Исмоили Сомонӣ

Аз Википедиа
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Исмоили Сомонӣ
мақбараи Сомониён, ш. Бухоро
Ҳайкали Исмоили Сомонӣ дар Душанбе
Ордени Исмоили Сомонӣ
қуллаи Исмоили Сомонӣ дар Помир

Абу Иброҳим Исмоил ибни Аҳмади Сомонӣ порсӣ: ابو ابراهیم اسماعیل بن احمد, (апрел 849, Фарғона — вафот 24 ноябр 907, Бухоро) - аз хонадони Сомониён, асосгузори аввалин давлати мутамаркази тоҷикон - Давлати Сомониён

Исмоили Сомонӣ, амири сулолаи Сомониён, солҳои 874 то 892 волии Насри I Сомонӣ дар Бухоро ва баъди вафоти бародараш Насри I, аз соли 892 амири мутлақи давлати Сомониён гардид. Ҳанӯз дар аҳди Насри I Сомонӣ Исмоил ибни Аҳмад саъю кӯшиш намуд, ки дар Бухоро ҳокими мутлақ гардад. Дар натиҷа байни ӯ ва Насри I зиддият ба амал омада, он бо задухурди ҳарбӣ анҷом ёфт. Ҳарчанд Наср сарвари хонадони Сомонӣ буд, вале рӯз аз рӯз обрӯву эътибори Исмоил боло мерафт. Дар ин миён Исмоил кӯшишҳои мустаќилона амал карданро шурӯъ кард. Суханчинҳо ин зиддиятҳоро бештар карда, миёни ду бародар тарҳи душманӣ меафканданд. Сабаби сарзадани моҷаро сарпечии Исмоил аз пардохтани хироҷи Бухоро ба Наср – сарвари хонадони сомонӣ буд. Оќибат миёни бародарон Наср ва Исмоил соли 888 задухӯрди мусаллаҳона сурат гирифта, бо пирӯзии Исмоил ба анҷом расид, вале Исмоил ба бародари асирафтодааш чун пешвои хонадон муроҷиат карда, миёни мардум низ маҳбубияти бештаре касб кард.[1] Соли 892 Наср аз дунё рафт ва мувофиќи васияти ӯ Исмоил сарвари хонадони сомонӣ ва амири Мовароуннаҳр гардид.

Исмоили Сомонӣ с. 874 – 892 - волии Бухоро ва с. 892 - 907- амири Мовароуннаҳру Хуросон ва давлати Сомониён буд.

Хизматҳои таърихии Исмоили Сомонӣ:

  • дузду ғоратгарони дохилиро нест кард;
  • ба ҳуҷуми ғоратгаронаи қабилаҳои бодиянишини турк хотима гузошт;
  • соҳибистиқлолияти давлати тоҷиконро ба даст даровард;

Посдорӣ[вироиш]

  • Дар Тоҷикистон ордени давлатии Исмоили Сомонӣ (дараҷаи 1 ва 2) барои хизмати шоиста ба Ватан супорида мешавад;
  • Ба номи Исмоили Сомонӣ яке аз ноҳияҳои шаҳри Душанбе гузошта шудааст;
  • Соли 1999 ба муносибати 1100 - солагии бузургдошти Давлати Сомониён, дар майдони Дӯстии ш. Душанбе маҷмааи меъморӣ ба муносибати Ваҳдати миллӣ ва муҷассамаи Исмоили Сомонӣ бунёд гардидааст;
  • Қуллаи баландтарини кӯҳҳои Помир ба номи Исмоили Сомонӣ гузошта шудааст;
  • Ба номи Исмоили Сомонӣ номи хиёбону кӯчаҳои шаҳраку ноҳияҳои Тоҷикистон гузошта шудаанд.

Манобеъ[вироиш]

  1. Ҳотамов Н.Б., Довуди Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 101.
  2. Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н.Б., Саъдиев Ш.С. Нашри дуюм. - Душанбе,2010, с. 17.

Ба инҷо ҳам нигаред[вироиш]

  • Тоҷикон. Таърихи қадимтарин ва асри миёна. Китоби 1. - Душанбе, 1973; Китоби 2. - Душанбе, 1985;
  • Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асри миёна ва давраи нав. Китоби 1, 2. - Душанбе, 1998;
  • Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асри миёна ва давраи нав. Китоби 1, 2. - Душанбе, 2008
  • Давлатдории тоҷикон дар асрҳои IX – XVI. Мураттиб ва муҳаққиқ: Нурмуҳаммади Амиршоҳӣ. – Душанбе, 1999.
  • Мухторов А. Сомониён: Замон ва макон. – Душанбе, 1999.
  • Таърихи Табарӣ. Ҷилдҳои 1-2. Теҳрон, 2001.
  • Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011.