Имом

Имом (аз арабӣ: إمام — пешво, роҳбар, раҳнамо) — дар ислом унвоне, ки чанд маъно дорад: 1) шахсе, ки намози ҷамоатро роҳбарӣ мекунад; 2) унвони фахрии олимони бузурги дин ва бунёдгузорони мазҳабҳои фиқҳӣ; 3) дар ташайюъ — ҷонишинони таъиншудаи Паёмбар аз авлоди Алӣ; 4) дар баъзе давру давлатҳои исломӣ — унвони ҳоким.

Имоми ҷамоат

Имоми ҷамоат шахсест, ки дар масҷид намози ҷамоатро пешвоӣ мекунад ва намозгузорон ба ӯ иқтидо менамоянд. Дар ислом ин вазифа аст, на табақаи рӯҳониёни таъиншуда — ҳар марди мусулмони огоҳ аз аҳкоми намоз метавонад имоматӣ кунад, вале одатан шахси донотарину парҳезгортар пеш дошта мешавад. Имоми масҷиди ҷомеъ, ки хутбаи ҷумъаро низ мехонад, гоҳе «хатиб» номида мешавад. Дар бисёр кишварҳо имомони масоҷид аз ҷониби идораҳои динӣ таъин ва тарбия карда мешаванд.

Унвони уламо

«Имом» унвони эҳтиромест, ки ба олимони барҷастаи дин дода мешавад. Бо ин унвон бунёдгузорони чаҳор мазҳаби фиқҳии аҳли суннат — Имоми Аъзам Абуҳанифа (мазҳаби ҳанафӣ), Имом Молик, Имом Шофеӣ ва Имом Аҳмад ибни Ҳанбал — ёд мешаванд. Ҳамчунин гирдоварандагони бузурги ҳадис — Имом Бухорӣ, Имом Муслим — ва мутафаккирони ислом, мисли Имом Ғаззолӣ ва Имом Фахриддини Розӣ, бо ҳамин унвон шинохта мешаванд.

Имомат дар ташайюъ

Дар ташайюъ имомат яке аз усулҳои бунёдии ақида ба шумор меравад: имом ҷонишини илоҳии таъиншудаи Паёмбар дониста мешавад, ки ҷомеаи мусулмононро дар умури динӣ ва дунявӣ роҳбарӣ мекунад ва аз гуноҳ маъсум аст. Шиаи дувоздаҳимомӣ дувоздаҳ имомро эътироф мекунад — аз Алӣ ва писаронаш Ҳасан ва Ҳусайн то имоми дувоздаҳум Маҳдӣ, ки ба эътиқоди онҳо дар ғайбат аст. Исмоилия силсилаи дигари имомонро пайравӣ мекунад, ки имоми зиндаи онҳо унвони Оғохон-ро дорад.

Унвони сиёсӣ

Дар таърихи ислом «имом» гоҳе ба маънои сарвари умумии уммат — наздик ба халифа — ба кор мерафт. Дар баъзе давлатҳои исломӣ ин унвони расмии ҳоким буд: масалан, имоми Яман (зайдиҳо) ва имоми Уммон (ибодиҳо). Дар чунин ҳолатҳо имом ҳам пешвои динӣ ва ҳам сарвари давлат маҳсуб мешуд.