Ноҳияи Дарвоз

Аз Википедиа
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Ноҳияи Дарвоз
Ноҳияи Дарвоз дар нақшаи Тоҷикистон
Донистаниҳо
Кишвар : Tajikistan-coat-of-arms.jpg Тоҷикистон Flag of Tajikistan.svg
Вилоят : Кӯҳистони Бадахшон
Марказ: Қалъаи Хумб
Замони таъсис : 14 декабри 1930
Раиси ноҳия: Шамсидин
Ҷуғрофиёи табиъӣ
Паҳноварӣ : 2824,5 км²
Шумораи шаҳракҳо : 1
Шумораи ҷамоатҳо : 4
Мардум
Аҳолӣ (2008) : 23 925 кас
Забони расмӣ : тоҷикӣ
Забонҳои гуфторӣ : дарвозӣ
Мазҳаб : ҳанафӣ, сунъи, ҷаъфарӣ, исмоилӣ
Нишониҳо
Сарвожа : DA
Код ISO : TJ.BK.DA
Пешшумора : +992 3552
Нишонии почта : 736400
Замон : UTC+5
Вебгоҳ : Дарвоз биҳити рӯйи замин!
Шумораи мошинҳо : 04РТ
Пули дусти миёни Тоҷикистон ва Афғонистон дар мантиқаи Дарвоз. Ноҳияи Дарвоз, Ноҳияи Нусаи!

Ноҳияи Дарвоз (форсӣ: درواز) яке аз ноҳияҳои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон аст ки дар шарқи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷой дорад.

Ин ноҳия 14 декабри соли 1930 бо номи ноҳияи Қалъаи Хумб таъсис ёфта аст. Бар асоси Қарори № 318 Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон аз 26 июни 1991 номи бостонии он баргардонда ва ноҳияи Дарвоз номида шуд.

Маркази ин ноҳия шаҳраки Қалъаи Хумб (форсӣ: قلعۀ خمب) аст ки 241 км шимолтар аз шаҳри Хоруғ дар резишгоҳи рӯди Хумбоб ба рӯди Панҷ ҷой дорад.


Ҷойгоҳ[вироиш]

Ноҳияи Дарвоз дар дараи рӯди Панҷ ва кӯҳсори Дарвоз ҷой дорад. Дар шимол бо ноҳияи Тавилдара аз ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ, дар ғарб ва ҷанубу ғарб — бо ноҳияҳои Ховалинг, Мӯъминобод ва Шӯрообод аз ноҳияҳои вилояти Хатлон, дар шарқ - бо ноҳияи Ванҷ аз ноҳияҳои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва дар ҷануб - бо Ноҳияиҳои вилояти Бадахшон, Афғонистон Нусаи, Шекаи, Хвоҳон, Куф Об, ҳаммарз аст.

Ноҳияи Дарвоз 2824,5 км кв масоҳат дорад.

Мардум[вироиш]

Мардуми Дарвоз ба яке аз гӯишҳои забони тоҷикӣ сухан мегӯянд. Дар гӯиши дарвозӣ вижагиҳои забони порсии садаҳои IX - XIV ҳамчунон пойдоранд. Забони мардуми Дарвоз дар садаҳои пешин яке аз забонҳои эронии шарқӣ ва монанд ба забонҳои суғдӣ, балхӣ ва забонҳои помирӣ будааст, аммо дар садаҳои IX - XIV дарвозиён форсизабон гаштанд.

Бар пояи омори соли 2000, ноҳияи Дарвоз 23 ҳазору 925 тан ҷамъият дошт.


Бахшбандӣ[вироиш]

Бар асоси Қонуни тақсимоти кишварӣ, ноҳияи Дарвоз 4 ҷамоат[1] дорад:

Ҷамоатҳои ноҳияи Дарвоз
Ҷамоат Аҳолӣ
Вишхарв 2 973 тан
Қалъаи Хумб 8 511 тан
Нулванд 3 577 тан
Сағирдашт 8 864 тан
Калонтарин рустоҳои Дарвоз
Русто Аҳолӣ
Кеврон 1 129 тан
Қалъаи Хумб 1 909 тан
Ёгед 854 тан
Зинг 839 тан
Даштак 669 тан
Рузвай 636 тан
Хумби Варӣ 553 тан

Бино бар омори соли 2000, дар ноҳияи Дарвоз 3 571 хонавода зиндагонӣ доштааст. Миёнгини теъдоди афроди хонаводаҳои Дарвоз 6,6 кас будааст.[2]

Таърих[вироиш]

Фитрат аз рӯи адаб изҳори нодонӣ кунад,
Варна Юнон бурдаанд хокистари Дарвозро.

Роҳномаҳо ва ҷаҳоннамоҳои арабизабон ва порсизабони садаҳои миёна номи Дарвозро Курон (کوران) овардаанд ва маркази онро деҳаи кунунии Кеврон (کـِوران) ёд кардаанд.[3] Ба гуфти мардуми Дарвоз номи бостонии ин сарзамин Маҳистон (مهستان) будааст.

Дарвоз аз замони Сомониён то соли 1877 ҳукумате мустақил дошта ва фармонравоёни онро шоҳ мехондаанд. Қаламрави подшоҳии Дарвоз сарзамини имрӯзаи ноҳияҳои тоҷикии Тавилдара, Дарвоз ва Ванҷ ва бо Ноҳияҳои Вилояти Бадахшони Афғонистон Хвоҳон ва (Дарвоз (درواز) дар ду канораи рӯди Панҷро дар бар мегирифтааст.

Соли 1878 амири Бухоро ба Дарвоз лашкар кашид. Пас аз набардҳои хунрез лашкари шоҳи Дарвоз аз Қалъаи Хумб ба рустои Кеврон ақиб нишаст. Ҷанги сарнавиштсоз барои подшоҳии Дарвоз дар рустои Кеврон сурат гирифт ки бо шикасти лашкари Дарвоз анҷом пазируфт. Шоҳ ва шоҳзодагони Дарвоз ки дар миёни онҳо Абулфайзхон ва писари хурдсолаш Муҳаммад Валихон низ буданд ба Фарғона ҳиҷрат карданд. Муҳаммад Валихон дертар яке аз дипломатҳои барҷастаи Афғонистон шуд. Аморати Бухоро Дарвозро бекигарӣ гардонд ва идораи умури онро ба бек супурд.

Соли 1895 бекигарии Дарвоз ки дар ҳар ду канораи рўди Панҷ қарор дошт, дар паи ҷаҳонгириҳои Русия ва Британия дупора гардид ва канораи рост ба аморати Бухоро ва канораи чап ба Афғонистон дода шуд.

Дарвоз дар солҳои 1878 – 1920 яке аз бекигариҳои Бухоро буд ва бек дар Қалъаи Хумб менишаст ва мир хонда мешуд.

Пас аз инқилоби Бухоро дар соли 1920 ва таъсиси Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Тоҷикистон Дарвоз бахше аз вилояти Ғарм гардид ки то соли 1929 вуҷуд дошт. Вилояти Ғарм дар он сол ба округ табдил дода шуд. Соли 1931 округи Ғарм барҳам дода шуд ва сарзамини он тобеъи ҷумҳурӣ шуд. Солҳои 1931 - 1936 сарзамини Ғармро ба ноҳияҳо бахш карданд ва Дарвоз яке аз навоҳии Ғарм шуд. Соли 1938 округи Ғарм дубора бунёд ва соли 1939 вилояти Ғарм гашт ки то соли 1955 барҷой буд. Дар он сол бахши ғармии вилоят дубора зери фармони ҷумҳурӣ ва бахши дарвозии он бо номи ноҳияи Қалъаи Хумб ба Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон дода шуданд.[4] Ноҳияи Қалъаи Хумб 26 июни 1991 бо Қарори № 318 Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ноҳияи Дарвоз номида шуд.

Пайнавиштҳо[вироиш]

  1. "List of Jamoats ". UN Coordination, Tajikistan. http://www.untj.org/files/minutes/Food/List_of_Jamoats.xls. Retrieved May 21, 2010. 
  2. [1]
  3. Камалиддинов Ш.С. Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX - начала XIII вв.
  4. Номгузорӣ ва номгардонӣ дар Тоҷикистон

Манобеъ[вироиш]

  • Постников А.В. Схватка на «Крыше Мира»: политики, разведчики и географы в борьбе за Памир в XIX веке. М.: Памятники исторической мысли, 2001. 416 стр., 8 л. карт. ISBN 5-88451-100-0

Пайвандҳои беруна[вироиш]


Ноҳияҳои Бадахшон
Ноҳияи Дарвоз. Ноҳияи Ванҷ. Ноҳияи Рӯшон. Ноҳияи Шуғнон. Ноҳияи Роштқалъа. Ноҳияи Ишкошим. Ноҳияи Мурғоб.