Ворӯ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Деҳа
Ворӯ Бухорои кӯчак
Деҳаи Ворӯ
Ворӯ.jpg
Кишвар

Тоҷикистон

Вилоят

Суғд

Ноҳия

Панҷакент

Ҷамоат

Деҳоти Вору

Координатаҳо

39°14′06″ а. шим. 67°59′15″ т. ш.HGЯO

Забони расмӣ

тоҷикӣ

Аҳолӣ

1347 нафар (2017)

Ҳайати миллӣ

тоҷикон

Ҳайати динӣ

мусулмонон, ҳанафиҳо

Вақти минтақавӣ

UTC+5

Коди телефон

+992 3475

Коди мошин

TJ02

Ворӯ Бухорои кӯчак дар харитаи
Ворӯ Бухорои кӯчак
Ворӯ Бухорои кӯчак

Ворӯ — деҳа дар ҷамоати деҳоти Воруи ноҳияи Панҷакент. Аз Ворӯ то маркази ноҳия 85 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 1347 нафар (2017), тоҷикон.

Ҷуғрофиё[вироиш]

Ворӯ дар қисмати ҷанубу шарқии ноҳияи Панҷакент, дар нишеби кӯҳи Ӯлғар (аз суғдии абарғар — кӯҳи баланд) ва қисмати ғарбии қаторкӯҳҳои Ҳисор, дар соҳили чапи д. Ворӯ, дар баландии 2300-3000 м аз с. б. ҷойгир аст. Аҳолиаш 1301 нафар (2014).

Иқтисод[вироиш]

Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 3 нуқтаи савдои хусусӣ, масҷид, маркази саломатӣ, осиёби хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, ғаллакорӣ, чорводорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз чашмаҳои Масоғар, Алистон, Арчамайдон, Сармад ва Хучикрӯд обёрӣ мешаванд.

Ҳоло дар Ворӯ хоҷагии деҳқонии «Ворӯ» ва 10 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ ва оилавӣ мавҷуд аст.

Таърих[вироиш]

Тибқи бозёфтҳои бостоншиносӣ дар Ворӯ одамон 4-5 ҳазор сол пеш аз м. маскун шудаанд. Сафолпораҳо, зарфҳои гилӣ, сафоливу филиззӣ ва дигар санадҳои бостоншиносӣ гувоҳи онанд, ки Ворӯ дар даврони Искандари Мақдунӣ мавҷуд буда, ба сифати паноҳгоҳ ва истеҳкоми дифоӣ — низомӣ хидмат мекардааст. Ҳамчунин, дар ҳудуди Ворӯ тангаҳое ёфт шудаанд, ки дар тақлиди тангаҳои юнонӣ зарб зада шуда, аз тангаҳои сӯрохдори суғдӣ қадимтаранд. Дар болои яке аз чунин тангаҳо, сурати шоҳи бетоҷу дайҳим тасвир ёфта, дар зери он бо ҳарфҳои хонои суғдӣ «PNZ» навишта шудааст, ки «Панҷ» хонда мешавад ва замоне, пас аз истилои Искандар шоҳе бо номи Панҷ дар болооби Зарафшон истиқлол ба даст оварда, ба номи худ тангаҳоро зарб задааст. Ин танга дар шарҳи этимологии вожаҳои «Панҷ»-у «Панҷакент» саҳми калидӣ хоҳад гузошт. Мутобиқи маълумоти маъхазҳо аҳолии таҳҷоӣ то асри 18 ба суғдӣ (лаҳҷаи маҳаллӣ) ҳарф мезадаанд. Инчунин, тангаҳои давраи интишори ислом дар Осиёи Марказӣ ёфт шудаанд, ки баъди вуруди оилаҳои нави забонҳо омезиш ёфта, оҳиста-оҳиста забони суғдӣ маҳдуд шудан гирифтааст. То асри 17 дар Ворӯ ҷамъиятҳои пайрави ойинҳои қадимии меҳрпарастӣ ва зардуштӣ зиндагӣ мекардаанд. Аҷдодашон алайҳи истилогарони аҷнабӣ муборизаи шадид мебурданд.

Дар ибтидои истилои араб яке аз марказҳои омодагии ҷангӣ бар зидди истилогарон дар мавзеи Сармад қарор дошта, сипаҳсолорони суғдӣ аз ин ҷо шӯришҳоро сарварӣ мекарданд. Дар ибтидои асри 17, баъди боридани барфи бисёре («барфи сурх») хонаҳо зери барф монда, қисми зиёди аҳолии Ворӯ нобуд мегарданд, қисми ками зиндамондагон низ ҷониби шарқии қ-кӯҳи Ҳисор (дараи Киштӯди имрӯза) ва ноҳияи Сариосиё паноҳ мебаранд ва муддате дар он ҷойҳо маскун мешаванду Ворӯ беодам мемонад. Дертар ворӯиҳои дар Ҳисор паноҳбурда дар замини аҷдодонашон маскун шудани оилаҳои бегонаро фаҳмида, ба зодгоҳи худ бармегарданд ва ба қозии Киштӯд исбот мекунанд, ки онҳо аз қавмҳои таҳҷоии Ворӯ буда, васиқаи заминҳои он ҷоро доранд. Мардуми аслии Ворӯ бо аҳолии деҳаҳои атроф, ш.-ҳои Панҷакент ва Самарқанд пайвандӣ доранд. Аз ибтидои асри 20 ба Ворӯ аз дараи Фон ва деҳаҳои Моғиёну Ёрӣ аҳолӣ кӯч мебанданд ва бо мардуми маҳаллӣ омезиш меёбанд.

Замоне деҳаи Ворӯро Бухорои кӯчак ё Бухорои сонӣ меномиданд. Дар шароити феълӣ шояд аксарият аз чунин номгузорӣ мутаҳайир шаванд, ки чаро деҳаи дуртасте чун Ворӯ чунин унвон гирифтааст дар ҳоле, ки дар гирду акнофи аморати Бухоро деҳаҳои мутаадиде вуҷуд доштанд ва аз ҷиҳати паҳновариву манзар аз Ворӯ ба маротиб бузургтару зеботар буданд. Аммо сабаби “Бухорои кӯчак” ном гирифтани Ворӯ дар зебоиву паҳноварӣ набуда, балки системаи таълимӣ ва хоҷагидорииаш онро шабеҳи Бухоро карда ва бо шарофати фориғутаҳсилони макотибу мадориси Самарқанду Бухоро унвони “Бухорои кӯчак” - ро ба худ гирифтааст. Фориғутаҳсилони деҳа нисбат ба дигар хатмкардагони деҳаҳовy финои Бухорои онвақта бисёр буданд ва инчунин аз донишу заковат ва бинишу малакаи фавқулодае бархурдор буданд.

Қабл аз вуруди сарбозони Шӯрави ба хоки ин сарзамин бошандагони Ворӯ машғули чорводорӣ ва деҳқонӣ буданд ва бо заҳмату талошҳои шабонарӯзиашон қути лоямут ба даст меоварданд. Бо вуҷуди кору фаолиятҳои рӯзмарра аз китобхониву мутолиа дур набуданд. Дар ин вақт ягон мактабе вуҷуд надошт. Аз ин рӯ дастпарвардаҳои мадрасаҳо ва мактабҳо аз қабили Мулло Мавлавӣ (Ворис), Мулло Фозил (Муфтӣ), Мулло Собир, Мулло Аҳмад (Кӯҳӣ), Мулло Бобур (Ишқӣ), Мирзопочо Абдушаҳидов, Мулосаъдии Исомуддин, Мулло Малик, Мулло Муҳаммад Афсаҳ ва даҳо нафари дигар ҳалқаҳои илмии худро ташкил намудаву ба ташнагони илм дурри маънӣ меомӯзониданд. То ташкили дабистонҳо омӯзиш чунин идома дошт. Бархе аз бошандагони деҳа ба ҳаде дар илм русух намуданд, ки забонзадаи хосу омми он замон гардида буданд. Аз ҷумла, Мулло Мавлавӣ дар соири улуми замон табаҳур ёфта буданд ва даҳякшарики Бухорои шариф буданд. Инчунин Мулло Ато (муаллифи асари «Хулосату-л-ҳисоб» ва «Ҷуғрофиё»), баъди итмоми таҳсил ба ватан баргашта ҳамдеҳагонашро хатту савод меомӯзонид.

Иддае аз сокинон дар шеър ба андозае пеш рафтанд, ки абёташон дурру гуҳар бораст ва метавонем даҳҳо нафарерро чун Эшони Мавлавӣ (бо тахаллуси Ворис шеър мегуфтаанд) Мулло Фозил (Муфтӣ), Кӯҳӣ, Бобури Ишқӣ ва дигарон нобар намоем, ки меросбару идомадиҳандаи сабку услуби Саноӣ, Аттор, Румӣ, Ҳофиз, Саъдӣ, Бедил, Ҷомӣ ва амсоли инҳо буданд.

Зарафшон бе Бухоро ғам мабодат, Бухори хурди Сомон аст, Ворӯ.

Шахсиятҳои маъруф[вироиш]

Олимон ва шахсиятҳои барҷаста ба монанди Аълохон Афсаҳзод, Ансор Афсаҳов, Абдуваҳҳоб Бобоҷонов, Нофеъ Умаров, Саидмурод Бобомуллоев, Аббос Собиров, Абубакр Зубайдов, Дӯстмурод Бобоев, Қамарулҳақ Нурулҳақов, Аббос Афсаҳзод аз ҳамин деҳаанд.

Эзоҳ[вироиш]

Адабиёт[вироиш]

  • Ҷумъаев Р. Баъзе расму одатҳои тоҷикони болооби Зарафшон. Д., 2012;
  • Арандаренко Г. Зимняя экспедиция г-м Абрамова в Верховье Зеравшана. ТВ., 1876;
  • Семенов А. Материалы для изучения наречия горных таджиков Центральной Азии.// Грамматический очерк и памятники народного творчества и словарь. М., 1900;
  • Семенов А. Этногра-фические очерки Зеравшанских гор, Каратегина и Дарваза. М., 1903;
  • Липский В. И. Горная Бухара. Результаты трех путешествий в Среднюю Азию в 1896, 1897 и 1899 годах. СПб., 1905;
  • Андреев М. С. Краткое сведение об этнографической экспедиции. Ташкент. 1924;
  • Панков А. В. Положение, границы состав и админстративное деление Таджикистана. Ташкент, 1925. Федченко А. П. Путешествие в Туркестан. М., 1959;
  • Хорошкин А. Сборник статей, касающихся до Туркестанского края. СПб., 1976.
  • Родмардони рӯзрӯд. Ш. Залилӣ.
  • Саҳифаи фейсбуки деҳаи Ворӯ https://www.facebook.com/groups/1925439604345460/

Сарчашма[вироиш]