Ноҳияи Ванҷ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Ноҳияи Ванҷ
Ноҳияи Ванҷ
Мамлакат

Flag of Tajikistan.svg Тоҷикистон

Унвон

Ноҳияи маъмурӣ

Тобеи

Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон

Шомили

1 шаҳрак, 6 ҷамоат

Маркази маъмурӣ

Ванҷ

Санаи таъсис

29 маи 1933

Забони расмӣ

]тоҷикӣ

Аҳолӣ (2016)

32 400 [1] нафар
(4,8 %)

Зичӣ

7,4 кас./км²

Гурӯҳҳои миллӣ

тоҷикон

Гурӯҳҳои динӣ

мусулмон, суннӣ, ҳанафимазҳаб

Масоҳат

4430,5 км²

Баландӣ
аз сатҳи баҳр
 • Нуқтаи баландтарин
 • Баландии миёна



 7495 м
 3000 м

Location of Vanj District in Tajikistan.png

Минтақаи замонӣ

UTC+5

Сарвожа

VA

Коди ISO 3166-2

TJ.BK.VA

Коди телефон

+992 3551

Нишонаи почта

736300

Домени Интернет

tj

Шумораи мошинҳо

04 TJ

Сайти расмӣ
Commons-logo.svg Ноҳияи Ванҷ дар Викианбор

Координатаҳо: 38°22′23″ а. шм. 71°27′19″ т. шқ. / 38.37306° а. шм. 71.45528° т. шқ. / 38.37306; 71.45528 (G) (O)

Ноҳияи Ванҷ (порсӣ: ناحیۀ ونج) — яке аз ноҳияҳои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон буда, воқеъ дар шарқи Ҷумҳурии Тоҷикистон аст.

Маркази ин ноҳия шаҳраки Рохарв (порсӣ: راخرو) аст, ки 171 км шимолтар аз шаҳри Хоруғ дар канораи резишгоҳи рӯди Рохарв дар Ванҷоб ҷой дорад.[2]

Ҷойгоҳ[вироиш]

Ноҳияи Ванҷ бо сарзамине 4430,5 км² дар миёни қаторкӯҳҳои Дарвоз ва Язгулом воқеъ аст. Дар шимол бо ноҳияи Тавилдара, дар шарқ бо ноҳияи Мурғоб, дар ҷануб бо ноҳияи Рӯшон, дар ғарб бо ноҳияи Дарвози Тоҷикистон ва дар ҷануб бо Ноҳияи Моимаии вилояти Бадахшони Афғонистон ҳаммарз мебошад.

Аз шимолу шарқи ноҳияи Ванҷ ба ҷанубу ғарби он рӯдҳои Ванҷ ва Язгулом гузар мекунанд, ки ба рӯди Панҷ мерезанд.

Сарзамини ин ноҳия ду водии нисбатан васеи Бадахшонро дар бар мегирад ки дар миёни қаторкӯҳҳои Дарвозу Рӯшон ҷойгир шудаанд. Яке аз ин водиҳо дараи рӯди Ванҷ аст ки беш аз 150 км дарозо дошта аз пиряхҳои Хирсону Абдуқаҳҳор оғоз мегирад. Дигар водӣ дараи рӯди Язгулом аст ки дар миёни қаторкӯҳҳои Язгулому Рӯшон ҷой гирифта аст. Баландии водӣ аз сатҳи дарё аз 1500 то 5000 метр мебошад.

Таърих[вироиш]

Ванҷ таърихи чандинҳазорсола дорад, ки осори таърихии он то ҳол пойбарҷоянд, аммо касе аз донишмандони таърих ва бостоншиносони тоҷик ба пажӯҳиши ҷиддии ин ганҷинаи таърих домани ҳиммат барназада аст. Сағонаҳо ва дахмаҳои Ванҷ худ як далели ошкори таърихи чандҳазорсолаи ин куҳанбуманд.

Бино бар сарчашмаҳои таърихӣ, дар асрҳои миёна, Ванҷ се ниҳиштаи маъдани оҳансанг дошт. Ҳанӯз дар оғози асри XX истехроҷи оҳан ва гудохтани он ва оҳангарӣ яке аз пешаҳои асосии мардуми маҳаллии Ванҷ буд, ки бо ин пеша, манотиқи муҷовирро бо оҳан ва зуғомҳои хоҷагӣ, асбоби кишоварзӣ ва корду шамшер ва дигар аслиҳа таъмин мекарданд.[3].

Донишманди тоҷик Гулшанӣ дар китобаш «Таърихи ҳумоюн», ки соли 1328 ҳиҷрии қамарӣ баробар бо 1910 мелодӣ навишта аст, дар бораи диёри Ванҷ мегӯяд: «Қасабаи Ванҷ ба тарафи шарқии Дарвоз, ба таҳти ақабаи Боми Дунё воқеъ аст ва дар он ҷониб манбаи дарёи Омӯя ва Ҷайҳун ва онро Чашмаи Панҷ мегӯянд, аз қуллаи шомихи кӯҳи Боми Дунё набаъон менамоянд. Аз андак масофат, панҷ чашма ба як ҷо ҷамъ мешавад ва ғарбан ҷараён менамояд ва онро чашмаи Панҷ мегӯянд ва он қасабаро Ванҷ меноманд, ки он муҳаррафи Панҷ аст. Оби аввали наҳри Ҷайҳун ҳамин аст»[4].

Ванҷ аз замони Сомониён то соли 1877 ҳукумате мустақил дошта ва фармонравоёни онро шоҳ мехондаанд.

Соли 1878 амири Бухоро ба Дарвоз лашкар кашид ва пас аз хиёнати баъзе дарвозиён ба Дарвоз муставлӣ шуд ва Дарвозро бекигарӣ ва Қалъи Хумбро қароргоҳи урдуи манғитиён гардонд. Дарвоз тайи солҳои 1878 – 1920 яке аз бекигариҳои Бухоро буд ва бек дар Қалъаи Хумб менишаст ва мир хонда мешуд. Бо вуҷуди ин ҳама, Ванҷ зоҳиран дар итоати бекигарӣ буд, вале истиқлолияти худро нигаҳ дошт ва пои шуми сипоҳи манғитиён ба Ванҷзамин нарасид.

Соли 1895 бекигарии Дарвоз ки дар ҳар ду канораи рӯди Панҷ қарор дошт, дар паи ҷаҳонгириҳои Русия ва Британия дупора гардид ва канораи рост ба аморати Бухоро ва канораи чап ба Афғонистон дода шуд[5].

Пас аз инқилоби Бухоро дар соли 1920 ва таъсиси Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Тоҷикистон Дарвоз бахше аз вилояти Ғарм гардид ки то соли 1929 вуҷуд дошт. Вилояти Ғарм дар он сол ба округ табдил дода шуд. Соли 1931 округи Ғарм барҳам дода шуд ва сарзамини он тобеъи ҷумҳурӣ шуд. Солҳои 1931 - 1936 сарзамини Ғармро ба ноҳияҳо бахш карданд ва 29-уми маи соли 1933 Ванҷ аз Дарвоз ҷудо ва яке аз навоҳии Ғарм шуд. Соли 1938 округи Ғарм дубора бунёд ва соли 1939 вилояти Ғарм гашт ки то соли 1955 барҷой буд. Дар он сол бахши ғармии вилоят дубора зери фармони ҷумҳурӣ ва бахши ванҷии он бо номи ноҳияи Ванҷ ба Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон дода шуданд[6]. Замоне ҳам Ванҷу Рӯшон як ноҳия буданд.

Ноҳияи Ванҷ ҳамчун воҳиди маъмурӣ дар бахше аз Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон дар ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон 29 маи соли 1933 таъсис ёфтааст.

Мардум[вироиш]

Тақсимоти идории ВМКБ

Бино ба омори соли 1992, аҳолии Ванҷ  22,700 нафарро ташкил медод.  

Соли 2014 - 31,700 нафар.  

Соли 2015 - 31,900 нафар.  

Бар пояи омори соли 2016 аҳолии Ванҷ ба 32,400 нафар расида аст ва зичии аҳолияш 7,4 кас/км² буд[7].  

Аҳолии ноҳия тоҷик ва аз рӯи диёнат мусулмони суннии ҳанафимазҳабанд.  

Забон[вироиш]

Мардуми Ванҷ бо гӯиши ванҷии забони тоҷикӣ сухан мегӯянд, вале дар водии Язгулом бо забони язгуломии помирӣ.

Дар гӯиши ванҷӣ вожаҳои забони паҳлавӣ ва порсии қадим ва вижагиҳои забони порсии садаҳои IX - XIV ҳамчунон пойдоранд ва то кунун, вожаҳои ноби забони тоҷикӣ вирди забони мардуми ин сарзамин аст, ки ин ганҷро аз дурдасти таърих то имрӯз зинда ҳифз кардаанд.

Бахшбандӣ[вироиш]

Бар асоси Қонуни тақсимоти идории кишвар, ноҳияи Ванҷ 6 ҷамоат дорад[8]:

Ҷамоатҳои ноҳияи Ванҷ
Ҷамоат Аҳолӣ Рустоҳо
Ванҷ (ҷамоат) 10983 Бичхарв, Бодалд, Ускроғ, Роғ, Дашти Роғ, Пайшамбеобод, Убари Даргов, Рохарв, Гушхун, Ғумаяк, Бовуд, Одешт, Ҷангали Зуго
Водхуд 2178 Пшихарв, Даштак, Лугад, Бунига, Узбай, Лахш, Баравн, Баравни Таг, Баравни Тор, Ваҳдат, Вравз
Жовид 4201 Бунай, Рав, Жовид, Потов, Арнавад, Убго.
Рованд 5573 Ширговад, Ғиҷоваст, Мудехарв, Вишхарвак, Старғ, Ғӯмас, Мурғутга, Рованд, Гармчашма, Ван-Ван, Дуршер
Техарв 3401 Гич, Садвадг, Сед, Шаврӯ, Техарв, Чихох, Удоб, Равгада
Язғулом 6065 Мотравн, Вишхарв, Будун, Шавуд, Андарбаг, Жамаг

Ҳукумат[вироиш]

Сарвари ноҳияи Ванҷ Раиси Ҳукумати он аст, ки аз ҷониби Раиси Ҷумҳури Тоҷикистон таъйин мегардад.

Ниҳоди қонунгузори ноҳияи Ванҷ - Маҷлиси намояндагони халқӣ мебошад, ки аз тарафи ҳама мардуми ноҳияи Ванҷ ба муддати 5 сол интихоб мешавад.


Эзоҳ

  1. Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года. Сообщение Агентства по статистике при Президенте Республики Таджикистан.
  2. Ванчский район
  3. Камалиддинов Ш.С. Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX - начала XIII вв.
  4. Гулшанӣ, «Таърихи ҳумоюн». Душанбе, 2006. - с.157
  5. Постников А.В. Схватка на «Крыше Мира»: политики, разведчики и географы в борьбе за Памир в XIX веке. М.: Памятники исторической мысли, 2001. 416 стр., 8 л. карт. ISBN 5-88451-100-0
  6. Номгузорӣ ва номгардонӣ дар Тоҷикистон
  7. Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2015 года. Сообщение Агентства по статистике при Президенте Республики Таджикистан.
  8. Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон. — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013. — 332 с.

Манобеъ[вироиш]

  • Постников А.В. Схватка на «Крыше Мира»: политики, разведчики и географы в борьбе за Памир в XIX веке. М.: Памятники исторической мысли, 2001. 416 стр., 8 л. карт. ISBN 5-88451-100-0


Ноҳияҳои Бадахшон
Ноҳияи Дарвоз. Ноҳияи Ванҷ. Ноҳияи Рӯшон. Ноҳияи Шуғнон. Ноҳияи Роштқалъа. Ноҳияи Ишкошим. Ноҳияи Мурғоб.