Аддис-Абеба

Шаҳр
Аддис-Абеба
አዲስ አበባ
Парчам Нишон
9°01′ с. ш. 38°45′ в. д.
Кишвар	Эфиопия
Роҳбар	Adanech Abebe[d]
Таърих ва ҷуғрофиё
Таъсис	1886
Масоҳат	527 км²
Баландии марказ	2355 м
Минтақаи замонӣ	UTC+3:00
Аҳолӣ
Аҳолӣ	3 945 000 нафар (2022)
Забони расмӣ	Amharic[d]
Шиносаҳои ададӣ
Пешшумораи телефон	+251 11
Нишонаи почта	1165
addisababa.gov.et
Аддис-Абеба
Парвандаҳо дар Викианбор

Аддис-Абеба (ба амҳарӣ: አዲስ አበባ, маънояш «гули нав»; ба оромоӣ: Finfinne) — пойтахт ва бузургтарин шаҳри Эфиопия буда, аксаран «пойтахти дипломатии Африқо» номида мешавад: дар ин ҷо қароргоҳи Иттиҳоди Африқо (ва пешгузаштаи он — Созмони Ягонагии Африқо аз соли 1963) ва Комиссияи иқтисодии СММ оид ба Африқо ҷойгир аст. Шаҳр дар баландии зиёд воқеъ буда, яке аз баландтарин пойтахтҳои ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Аҳолии он тахминан аз 4 миллион нафар мегузарад.

Таърих

Аддис-Абеба соли 1886 аз ҷониби император Менелики II бунёд шуд; ҳамсари ӯ маликаи Тайту Бетул, ки барои чашмаҳои гарми Филвоҳа ба ин ҷо омада буд, шаҳрро «Аддис-Абеба» — «гули нав» номид; он ба ҷойи пойтахти кӯҳнаи Энтото таъсис ёфт. Шинонидани дарахтони эвкалипт камбуди ҳезумро бартараф кард ва имкон дод, ки шаҳр дар ҷойи худ боқӣ монад.

Солҳои 1936–1941 шаҳр аз ҷониби Италия ишғол шуд ва пойтахти Африқои Шарқии Италия буд; соли 1963 дар Аддис-Абеба Созмони Ягонагии Африқо таъсис ёфт. Дар солҳои 1970–80-ум давраи инқилоби Дерг ва террори сурх рух дод; дар даҳсолаҳои охир шаҳр босуръат рушд карда, системаи трамвой ва роҳи оҳани нав сохта шудаанд.

Ҷуғрофия ва иқлим

Аддис-Абеба дар кӯҳҳои марказии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2355 метр аз сатҳи баҳр (қисматҳои баланд бар кӯҳи Энтото то наздики 3000 метр) ҷойгир аст ва аз ин рӯ яке аз баландтарин пойтахтҳои ҷаҳон мебошад; дарёҳои хурд, аз ҷумла Акакӣ, аз он мегузаранд. Масоҳати шаҳр тақрибан 527 километри мураббаъ аст. Иқлими он субтропикии кӯҳӣ буда, тамоми сол муътадил аст ва мавсими дарози боришот (июн–сентябр) дорад.

Аҳолӣ

Бино бар арзёбиҳо, аҳолии Аддис-Абеба тахминан 4 миллион нафар (баъзе ҳисобҳо то 5 миллион) аст ва он бузургтарин маркази аҳолинишини Эфиопия мебошад. Шаҳр гуногунмиллат буда, амҳароҳо, оромоҳо, гурагеҳо, тигроӣ ва дигарон дар он зиндагӣ мекунанд; забони амҳарӣ забони кории шаҳр буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ ва ғ. низ васеъ истифода мешаванд. Динҳои асосӣ масеҳияти православии эфиопӣ ва ислом мебошанд.

Иқтисод

Аддис-Абеба иқтисоди бузургтаринро дар Эфиопия дорад; соҳаҳои хидматрасонӣ, молия, идоракунии давлатӣ ва саноати коркард (нассоҷӣ, чарм, маҳсулоти хӯрокворӣ) дар он рушд кардаанд. Дафтари марказии ширкати ҳавопаймоии «Ethiopian Airlines» — бузургтарин ширкати ҳавопаймоии Африқо — дар фурудгоҳи Боле ҷойгир аст; шаҳр инчунин маркази дипломатӣ бо бисёр сафоратхонаҳо ва созмонҳои байналмилалӣ мебошад.

Нақлиёт

Аддис-Абеба гиреҳи асосии нақлиётии Эфиопия мебошад. Фурудгоҳи байналмилалии Боле яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои Африқо ва маркази «Ethiopian Airlines» аст. Соли 2015 дар шаҳр Роҳи оҳани сабуки Аддис-Абеба — аввалин системаи метро/трамвои шаҳрӣ дар минтақаи зерисаҳроии Африқо — ифтитоҳ шуд; соли 2017 хатти роҳи оҳани барқии Аддис-Абеба–Ҷибутӣ ба истифода дода шуд.

Фарҳанг ва маориф

Аддис-Абеба маркази муҳими маорифӣ ва фарҳангии Эфиопия мебошад; Донишгоҳи Аддис-Абеба, Осорхонаи миллии Эфиопия (ҷойи нигаҳдории боқимондаи ҳоминиди машҳури «Лусӣ»), калисоҳои ҷомеи Сегонаи Муқаддас ва Сент-Ҷорҷ дар ҳамин ҷо ҷойгиранд. Бозори «Меркато» яке аз бузургтарин бозорҳои кушоди Африқо аст; майдони Маскал, кӯҳи Энтото ва Боғи Ягонагӣ аз ҷойҳои машҳури шаҳранд.

Эфиопия зодгоҳи қаҳва ба ҳисоб меравад ва маросими қаҳванӯшӣ («буна») қисми муҳими фарҳанги шаҳр аст; таомҳои миллӣ (инҷера бо вот) ва мусиқии «этио-ҷаз» низ маъруфанд.

Нигаред низ

• Эфиопия
• Иттиҳоди Африқо
• Фурудгоҳи байналмилалии Боле
• Африқои Шарқӣ
• Менелики II

Пайвандҳо

Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи

Аддис-Абеба дорад

• Аддис-Абеба дар Encyclopædia Britannica
• Сомонаи расмии шаҳрдории Аддис-Абеба Бойгонӣ шудааст 29 июни 2020  сол.