Бишкек

Аз Википедиа
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Kyrgyzstan location map.svg

Бишке́кпойтахт, маркази маъмурӣ, сиёсӣ, фарҳангӣ, тиҷорат ва савдои Ҷумҳурии Қирғизистон мебошад. Воҳиди махсуси маъмуриро ташкил мекунад, ки маркази маъмурии ноҳияҳои ҷумҳурӣ низ ҳаст. Шаҳр дар шимолӣ Қиргизистон ҷойгир шудааст.

Масоҳати шаҳри Бишкек 169,9 км² - ро ташкил мекунад[1]. Аҳолиаш 860 ҳазор нафарро ташкил мекунад (бо аҳолии атрофаш 1 млн нафар, 2012).


Таърих[вироиш]

Бишкек (то 1926 Пишпек, 1926–91 Фрунзе), пойтахти Ҷумҳурии Қирғизистон (аз с. 1991), маркази маъмурии вил. Чу, воҳиди мустақили маъмурӣ-ҳудудӣ. Соли 1825 чун қалъаи Пишпек (Бишкек)-и хонии Хӯқанд бунёд ёфтааст. Дар авв. с. 1860 қалъа аз тарафи лашкариёни Россия забт карда шуда, хароб гардид. Соли 1918 дар ҳайати Ҷумҳурии мухтори Туркистон, аз 1924 маркази Вилояти мухтори Қароқирғиз (аз 1925–Қирғизистон) дар ҳайати ИҶШС. Соли 1926 (ба шарафи сарлашкари шӯравӣ М. В. Фрунзе) номи Фрунзеро гирифт. Аз с. 1926 пойтахти ҶМШС Қирғизистон ва аз 1936–пойтахти ҶШС Қирғизистон.

Аз соли 1870 лоиҳаи ба шаҳри замонавӣ табдил додани Бирҷ тарҳрезӣ шуд. Аз с. 1930 сохтмони оммавӣ оғоз гардид.

Бирҷ ҳамчунин маркази илму маърифати мамлакат буда, дар он мактабҳои олӣ, интҳои таҳқиқотӣилмӣ, академияҳо (аз ҷумла Институтидавлатии санъати ба номи Бирҷ Бейшеналиева, Донишгоҳи миллии ба номи Ж. Баласанян, Донишгоҳи техникии ба номи И. Раззоқов, Донишгоҳи сохтмон, нақлиёт ва меъмории Қирғизистон, Донишгоҳи кишоварзии ба номи К. Скрябин, Донишгоҳи байналмилалии Қирғизистон, Институтиолии ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Қирғизистон, Академияи давлатии тиббии ба номи И. К. Охунбоев, Академияи молиявӣ иқтисодӣ ва ғ.) фаъолият доранд. Дар Бирҷ Академияи илмҳои миллии Қирғизистон, осорхонаҳои таърихӣ, санъати тасвирӣ, ҳайкалтарошӣ дар майдони кушод, осорхонаи инфиродии (хонамузейи) М. В. Фрузне (дар Бирҷ таваллуд шудааст), осорхонаи инфиродии С. А. Чуйков, бостоншиносӣ (археологӣ), зоологӣ, минерология ва заминшиносӣ (геология), зиёда аз 20 боғи истироҳатӣ, театрҳои опера ва балет, драмавӣ, лухтак, инчунин филармония ва киностудияи «Қирғизфилм» мавҷуд аст. Бирҷ маркази тиҷорати минтақавӣ буда, дар ин ҷо додугирифти тиҷоратии Россия, Қазоқистон ва Хитой ба амал меояд.

Ҷуғрофия[вироиш]

Дар водии Чу, дар доманаи қ-кӯҳи Қирғизистон ҷойгир аст.

Аҳолӣ[вироиш]

Аҳолиаш 860 ҳазор нафар (бо аҳолии атрофаш 1 млн нафар, 2012). Асосан қирғизҳо, инчунин русҳо (23,0%), ӯйғурҳо (1,6%), тоторҳо (1,5%), кореягиҳо (1,4%), ӯзбекҳо (1,4%), қазоқҳо (1,1%), украиниҳо (1%), дунганҳо (0,5%) зиндагонӣ мекунанд.

Роҳҳо ва нақлиёт[вироиш]

Ба воситаи роҳи оҳан ва роҳҳои автомобилгард бо шарҳои Алмаато, Тошканд мепайвандад. Аэропорти байналмилалӣ (Манас) дорад. Бишкек маркази бузургтарини иқтисодӣ ва саноати мамлакат мебошад. Саноати мошинсозӣ ва таҳ­вили филиззот (электротехника, асбобсозӣ, мошинҳои ки­шоварзӣ), саноати сабук ва хӯрокворӣ тараққӣ кардааст.

Иқлим[вироиш]

Иқлими Бишкек
Нишондод Янв. Фев. Март Апр. Май Июн Июл Авг. Сен. Окт. Нояб. Дек. Сол
Максимуми миёна, °C 2.4 4.1 13.1 19.5 24.4 30.0 32.7 31.7 26.0 18.7 11.1 3.7 18.1
Ҳарорати миёна, °C −2.5 −0.3 7.6 14.0 18.2 23.3 25.6 24.4 19.1 12.5 5.9 −0.8 12.2
Минимуми миёна, °C −7.4 −4.7 2.0 7.9 11.9 16.5 18.4 17.1 12.1 6.2 0.5 −5.5 6.3
Сарчашма: www.weatheronline.co.uk


Пойтахтҳои Осиё
Абу-Даби | Аммон | Анкара | Ашхобад | Бағдад | Боку | Бандар-Сери-Бегаван | Бангкок | Бейрут | Бишкек | Вентян | Дака | Димишқ | Деҳли |Дили| Доҳа | Душанбе | Ҷакарта | Ереван | Иерусалим | Исламабад | Кабул | Катманду | Мале | Манама | Манила | Маскат | Никосия | Ню-Дели | Остона | Пекин | Пномпен | Путраҷайя | Пхенян | Пинмана | Сана | Сеул | Сингапур | Тайбэй* | Тошканд | Тбилиси | Тхимпху | Теҳрон | Токио | Улан-Батор | Ханой | Шри-Ҷаяварденепура-Котте | Ал-Кувейт | Эр-Рияд

* Тайвань аз тарафи бисёр давлатҳо эътироф карда нашудааст


Манбаъ[вироиш]

Энсиклопедияи миллии тоҷик, ҷилди 2

  1. DEMOGRAPHIC YEARBOOK 2012. Sixty-third issue. United Nations, New York, 2013, 746 pages, стр.284