Ворӯ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Деҳа
Ворӯ
Кишвар

Тоҷикистон

Вилоят

Суғд

Ноҳия

Панҷакент

Ҷамоат

Деҳоти Вору

Забони расмӣ

тоҷикӣ

Аҳолӣ

1347 нафар (2017)

Ҳайати миллӣ

тоҷикон

Ҳайати динӣ

мусулмонон

Вақти минтақавӣ

UTC+5

Коди телефон

+992 3475

Коди мошин

TJ02

Ворӯ — деҳа дар ҷамоати деҳоти Воруи ноҳияи Панҷакент. Аз Ворӯ то маркази ноҳия 85 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 1347 нафар (2017), тоҷикон.

Ҷуғрофиё[вироиш]

Ворӯ дар қисмати ҷанубу шарқии ноҳияи Панҷакент, дар нишеби кӯҳи Ӯлғар (аз суғдии абарғар — кӯҳи баланд) ва қисмати ғарбии қаторкӯҳҳои Ҳисор, дар соҳили чапи д. Ворӯ, дар баландии 2300-3000 м аз с. б. ҷойгир аст. Аҳолиаш 1301 нафар (2014).

Иқтисод[вироиш]

Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 3 нуқтаи савдои хусусӣ, масҷид, маркази саломатӣ, осиёби хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, ғаллакорӣ, чорводорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз чашмаҳои Масоғар, Алистон, Арчамайдон, Сармад ва Хучикрӯд обёрӣ мешаванд.

Ҳоло дар Ворӯ хоҷагии деҳқонии «Ворӯ» ва 10 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ ва оилавӣ мавҷуд аст.

Таърих[вироиш]

Тибқи бозёфтҳои бостоншиносӣ дар Ворӯ одамон 4-5 ҳазор сол пеш аз м. маскун шудаанд. Сафолпораҳо, зарфҳои гилӣ, сафоливу филиззӣ ва дигар санадҳои бостоншиносӣ гувоҳи онанд, ки Ворӯ дар даврони Искандари Мақдунӣ мавҷуд буда, ба сифати паноҳгоҳ ва истеҳкоми дифоӣ — низомӣ хидмат мекардааст. Ҳамчунин, дар ҳудуди Ворӯ тангаҳое ёфт шудаанд, ки дар тақлиди тангаҳои юнонӣ зарб зада шуда, аз тангаҳои сӯрохдори суғдӣ қадимтаранд. Дар болои яке аз чунин тангаҳо, сурати шоҳи бетоҷу дайҳим тасвир ёфта, дар зери он бо ҳарфҳои хонои суғдӣ «PNZ» навишта шудааст, ки «Панҷ» хонда мешавад ва замоне, пас аз истилои Искандар шоҳе бо номи Панҷ дар болооби Зарафшон истиқлол ба даст оварда, ба номи худ тангаҳоро зарб задааст. Ин танга дар шарҳи этимологии вожаҳои «Панҷ»-у «Панҷакент» саҳми калидӣ хоҳад гузошт. Мутобиқи маълумоти маъхазҳо аҳолии таҳҷоӣ то асри 18 ба суғдӣ (лаҳҷаи маҳаллӣ) ҳарф мезадаанд. Инчунин, тангаҳои давраи интишори ислом дар Осиёи Марказӣ ёфт шудаанд, ки баъди вуруди оилаҳои нави забонҳо омезиш ёфта, оҳиста-оҳиста забони суғдӣ маҳдуд шудан гирифтааст. То асри 17 дар Ворӯ ҷамъиятҳои пайрави ойинҳои қадимии меҳрпарастӣ ва зардуштӣ зиндагӣ мекардаанд. Аҷдодашон алайҳи истилогарони аҷнабӣ муборизаи шадид мебурданд.

Дар ибтидои истилои араб яке аз марказҳои омодагии ҷангӣ бар зидди истилогарон дар мавзеи Сармад қарор дошта, сипаҳсолорони суғдӣ аз ин ҷо шӯришҳоро сарварӣ мекарданд. Дар ибтидои асри 17, баъди боридани барфи бисёре («барфи сурх») хонаҳо зери барф монда, қисми зиёди аҳолии Ворӯ нобуд мегарданд, қисми ками зиндамондагон низ ҷониби шарқии қ-кӯҳи Ҳисор (дараи Киштӯди имрӯза) ва ноҳияи Сариосиё паноҳ мебаранд ва муддате дар он ҷойҳо маскун мешаванду Ворӯ беодам мемонад. Дертар ворӯиҳои дар Ҳисор паноҳбурда дар замини аҷдодонашон маскун шудани оилаҳои бегонаро фаҳмида, ба зодгоҳи худ бармегарданд ва ба қозии Киштӯд исбот мекунанд, ки онҳо аз қавмҳои таҳҷоии Ворӯ буда, васиқаи заминҳои он ҷоро доранд. Мардуми аслии Ворӯ бо аҳолии деҳаҳои атроф, ш.-ҳои Панҷакент ва Самарқанд пайвандӣ доранд. Аз ибтидои асри 20 ба Ворӯ аз дараи Фон ва деҳаҳои Моғиёну Ёрӣ аҳолӣ кӯч мебанданд ва бо мардуми маҳаллӣ омезиш меёбанд.

То солҳои салтанати шӯравӣ аксари мардуми Ворӯ саводнок буд, аз ҳар як оила чанд нафар дар мадрасаҳои Самарқанду Бухоро, Ҳисору Мазори Шариф (Афғонистон) таҳсил кардаанд. Аз ҷумла, Мулло Ато (муаллифи асари «Хулосату-л-ҳисоб» ва «Ҷуғрофиё»), баъди ба ватан баргаштан ҳамдеҳагонашро хатту савод меомӯзонд.

Шахсиятҳои маъруф[вироиш]

Олимон ва шахсиятҳои барҷаста ба монанди Аълохон Афсаҳзод, Ансор Афсаҳов, Абдуваҳҳоб Бобоҷонов, Додоҷони Атовуллоҳ, Нофеъ Умаров, Саидмурод Бобомуллоев, Аббос Собиров, Ҳайдар Аюбов, Абубакр Зубайдов, Дӯстмурод Бобоев, Қамарулҳақ Нурулҳақов, Аббос Афсаҳзод аз ҳамин деҳаанд.

Эзоҳ[вироиш]

Адабиёт[вироиш]

  • Ҷумъаев Р. Баъзе расму одатҳои тоҷикони болооби Зарафшон. Д., 2012;
  • Арандаренко Г. Зимняя экспедиция г-м Абрамова в Верховье Зеравшана. ТВ., 1876;
  • Семенов А. Материалы для изучения наречия горных таджиков Центральной Азии.// Грамматический очерк и памятники народного творчества и словарь. М., 1900;
  • Семенов А. Этногра-фические очерки Зеравшанских гор, Каратегина и Дарваза. М., 1903;
  • Липский В. И. Горная Бухара. Результаты трех путешествий в Среднюю Азию в 1896, 1897 и 1899 годах. СПб., 1905;
  • Андреев М. С. Краткое сведение об этнографической экспедиции. Ташкент. 1924;
  • Панков А. В. Положение, границы состав и админстративное деление Таджикистана. Ташкент, 1925. Федченко А. П. Путешествие в Туркестан. М., 1959;
  • Хорошкин А. Сборник статей, касающихся до Туркестанского края. СПб., 1976.

Сарчашма[вироиш]