Ангур

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
(Тағйири масир аз Ангӯр)
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Close up grapes.jpg


Ангур як навъ меваи ширин аст. Таркиби ангур аз витаминҳо ва элементҳои кимиёвӣ ғанӣ буда, агар витаминҳои А1, В1, Д, Р барои рафъи касалиҳои чашм, асаб, хунукзадагӣ, офтобзадагӣ даво бошад, элементҳои кимиёвии Р (фосфор) ва Са (калтсий) барои табобати бемориҳои устухон ва мустаҳкамсозии найчаҳои хунгард мусоидат мекунанд.

Дар шароити Тоҷикистони офтобӣ ангур 20-25 дарсад қандҳои табобатӣ ҷамъ меоварад. 1 килограмм кишмиш 3200 килокалория дорад, ки нисбат ба 1 килограмм гӯшти гов фоиданокиаш беш аз ду баробар аст.[1]

Ангурпарварӣ[вироиш]

Ангурпарварӣ (порсӣ: انگورپروری ) – яке бахшҳои боғдории анъанавии тоҷикон буда, дар ҳаёти мардум мавқеи махсус дорад. Токи ангурро дар ҳавлӣ, дар боғчаҳои алоҳида ва болои талу теппаҳо парвариш мекунанд. Дар ҳавлиҳо, маъмулан, барои парвариши ангур «воиҷ» (чойлов, хавоза, уланг) месозанд. Инчунин дар боғҳо ба тариқи «ҷӯягӣ» ва дар талу теппаҳо ба тарзи «буттагӣ» низ парвариш мешавад. Барои афзоиши ток ё ниҳоли ангур аз шохи дарахти серҳосилу солим ба дарозии 40-70 см «қаламча» мегиранд. Қаламчаро дар фасли тирамоҳ ё оғози баҳор ҳангоми токбурӣ гирифта, ба замини нарму порудодашуда мегӯронанд. Қисми асосии қаламча зери хок меравад, танҳо ду-се чашмакаш барои сабзидан аз хок берун мемонад. Ниҳоли сабзидаро баъд аз як-ду сол ба ҷойи матлуб мекӯчонанд. Ангур нигоҳубини махсусро талаб менамояд. Дар аввали баҳор шохчаҳои барзиёдашро мебуранд, пӯстлохи токро канда, бехашро сафед менамоянд. Вақте ки ангур аз гул фаромад ва ғурра баст, баргҳои зиёдатӣ ва навдаҳои хомашро мекананд, ки ин амалро «хомток» меноманд. Токбурии дуюмро «нӯгтокӣ» мегӯянд, ки вақти пухтани ҳосил барои сарф шудани қувваи асосӣ ба меваҳо анҷом медиҳанд. Дар Варзоб токҳои ангурро боғбонҳо се маротиба об медоданд: бори аввал дар вақти гулкунӣ, бори дувум дар нимаҳои тобистон ва дафъаи севум вақте ки ангурҳо пухта мерасанд.

Анвои ангур[вироиш]

Дар сарзамини тоҷикон анвои зиёди ангур парвариш мешаванд, ки ба ҳар яки онҳо боғбонҳо номҳои аҷиб гузоштаанд. Чунончӣ, ангури ҷавз бо донаҳои калон-калони зардранг; ангури тойфӣ – дорои донаҳои зарду гулобӣ; ангури чиликӣ (чиликак), ки донаҳои дарози зард дорад; ангури ҳусайнӣ ба чиликӣ монанд, ангури сурху сафед; ангури сурха, ки дар моҳи июл мепазад (онро «ангури ҷавдарав» низ меноманд); ангури пистони шутур, ки донаҳои гирди калони сабзранг дорад; ангури мухчелонӣ – рангаш ба гулобӣ мойил; ангури обак бо донаҳои хурди сабзу сафедтоб; маскаангур (маскак, наскак), ки бедонак буда, ранги зарди сурхчатоб дорад; кишмиши сиёҳ ва кишмиши сафед, ки бедона буда, аз бештар мавиз тайёр мекарданд; ангури кӯҳӣ, ангури оқало – сабзранги донакдор, ангури говак – донаҳояш калон-калон ва ғайра. Дар навоҳии вилояти Суғд навъҳои кадуҳусайнӣ, ҳусайнии дандони шутур, чиллагии сафед, васарга, биҳиштӣ, думи рӯбоҳ, ругундӣ, дили кафтар, сари ангушт, султонии сафед, алиток, маскаи сиёҳ, тагобӣ, обаки сиёҳ, чашми говак, шибирғонӣ, чиллагии сиёҳ ва амсоли инҳо парвариш мешаванд. Ангурро барои зимистон ва баҳор низ дар хонаҳои махсус нигаҳ медоранд. Дар деҳаҳои шимоли Ҳисор, ки мардумаш ба ангурпарварӣ шуғл доранд, ангурро дар моҳи октябр, пеш аз сардиҳо мечинанд. Дар ҳар ҳавлии боғдорон ҳуҷрае бо номи «ангурхона» мавҷуд аст, ки дар он хӯшаҳои ангурро ба торҳои аз шифт ба поён овезон мебанданд. Пеш аз он ки ангурро ба шифти хона овезанд, аввал дар офтоб чанд соат мегузоранд, то ки думчаи тараш пажмурда шавад. Дар Қаротегин ангурҳоро дар мехҳои хонаи ҳавояш на он қадар сард меовехтанд ва то фасли баҳор ангурҳо дар он ҷо беосеб меистод. Дар шабҳои сарди зимистон дар тағорае лахчаи ангиштро мегузоштанд, то ки ангурҳоро сармо назанад.[2]

Манобеъ[вироиш]

  1. http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=12468
  2. Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. – Душанбе, 2014. – С. 18 - 22.

Нигаред[вироиш]