Забони тоҷикӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
(Тағйири масир аз Тоҷикӣ)
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
тоҷикӣ, تاجیکی‎, tojikī
Spoken in: Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Эрон, Афғонистон, Покистон, Қирғизистон, Қазоқистон ва Русия зиёда аз 46 миллион нафар (2015) гуфтугӯ мекунанд.[1]
Шумораи аҳолӣ:
Оилаи забон: Ҳинду-Аврупоӣ
 Ҳинду-Эронӣ
  Эронӣ
   Ғарби Эронӣ
    Ҷануби-Ғарби Эронӣ
     Форсӣ
      тоҷикӣ, تاجیکی‎, tojikī 
Системаи навиштан: кирилликӣ, Форсӣ
Кодҳои забон
ISO 639-1: tg
ISO 639-2: tgk
ISO/FDIS 639-3: tgk

Забони тоҷикӣ — забоне, ки дар Эрон: форсӣ, ва дар Афғонистон дарӣ номида мешавад, забони давлатии кишварҳои Тоҷикистон, Эрон ва Афғонистон мебошад. Дар Ӯзбекистон, агарчӣ тоҷикӣ забони ақаллият маҳсуб мешавад, вале дар ин кишвар зиёда аз 15 миллион нафар ба тоҷикӣ гуфтугӯ мекунанд. Ин забон ба хонаводаи забонҳои ҳинду аврупоӣ дохил мешавад. Дар маҷмӯъ: порсигӯёни асил (форсӣ, тоҷикӣ, дарӣ) зиёда аз 122 млн мардум мебошанд. Тамоми порсигӯёни ҷаҳон бошанд 222 млн нафар ҳастанд. Фақат ба гӯиши тоҷикӣ 46 миллион (2015) нафар гап мезананд.[2]

Забони тоҷикӣ яке аз забонҳои бостонтарини ҷаҳон ба шумор меравад. Давраи нави инкишофи он дар асрҳои VII-VIII сар шудааст. Бо ин забон шоирону нависандагони бузург Рӯдакӣ, Фирдавcӣ, Хайём, Сино, Ҷомӣ,Мавлоно, Ҳофиз, Дониш, Айнӣ, Лоҳутӣ, Турсунзода, Пайрав Сулаймонӣ, Абдусалом Деҳотӣ, Убайд Раҷаб, Наимҷон Назирӣ ва дигарон асарҳои безавол эҷод кардаанд.

Забони тоҷикӣ диққати бисёр олимон ва нависандагони оламро ба худ ҷалб кардааст. Ба омӯзиши забони порсӣ-тоҷикӣ яке аз асосгузорони коммунизми илмӣ Фридрих Энгелс низ мароқ зоҳир карда буд. Забони тоҷикӣ рӯз то рӯз рушд мекунад ва садҳо вожаҳои нав ба таркиби луғавии забони он ворид мешаванд.

Таснифот[вироиш]

Забони тоҷикӣ, ки аз хонаводаи забонҳои ҳинду аврупоӣ порсӣ — тоҷикӣ ва порсӣ — дарӣ дар асл форсӣ = порсӣ мебошад, ба забонҳои эронӣ дохил мешавад. Забони форсӣ ба забонҳои порсиву дарӣ хеле монанд аст ва аҳолии кишварҳои Эрон, Ӯзбакистон, Кирғизистон, Қазоқистон, Афғонистон ва Покистон, инчунин дар Сангқалъаи Ҷумҳурии Халқии Чин бо ин забон гуфтугӯ мекунанд. Солҳои баъди Истиқлоли ҶТ тоҷикони зиёде ба муҳоҷират ба Русия барои кор рафтанд ва баъзеҳояшон он ҷо муқимӣ гаштанд, алалхусус дар шаҳрҳои калони Россия. Ҳоло тоҷиконро дар тамоми гӯшаву канори Русия пайдо кардан мумкин аст. Аз рӯи ҳисоби омории Русия, ҳоло дар Русия зиёда аз 222 ҳазор мардуми тоҷик муқимӣ гаштаанд. Муҳоҷирони тоҷик бошанд дар Русия зиёда аз 1,5 млн. шахсро фарогир ҳастанд.

Тақсимоти ҷуғрофӣ[вироиш]

Шеваҳо[вироиш]

Шеваҳои забони тоҷикӣ 4 гурӯҳ дорад.

Фонология[вироиш]

Садонокҳо[вироиш]

Забони тоҷикӣ 5 садонок дорад.

Садонокҳо тоҷикӣ
Пеш Марказ Қафо
Баланд и /i/ у /u/
Миёна е /eː/ ӯ /ɵː/ о /ɔː/
Паст а /a/

Ҳамсадоҳо[вироиш]

Губные (лабӣ) Зубные (дандон-) /
Альвеолярные
Пост-
альвеолярные
Палатальные Велярные (пуштикомӣ) Увулярные Глоттальные
Димоғӣ м
/m/
н
/n/
Взрывные п б
/p/ /b/
т д
/t/ /d/
к г
/k/ /g/
қ
/q/
ъ
/ʔ/
Щелевые ф в
/f/ /v/
с з
/s/ /z/
ш ж
/ʃ/ /ʒ/
х ғ
/x/ /ʁ/
ҳ
/h/
Аффрикаты ч ҷ
/tʃ/ /dʒ/
Ларзон р
/r/
Аппроксиманты л
/l/
й
/j/

Грамматика[вироиш]


Холида, лабонаш дар панчаи табассуми мехрангез, обрувони бархамашро тааччубкунон сахи боло бардошта, мактубро гирифта, ба хондан доромад.

Синтаксис[вироиш]

Луғат[вироиш]

Системаи навиштан[вироиш]

Мақолаи асосӣ: Алифбои тоҷикӣ


Таърих[вироиш]

Забони тоҷикӣ — забони модарии мардуми тоҷик, ки аҳолии aсосии Tоҷикистонро ташкил медиҳад (88%), ба ҳисоб меравад. Берун аз марзи ин давлат забони тоҷикиро тоҷикони маҳаллӣ дар дар қисмати аъзами аз шаҳру ноҳияҳои кишвари Ӯзбакистон (ба хусус дар шаҳрҳои Бухоро, Самарқанд, Термез, Намангон,Хуканд ва ҳатто дар ш, Тошканд ба ҳайси забони модарии xеш зиёда аз 15 миллион мешиносанд ва ҳамчун воситаи гуфтугузори ҳаррӯза истифода мебаранд. Ҳатто дар шаҳрҳои Бухоро ва Самарқанд гуфтугӯи мардуми ин шаҳрҳо ба забони тоҷикӣ сурат мегирад. Танҳо дар як шаҳри Тошканд зиёда аз 1 млн тоҷикон сукунат доранд. Бо забони тоҷикӣ инчунин намояндагони миллатҳои дигар, ки маскуни Тоҷикистон ҳастанд, ҳангоми муомила бо тоҷикзабонон тоҷикӣ ҳарф мезананд. Зиёда 45 дарсади аҳолии Aфғонистон, ки аз лиҳози этнологӣ тоҷик ҳисоб мешаванд (зиёда аз 15 миллион) ва худро тоҷик меноманд, ҳарчанд бо забони аз тоҷикии Oсиёи Марказӣ фарқи бузург надошта гуфтугӯ мекунанд, валекин забони хешро расман форсӣ — дарӣ ва ё кобулӣ мегӯянд ва худро тоҷик ном мебараранд. Аксари кулли мардуми Афғонистон ба забони тоҷикӣ (88%) гуфтугӯ мекунанд. Ҳатто ҳамаи паштунҳо тоҷикӣ балад ҳастанд. Таи солҳои охир забони тоҷикиро аз муҳочирони миллаташон тоҷик дар гӯшаҳои гуногуни собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, махсусан Русия, зиёда 222 ҳазор расмӣ ва ҳамчун муҳоҷир зиёда аз 1,5 миллион, инчунин дар шаҳрҳои Эрон, Сурия, мамолики Иттиҳоди Аврупо ва дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрикова Канада шунидан мумкин аст. Аз чиҳати забоншиносӣ забони тоҷикӣ ба гурӯҳи ғарбии забонҳои эронӣ, oилаи калони ҳиндуаврупоӣ дохил карда мешавад. Бар ин гурӯҳ аз забонҳои имрӯзаи зинда ғайр аз тоҷикӣ ду забони дигар, ин ҳам бошад, форсии навин (теҳронӣ), яъне забони Эрони имрӯза ва забони дарӣ — кобулӣ, ки дар боло аз он сухан рафт, тааллуқ доранд. Ҳар сеи ин забони имрӯза давомгирандагони бевоситаи забони форсии нав, ки ҳамчунин бо номворҳои порсӣ (форсӣ ин шакли арабикунондашудаи ин калима аст), форсии классик aдабӣ ё форсӣ дарӣ маъруф аст, мебошанд. Он забон дар навбати худ аз забони форсии миёна, ки дар аҳди Сосониён чаҳорсад сол роли забони давлати cунатии империюми бузургро иҷро мекард ва имрузҳо дар байни забоншиносон чун забони паҳлавӣ шинохта мешавад, сарчашма гирифта дар садсолаҳойи ҳастум ва нуҳум ба вучуд омад. Аз ҳамон вақт инчониб дар таркиби лугавӣ забони форси аз калимаҳойи арабӣ хеле васеъ истифода карда мешавад. Ҳиссаи лексикаи аз забони арабӣ иқтибоссуда дар баъзе матнҳои насри классикӣ то 80 фоизро ташкил медиҳад. Дар забони форс классики дар давоми қарнҳойи 9-17 адабиёти бойи оламшумул эҷод карда шуд дар сарзаминҳои Осиёйи Миёна, Эрон, Афгонистон, инчунин дар Озарбойчон, Покистон ва Ҳиндустон, ки дар давраҳои гуногуни таърих забони давлатияшон форсӣ буд. Гарчанде ки тули ин садсолаҳо забони классикӣ, яъне забони адабиёт тағйири зиёде надид ва чун пештара дар тамоми олами форсизабон ягона буд, забони гуфтугӯии мардум, забони зинда ба таври интенсивӣ дигаргуниҳои нав мепазируфт ва аз забони адабӣ торафт дур мешуд. Ба замми ин дар натичаи ба миён омадани фарқиятҳои намоён дар инкисофи сиёсӣ, динӣ ва ичтимоии кишварҳои олами форсизабон, хусусан баъд аз қарни пурошӯби 16-ум дар байни шеваҳои ҳам адабӣ, ҳам гуфтугӯии минтақаҳои гуногун номонандиҳои чиддие пайдо гаштанд. Оддӣ карда гӯем, забони ҳар як давлат роҳи инкисофи хешро пеш гирифт. Ҳамин тавр, аз асри шонздаҳ сар карда метавон дар бораи забони тоҷикӣ чун мафҳуми илмӣ сухан гуфт. Ба ин маром забони тоҷикиро забони аҳолии форсизабони Осиёи Миёна аз садсолаи XVI-ум минбаъд донистан ҷоиз аст. Аммо мисли он ҳоле ки дар боло ёдовараш шудем, дар дохили худи забони тоҷикӣ низ фарқиятҳо арзи ҳастӣ кардан гирифтанд ва ба ин минвол ба асри XIX омада ҳам байни забони адабиёту забони омма, ҳам байни лаҳчаҳои маҳалҳои гуногун фарқияти бузурге ба миён омад. Ҳанӯз ҳамон вақт маорифпарвари Бухоро Аҳмади Дониш кӯшиш ба харҷ дод, то забони адабиро оммафаҳм ва аз ибораҳои душвору такаллуфомез барӣ гардонад. Лекин кори асосиро дар самти ба роҳ мондани меъёри ягонаи забон дар айёми Шӯравӣ олимон ва адибони тоҷик бо сарварии Садриддин Айнӣ анчом доданд. Ҳамчун асоси забони адабӣ забони классикии aсрҳои XVI-XIX бидуни арабизмҳои душворфаҳми он гирифта шуд, валекин сохти грамматикӣ ва лексикаи забони навбунёди тоҷикиро шеваи мардуми тоҷикзабони водии Зарафшон, аз чумла Бухорову Самарқанд ташкил дод. Далели ин қарори забоншиносони онвақтаи тоҷик он буд, ки дар ин минтақа тоҷик нисбатан асил ва тоза боқӣ мондааст. Дар ин забон, яъне забони расман тоҷикӣ, дар солҳои Шӯравӣ адабиёти бисёр интишор гардид ва забони тоҷикӣ нашъунамо ёфт. Дар асри ҷаҳонишавӣ форсӣ, дарӣ ва тоҷикӣ ба ҳам наздик шуда истодаанд ва дар оянда метавон гуфт, ки ин се шоха боз як забони умумро ифода кунанд ва барои 222 миллион порсигӯ забони ҳаставӣ қарор гирад.

Ба қавли андешамандони тоҷик нахустин шеъри нави форсӣ дар Осиёи Миёна ба воситаи шоир, нависанда ва муборизи настӯҳи роҳи озодии тоҷикон Садриддин Айнӣ суруда шудааст. С. Айнӣ ин шеърро дар соли 1918 суруда аст. Аз соли 1930, бештар ба мадҳи низоми коммунистӣ мепардозад. Шоироне чун Мирзо Турсунзода, Муҳаммадҷон Раҳимӣ, Нодир Шанбезода, Муҳиддин Аминзода, Мирсаид Миршакар, Боқи Раҳимзода ва дигарон мазомине чун ҷанги меҳанӣ алайҳи Олмони нозӣ, васфи ҳизби коммунисти Шуравӣ, ситоиши миллати бузурги рус, пролетариат ва ҳамбастагии хурдамиллиятҳои шуравии собиқро ба мазомини аслии шеъри худ табдил месозанд. Дар ин давра шеъри тоҷик ба шиддат идиулужизада аст ва дар хидмати сиёсатҳои давлати Шуравӣ ва ҳизби коммунист. Дар ҳамин давра аст, ки хати форсӣ ба хати лотинӣ табдил шуда ва шеъри тоҷикон аз баданаи бузурги шеъри форсӣ ҷудо мешавад. Ин вазъ то соли 1960 мелодӣ тадовум меёбад ва аз ин сол то соли 1985, ки марҳалаи саввуми шеъри муосири тоҷик шурӯъ мешавад идома меёбад. Миёнаи солҳои 1960 то 1985 давраи таҳаррукоти ҷадид ва зуҳӯри андешаҳои нав дар шеъри тоҷик аст. Ин замон аз по ба арсаи сухан гузоштани устод Мӯъмин Қаноат, ки ба Нимои Миёнрудон маъруф аст, шурӯъ мешавад. Гуфтанист шеъри форсӣ дар Осиёи Миёна бавижа Тоҷикистон дар ҳеҷ даврае ба ин андоза ба рукуд мувоҷеҳ нагардида буд. Ҳатман маърӯф аст, ки уламо, шуаро ва рушанфикрони тоҷик дар ҷамъи хонаводаҳояшон ба забони русӣ сӯҳбат мекарданд ва инро навъе престижи иҷтимоӣ медонистанд. Дар ҳамин давра аст, ки сиёсати мадании ҳизби коммунист, ки ҳадафи он идғоми тамоми арзишҳои фарҳангии миллатҳои кучактар дар даруни фарҳангу забони русӣ, дар ҳоли иҷро аст. Дар ҳамин овони ҳасрат аст, ки чанд ҷавон вориди маърака мешаванд ва масири ҷадиде барои таърих, забон ва фарҳангашон хилофи ҷараёни вайронгари мавҷуд эҷод мекунанд. Инон иборатанд аз устод Мӯъмин Қаноат, ки оғозгари ин раванд аст, устод Бозор Собир ва устод Лоиқ Шералӣ ба дунболи ӯ. Инон нахустин касонеанд, ки дар пайкари мурда ва берӯҳи шеъри тоҷик рӯҳи тоза медаманд ва барои мардуме, ки дар сарошеби суқут дар аъмоқи фарҳанги бегонаанд, умед эҷод мекунанд. Устод Мӯъмин Қаноат дар ҷавоби ононе, ки забони воҳиди форсиро ба се ном мехонанд ва дар ин номгузориҳо нияти сӯъ доранд, мегӯяд:

«

Форсӣ гӯӣ дарӣ гӯӣ варо

Ҳар чи мегӯӣ бигӯ
Лафзи хуби дилбарӣ гӯӣ варо
Ҳар чи мегӯӣ бигӯ.


Баҳри ман танҳо забони модарист
Ҳамчу шири модар аст.
Баҳри ӯ ташбеҳи дигар нест, нест
Чунки меҳри модар аст.
Мӯъмин Қаноат
»

Устод Мӯъмин Қаноат дар ашъор ва достонҳои дигаре чун достони “Тоҷикистон исми ман” ба дифоъ аз фарҳангу таърихи дурахшони миллати хеш мепардозад. Устод Бозор Собир низ эътирози худро дар баробари вазъи мавҷуд бо мавзӯи забон баён мекунад. Шеъри забони модарии ӯ баёнгари таърихи дардноки миллати тоҷик аст.

«

Ҳар чи ӯ аз моли дунё дошт, дод

Хиттаи Балху Бухоро дошт, дод
Суннати волову девон дошт, дод
Тахти Сомон дошт дод.
Душмани донишгадояш дониши Сино гирифт,
Душмани бесуннаташ девони Мавлоно гирифт.
Душмани санъатфурӯшаш санъати Беҳзод бурд,
Душмани бехонааш дар хонаи ӯ ҷо гирифт.
Бозор Собир
»

Ё устод Лоиқ дар шеъри “Забони модари” мегӯяд:

«

Ҳар ки дорад дар ҷаҳон гумкардае

Дар замину осмон гумкардае
Ин нишон гумкадаеву дигаре
Хештанро бенишон гумкардае
Бок не гар доварӣ гум кардааст,
Ё умеди сарварӣ гум кардааст
Заҳр бодо шири модар бар касе,
К- ӯ забони модарӣ гум кардааст.
Лоиқ Шералӣ
»

Ба ҳамин тартиб, то соли 1989 мелодӣ ба ғайр аз ҳизби Коммунист ҳизби игаре ҳақи мавҷудият надошт то ин ки тоҷикҳо дар соли 1989 дар як ҷунбиши мадании худҷӯши мардуми ҳукуматро водоштанд, ки забони форсии тоҷики ба унвони забони расмӣ шинохта шавад. Бар ҳамин поя аввалин Қонуни забони форсии тоҷикӣ дар ҳамин сол ба тасвиб расид ва мардум муштоқона даста- даста ва гурӯҳ-гурӯҳ бо ташкили клосҳои давлатӣ ва хусусӣ ба омӯзиши хати форсӣ пардохтанд, аммо ҷанги дохилии солҳои 1992-1997 ин равандро мутаваққиф сохт.[3]

Фарқиятҳои гӯишии Тоҷикистон, Aфғонистон ва Эрон[вироиш]

Забони адабии тоҷикӣ аз ҷиҳати фонетикӣ ва луғавӣ байни ин оилаи сегона ҳам ба форсии классикӣ ва ҳам ба паҳлавӣ аз ҳама бештар наздикӣ дорад. Яъне, забони тоҷикӣ қадимтар аст, фонетика (дар ин ҷо кобулӣ ба тоҷикӣ наздиктар аст) ва таркиби луғавии oн дар тӯли асрҳо дигар нашуда ва бинобарин архаикӣ мондааст. Ҳол он ки тарзи талаффузи эрониҳо барои гӯши тоҷикон ва афғонистониҳо бегона мерасад, чунки модернтар ва мулоимтар аст. Иборасозӣ, тарзи ҷумлабандӣ ва услуби тоҷикон то ҳудуде дигар аст. Дар натиҷаи ҳамзистии мардуми тоҷик бо мардуми хиндзабон, хусусан бо халқи Эрон дар тӯли асрҳо, ба забони тоҷикии гуфтугӯӣ ва лаҳҷаҳои он зиёдтар калимаҳои баромадашон эронӣ ворид гаштаанд. Баръакс фоизи лексикаи арабӣ на дар гӯиши Тоҷикистон, балки дар гӯишҳои Эрон ва Афғонистон, яъне забонҳои давлатҳои исломӣ баландтар аст. Ҳам ба тоҷикии aдабӣ, ҳам ба тоҷикии гуфтугуӣ муддати шаст-ҳафтод соли охир забони русӣ таъсири бузург расонидааст ва расонида истодааст. Ҳамин тавр, калимаҳои байналмилалиро гӯиши Тоҷикистон аз русӣ иқтибос карда меояд то ҳанӯз, дар ҳоле ки теҳронӣ аз фаронсавӣ ва инглисӣ ва кобулиҳо аз инглисӣ истифода мекунанд. Рост аст, ки имрӯзҳо метавон дар матбуот ва телевизиони Тоҷикистон ба шакли фаронсавӣ-теҳронии kалимаҳои хориҷӣ дучор омад, ки ба ҷойи тарзи пешинаи навишти русӣ навишти онҳо корбаст карда мешаванд, масалан конфронс ба ҷойи конферентсия. Вале ҷиддитарин фарқияти гӯиши тоҷикиро аз кобулию теҳронӣ дар грамматика пайхас мекунем. Чунин шаклҳо мисли "рафта истодаам; падарама ҷойи корасон"-тоҷикон ё "дорам мирам, исмиш Фирийдун ҳастиш"-и эрониҳо байни ҳамдигари онҳо фаҳмо нестанд. Ва албатта, наметавон қайд накард ин нуктаро, ки тамоми адабиёти форсии kлассикӣ ба хатти форсӣ навишта шуда ва ин хат то ҳануз дар Эрону Афгонистон ҷорӣ аст, миллати тоҷик бошад, аз сабабҳои сиёсӣ ду бор тайи 80 соли охир алифбояшро дигар кард, аввал аз ҳуруфи форсӣ ба лотинӣ, баъд ба кириллик гузашт. Ин яке аз омилҳои асосиест, ки ин гӯишҳоро боз ҳам аз якдигар дуртар сохтааст.

Ҷадвал[вироиш]

Стандартҳои транслитератсия[вироиш]

Қоидаҳои гуногуни транслитератсияи забони тоҷикӣ:

Кирилликӣ ISO 9 (1995) 1 KNAB (1981) 2 WWS (1996) 3 ALA-LC 4 Allworth 5 BGN/PCGN 6
А а a a a a a a
Б б b b b b b b
В в v v v v v v
Г г g g g g g g
Ғ ғ ƣ gh gh gh gh
Д д d d d d d d
Е е e e, ye e e ye‐, ‐e‐ e
Ё ё jo yo ë ë yo yo
Ж ж ž zh zh ž zh zh
З з z z z z z z
И и i i i i i i
Ӣ ӣ ī ī ī ī ī í
Й й j y ĭ j y y
К к k k k k k k
Қ қ ķ q q ķ q q
Л л l l l l l l
М м m m m m m m
Н н n n n n n n
О о o o o o o o
П п p p p p p p
Р р r r r r r r
С с s s s s s s
Т т t t t t t t
У у u u u u u u
Ӯ ӯ ū ū ū ū ū ŭ
Ф ф f f f f f f
Х х h kh kh x kh kh
Ҳ ҳ h x h h
Ч ч c ch ch č ch ch
Ҷ ҷ ç j j č̦ j j
Ш ш š sh sh š sh sh
Ъ ъ ' ' ' '  » '
Э э è è, e ė è e ė
Ю ю ju yu i͡u ju yu yu
Я я ja ya i͡a ja ya ya
Забони тоҷикӣ моҳ нав модар хоҳар шаб бинӣ се сиёҳ сурх зард сабз гург
Дигар Забонҳои Ҳинду-Аврупоӣ
Забони форсӣ mâh now mâdar хâhar šab bini se siyâh sorx zard sabz gorg
Забони мозандаронӣ mâ/munek now mâr хâxer šo feni se siyu serx zard savz verg
Забони толишӣ манг нуй моâ hовâ шâв выни се сийо сы зард hавз нечи, варг
Забони пушту myāsht nəvay mōr khōr shpa pōza dre tōr sur zhaṛ shin lewa
Забони осетинӣ мæй нæуæг мад хо æхсæв фындз æртæ сау сырх бур цъæх бирæгъ
Забони урду māh / māheena nayā mā / walda behn rāt nāk tīn siah / kālā surkh / lāl pīlā sabz / harā bheyrya
Забони ҳиндӣ mās nayā mātā bahin rāt nāk tīn kālā / shyam lāl pīlā harā bik
Забони русӣ месяц
новый
мать
сестра
ночь
нос
три
чёрный
красный
жёлтый
зелёный
волк
Забони сербӣ месец
ново
мајка
сестра
ноħ
нос
три
црно
црвено
жуто
зелено
вук
Забони англисӣ month new mother sister night nose three black red yellow green wolf
Забони даниягӣ måned ny moder søster nat næse tre sort rød gul grøn ulv
Забони арманӣ amis nor mayr quyr gisher qit erek' sev karmir deghin kanach gayl
Забони лотинӣ mēnsis novus māter soror nox nasus trēs āter, niger ruber flāvus, gilvus viridis lupus
Забони фаронсавӣ mois
nouveau
mère
soeur
nuit
nez
trois
noir
rouge
jaune
vert
loup
Забони итолиявӣ mese nuovo madre sorella notte naso tre nero rosso giallo verde lupo
Забони олмонӣ Monat neu Mutter Schwester Nacht Nase drei schwarz rot gelb grün Wolf
Забони португалӣ mês novo mãe irmã noite nariz três negro vermelho amarelo verde lobo
Забони испанӣ mes nuevo madre hermana noche nariz tres negro rojo amarillo verde lobo
Забони каталанӣ mes nou mare germana nit nas tres negre roig / vermell groc verd llop
Забони руминӣ luna nou/noi mamă soră noapte nas trei negru roşu galben verde lup
Забони чехӣ měsíc nové matka sestra noc nos tři černý červený žlutý zelený vlk
Забони кимрӣ (زبان ولزی) mis newydd mam chwaer nos trwyn tri du (/di/) coch, rhudd melyn gwyrdd, glas blaidd
Забони лаҳистонӣ miesiąc nowy matka siostra noc nos trzy czarny czerwony żółty zielony wilk
Забони латишӣ mēnesis jauns māte māsa nakts deguns trīs melns sarkans dzeltens zaļš vilks
Забони литвонӣ mėnuo naujas motina sesuo naktis nosis trys juoda raudona geltona žalias vilkas
Забони украинӣ місяць
новий
мати
сестра
ніч
ніс
три
чорний
червоний
жовтий
зелений
вовк
Забони белорусӣ месяц
новы
маці
сястра
ноч
нос
тры
чорны
чырвоны
жоўты
зялёны
воўк

Шеър дар васфи забони тоҷикӣ[вироиш]

Қанд ҷӯйи, панд ҷӯйи эй ҷаноб,
Ҳарчи меҷӯйи, биҷӯ,
Бекарон баҳрест, гавҳар беҳисоб,
Ҳарчи меҷӯйи, биҷӯ.
Порсӣ гӯйи, дарӣ гӯйи варо,
Ҳарчи мегӯйи, бигӯ.
Лафзи ишқу дилбари гӯйи варо,
Ҳарчи мегӯйи, бигӯ.
Баҳри ман танҳо забони модарист
Ҳамчу меҳри модар аст.
Баҳри ӯ ташбеҳи дигар нест, нест,
Чунки шири модар аст.
З-ин сабаб чун шӯхиҳои дилбарам
Дӯст медорам варо,
Чун навозишҳои гарми модарам
Дӯст медорам варо.

http://www.cit.tj/mumin/sherho.php?id=zabontoj_sher_asarho Мӯъмин Қаноат БА ҲАВОДОРИ ЗАБОНИ ТОҶИКӢ


Манобеъ[вироиш]

  1. ru.wikipedia.org Таджикский язык
  2. ru.wikipedia.org Таджикский язык
  3. Шеъри нави Тоҷикистон /Муҷиби Меҳрдод-шоир ва пажуҳишгари Афғонистон