительстве РА по заказу государственного комитета кадастра и недвижимости при правительстве Нагорно-Карабахской Республики Административно-территориальное деление // Атлас Нагорно-Карабахской Республики. — Ереван: Тигран Мец, 2009. — С. 10-11. — 95 с. — 1500 экз. — ISBN 978-99941-0-336-2 (рус.)
  13. Центральная Азия и Кавказ. База данных
  14. Фотографии
  15. Резолюция СБ ООН № 822 от 30 апреля 1993 года
  16. Резолюция СБ ООН № 853 от 29 июля 1993 года
  17. Резолюция СБ ООН № 874 14 октября 1993 года
  18. Резолюция СБ ООН № 884 от 12 ноября 1993 года
  1. «Названия Республика Арцах и Нагорно-Карабахская Республика тождественны» // Конституция Республики Арцах, ст. 1, часть 2