Абдулқодирхоҷаи Савдо

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Абдулқодирхоҷаи Савдо
Ном ба ҳангоми таваллуд:

Абдулқодирхоҷаи Савдо

Санаи таваллуд:

1823

Зодгоҳ:

Бухоро , Аморати Бухоро

Санаи марг:

1873

Маҳалли марг:

Бухоро, Аморати Бухоро

Навъи фаъолият:

шоир

Абдулқодирхоҷаи Савдо — яке аз шоирони номвари тоҷик аст, ки тақрибан соли 1823-1825 дар Бухоро таваллуд шуда, соли 1873 дар Балҷувон вафот намудааст.

Тарҷумаи ҳол[вироиш]

Таҳсили ибтидоиро дар Бухоро гирифтааст. Абдулқодирхоҷаи Савдо зеҳни тез дошта, баробари донишҳои расмии мадраса илми нуҷум, риёзиёт, ҳунари наққоши, заргари, меъмори, тарроҳи, лаввоҳи ва навозандагиро ҳам омӯхт. Савдо донишманди хуби «Шашмақом» будааст. Дар давраи таҳсил ба шеъргӯи шуруъ кард. Шоири ҷавон махсусан дар мутоиба, бадеҳагуи қобилияти хуб дошт. Сипас ба дарбор даъват гардид. Савдо бо супориши ҳукумат барои корҳои давлати ба гушаю канори мамлакат сафарҳо карда, бо аҳволи халқ ошно мешуд ва ба дармондагон ёриҳо медод. Ҳарчанд Савдо аз хизмати дарбор хеле дилгир шуда буд, вале то охири умр аз он муҳит раҳои ёфта натавонист.

Мероси адабӣ[вироиш]

Микдори мероси бадеии Савдо ҳанӯз маълум нест.Шоир дар бисёр шеърҳояш, махсусан шеърҳои ҳаҷвиаш ба худ тахаллуси “Бепул”-ро қабул намудааст. Мероси бадеии Савдо ҳанӯз ҳам пароканда аст ва то имрӯз қисме аз онҳо дастраси хонандагон гардидааст. Вай инчунин муаллифи як рисолаи таърихӣ мебошад.[1] Зеро тамоми асарҳои ӯ дар шакли мураттаб то ба мо нарасидаанд. Мероси мавҷудаи шоир аз 94 порчаи манзум, 5 қасида, 1 марсия, 56 ғазал, 2 мухаммас, 1 тарҷеъбанд, 6 маснави, 2 қитъа, 9 рубоӣ, 11 фард, 1 таърих ва 7 ҳикояти мансур-(яке аз ҳикоёти маъруфаш «Музҳика» ном дорад) иборат аст. Мероси манзуми Савдо ба лирикаи ишқи ва ашъори ҳаҷвию мутоиба ҷудо мешавад. Дар лирикаи давраи аввали Савдо таъсири Бедил ба назар мерасад. Аммо шоир дар пайравии Аҳмади Дониш ва шогирдони ӯ ба зуди аз доираи ин таъсир баромада, роҳи содданависиро пеш мегирад ва ба мавзӯъҳои тозаи замони худ руй меорад. Баъзе шеърҳои ҳаҷви ва мутоибаомези Савдо ҳазлу зарофати зоҳиран беозор дошта, баъзан танқиди сахти ҳукумронони замонро дар бар гирифтааст. Масалан, шоир дар ин байт миршабро ба хар монанд кардааст:

Шаҳна он аст, ки харобот харобод кунад.
Дар хари хубтар аз шаҳна харе дидӣ?-Не.

Шоир дар мутоибаву ҳаҷвиёт ва бисёр шеърҳои дигараш «Бепул» тахаллус кардааст. Дар ашъори савдо оҳанги шикоят ва навмедӣ бештар аз дигар мавзӯҳо таҷаллӣ мекунад. Шикоятҳои шоир низ як навъ эътироз бар зидди сохти иҷтимоии замон мебошад. Савдо барои соддаву оммафаҳм шудани шеъраш хеле кушиш карда, аз калимаву ибораҳои гуфтугуӣ ва зарбулмасалу мақолҳои халқи ҳунармандона истифода бурдааст.

Аз ғазалиёт[вироиш]

Ба авҷи бепулӣ, к-аз паҳлӯи харҷ аст роҳ он ҷо,
Сари мӯ харҷ афзунтар кунӣ, бишкан кулоҳ он ҷо.
Адабгоҳи хасосат харҷи беҷо барнамедорад,
Чу ҳамён сар ба мӯҳри танга меболад нигоҳ он ҷо,
Зи тарзи машраби имсок сайри бенавоӣ куна,
Ки бебокона натвон харҷ кардан парри коҳ он ҷо.
Кунам қарзе ба афсуни дили бемуддоа, Бепул,
Аз он мумси, ки гар мункир шавам, набвад гуноҳ он ҷо.
Он ки ранге дораду бӯйи хуше, дорад, гул аст
В-он ки ӯ аз шавқи гул дар боғ нолад, булбул аст.
Он ки бораш мегузориву савораш мешавӣ,
У хар асту он чӣ бар пушташ биандозӣ, ҷул аст.
Пораи ноне ба пеши қонеон қурси маҳ аст,
Косаи обе ба чашми ташнагон ҷоми мул аст.
Он кӣ дорад кафш дар по, ҷома бар дӯш, зар ба ҷайб,
Гарчи беақл аст, мегуянд, ӯ ақли кул аст.
Хоҳ қонеъ бош дар дунёи дун, хоҳӣ ҳарис,
Нафсро дар вақти мурдан бар сари нон ғулғул аст.
Бонги ҷуғзе бар сарои мо навои барбат аст,
Лиқ-лиқи деге ба базми мо садои қул-қул аст.
Он ки дар нафрин таҳаммул мекунад, ҳинду бувад,
В-он кӣ аз тезӣ ба хашм ояд, зи аҳли Кобул аст.
Гарчи пулдорист дар олам маноти эътибор,
Ғам махур аз бепулӣ, Бепул, ки дарё бепул аст.
Зоҳид, чӣ диҳӣ маро ту пандо?
Чун панди ту нест судмандо.
Ман нуш гирифтам аз лабонаш,
Дигар чӣ кунӣ ҳадиси қандо?
Аз ғам ба ҳалок гӯ, рақибо,
Чун ёр маро кунад писандо.
Хубони замона кофирандо,
Дилро ба карашма мебарандо.
Аз кайфи нигоҳи ниммасташ,
Халқе шудаанд нашъамандо.
Имшаб, ки даромад аз дарам ёр,
Эй калби ҳазини мустамандо!
В-эй дидаи зори интизорӣ,
В-эй синаи реши дардмандо!
В-эй ҷисми зи дарди ғам фигоро,
В-эй ҷони асири қайду бандо!
Нозед ба бахти арҷумандо,
Фахред ба толеи баландо!
Бубриданам аз ту нест мумкин,
Буррӣ агарам ту банд-бандо.
Касро нарасад, ки эътирозад,
Дар шеваи мо ба чуну чандо.
Ишқидани мо, ки ихтиёрист,
Моро накунед ришхандо!
Мурғи дили мо намешудӣ сайд,
Зулфат нашудӣ агар камандо,
Ҳошо, ки ба коми дил нагирам,
Бусе зи лабони нӯшхандо!
Тарзи дигаре биёр, Савдо,
Чун тарзи туро намехарандо.
Омадӣ, ҳарфи ниҳонӣ ба ту дорам, бинишин!
Дарди ҳиҷрон ба ту як-як бишуморам, бинишин!
Нафасе сабр намо, ин ҳама таъҷил макун,
Пеши ту то қиса аз хуни дил орам, бинишин!
Ҳама сармоя ба савдои ту дорам, ҳайҳот,
Ними ҷон монда, он ҳам бисупорам, бинишин!
Хуштар аз ҷони ҷаҳон дорамат, аммо чӣ кунам?
Мадади толеи иқбол надорам, бинишин!
Омадӣ бар сару имрӯз тараҳҳум кардӣ,
Руйи худ бар кафи пойи ту гузорам, бинишин!
Аз ғами турраи ошуфтаат ошуфта шудам,
Ҷамъ гардон ба мурувват дили зорам, бинишин!
Солҳо з-он нигаҳи масти ту будам махмур,
То зи сар дур шавад ранҷи хуморам,бинишин!
Ҳаст сармашқи дабистони дилам ёди хатат,
Рӯзу шаб нест ҷуз ин шева, шиорам, бинишин!
Бармачин домане аз хоки ман , андеша макун,
Пок бар боди фано рафт ғуборам, бинишин!
Ҳар касс андӯҳи дили хеш ба ёраш гӯяд,
Дар дуо лам набувад ғайри ту ёрам, бинишин!
Дил ба чуз васли ту бо ҳеҷ тасалло нашавад,
Нест дар харҷи ту орому қарорам, бинишин!

Эзоҳ[вироиш]

  1. Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с.241

Манобеъ[вироиш]

  • Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011