Ноҳияи Истаравшан

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Ноҳияи Истаравшан
Мамлакат

Flag of Tajikistan.svg Тоҷикистон

Унвон

Ноҳияи маъмурӣ

Тобеи

вилояти Суғд

Шомили

1 шаҳрак, 10 ҷамоат

Маркази маъмурӣ

Истаравшан

Санаи таъсис

11 майи соли 1936

Забони расмӣ

тоҷикӣ

Аҳолӣ (2015)

185 600 [1] нафар

Зичӣ

350,7 кас./км²

Гурӯҳҳои миллӣ

тоҷикон узбекон

Гурӯҳҳои динӣ

мусулмонон-сунниҳо

Масоҳат

874,11 км²

Location of Istarawshan District in Tajikistan.png

Минтақаи замонӣ

UTC+5

Коди ISO 3166-2

TJ.RR.

Коди телефон

+992 3135

Нишонаи почта

735610

Домени Интернет

tj

Шумораи мошинҳо

TJ02

Commons-logo.svg Ноҳияи Истаравшан дар Викианбор

Координатаҳо: 39°55′42″ а. шм. 69°00′38″ т. шқ. / 39.92833° а. шм. 69.01056° т. шқ. / 39.92833; 69.01056 (G) (O)


Ноҳияи Истаравшан яке аз ноҳияҳои бонуфузи вилояти Суғд аст. Ноҳия 11 майи соли 1936 таъсис ёфтааст. Аҳолиаш 185,6 ҳазор нафар (соли 2015), тоҷикон ва узбекон, масоҳаташ 7 630 ҳазор км.кв км.кв2. Маркази ноҳия шаҳри Истаравшан аст. Масофа: аз Истаравшан то Хуҷанд - 90 км, то Душанбе - 252 км.

Ҷойгоҳ[вироиш]

Шаҳри Истаравшан дар қисми шимолии қаторкуҳи Туркистон ( 70 км ), дар ҷанубу ғарбии маркази Вилояти Суғд ҷойгир шудааст.

Ҷойгиршавии географии ноҳияи Истаравшан дар харитаи Ҷумҳурии Тоҷикистон

Иқлим[вироиш]

Дар фазои субтропикӣ, хушк, ҷойгир буда ҳарорати баланди тобистон +40°C ва ҳарорати пастарин дар зимистон -25˚С – ро ташкил мекунад, боришоти миёнаи сол 172 мм – ро ташкил медиҳад.

Табиат[вироиш]

Маркази ноҳияи Истаравшан дар баландии 1040 м аз сатри баҳр ҷойгир шудааст. Бод асосан дар шаб аз ҷануб – шарқ ва дар руз аз шимол – ғарб медаманд. Дар кӯҳҳо ва доманакӯҳҳо растаниҳои гуногун месабзанд. Аз дарахтони ороишӣ ва мевадиҳанда асосан гиря бед, сафедор, чинорҳо, гелосҳо, себҳо, чормағз, зардолуҳо, шафтолуҳо, анор ва ангурҳо ( зиёда аз 30 намуд) меруянд.

Дар қаламрави ноҳияи Истаравшан захираҳои фаровони табии ба монанди фосфор, маводҳои сохтмон, хоросанг, сангҳои мармар, ашёи хом барои таёр намудани рангҳои сохтмони мебошанд. Ва низ захираҳои маъруфи канданиҳои ҳастанд ( санг, шағал, рег).

Таърих[вироиш]

Ноҳияи Истаравшан дар аввали асри V п.а.м. ташкил шудааст. Соли 2002 – ум , 2500 солагии шаҳри бостонии Истаравшан бо тантана қайд карда шуд. Дар асрҳои бисёр вуҷуд доштани ноҳияи Истаравшан ба худ номҳои Курушкада, Киропол, Устурушана, Суйдуйшана, Уротеппа ва дигарҳо гирифтааст. Истаравшан яке аз шаҳрҳои қадимтарини Осиё Миёна ба ҳисоб рафта ба як қатор бо шаҳрҳои қадимии Бухоро ва Самарқанд меистад. Ба ин Қалъаи Муғ, Калъи Баланд, Қалъаи Метар, Қалъачаи Гули Зард, Қалъачаи Бакавул, Калъачаи Араб ба қадимшаҳр будани Истаравшан шоҳид шуда метавонанд.

Дар ноҳия зиёда аз 150 ёдгориҳои таърихию меъмори вуҷуд дорад, ки ҳар яки он таърихи аз 300 то 1500 сола дорад. Шаш дарахтони бузург, ки дар ҷойгоҳи бо ном Савристон деҳоти Ругунд ҷойгир аст ҳар яки он бо 10-12 ғафсии одам баробар буда 1400 сола мебошанд. Мавзолеҳои Абубакри Шибли ( асри VIII ), Ҳоҷа Абдураҳмони Авф ( асри VIII ), ансамбели меъмории Ҳазрати Шоҳ ( асри XVII-ХIХ ), Сари Мазор ( асри XVI ), ва дигарҳо мебошанд ва ин танҳо як рӯйхати хурди офаридаҳои нодири беназири меъморӣ аст, ки ҳунармандон, кандакорон ва дигар устоҳои ҳунарпешаи шаҳри Истаравшан дар гузашта сохтаанд. Бо доштани чашмаҳои ҳаётбахши худ ва гиёҳҳои шифобахши кӯҳҳояш Истаравшан аз замонҳои қадим ҳамчун мамлакати табобатгоҳи табии дар Осиёи Миёна шинохта шудааст. Пештар дар Истаравшан 578 кучаҳо иборат буд, ки ба ҳаргуна ҳунарҳои мардумӣ вобаста буданд ва 642-то мағозаҳои ҳунарҳои мардумӣ мавҷуд будаанд. То кунун куҷаҳои мисгарон, оҳангарон, кордсозон, кулолгарон ва шонатарошон арзи вуҷуд доранд. Дуредгарон ва сангтарошон, мӯзадӯзон, қолиндӯзон, оҳангарон, танӯрсозону кордсозон ин ҳунарҳое мебошанд, ки аз қадимуаён аҳолии Истаравшан шуҳрат ёфтаанд.

Саноат яке аз соҳаҳои афзалиятнок дар ноҳия мебошад, ки дар солҳои 1898 оғоз намуда соҳибкорони Рус дар Истаравшан ширкатҳои гуногуни истеҳсоли таъсис додашудаанд. Дар солҳои минбаъда дар шаҳри Истаравшан корхонаҳи вазнини саноатии истеҳсоли масолеҳи сохтмон, коркарди меваю сабзавот ва корхонаҳои саноатии сабук сохта шудаанд.

Солҳои 1946-1949 ноҳияи Уротеппа дар дохили Ҷумҳурии Советии Шуравии Тоҷикистон сохта шуда буд. 9-уми сентябри соли 2002 бахшида ба 2500 солагии шаҳри Уротеппа ба Истаравшан номгузори карда шудааст.

Бахшбандӣ[вироиш]

Бар асоси Қонуни тақсимоти кишварӣ Ноҳияи Истаравшан аз маркази шаҳр (22 маҳалла) , 10 ҷамоат ( ҷамоати Гули Сурх, Комунизм, Қалъаи Баланд, Ленинобод, Ниҷони, Нафароҷ, Правда, Пошкент, Ҷавкандак ва Фрунзе) ва 68 деҳот иборат аст.

Номгуи ҷамоатҳо Шумораи хонаводаҳо Шумораи аҳолӣ Аз онҳо занон
Гули Сурх 5182 38229 19726
Комунизм 4453 29733 15342
Қалъаи Баланд 1875 8595 4435
Ленинобод 2784 15190 7838
Ниҷонӣ 1800 9612 4960
Нафароҷ 1930 9562 4934
Правда 3040 14379 7420
Пошкент 4016 18274 9429
Ҷавкандак 2218 9648 4978
Фрунзе 2948 15529 8013
Дар маҷмуъ: 30246 168751 87076
Маркази шаҳр 11321 63400 34870
Ҳамагӣ: 41567 232151 121946

Ҳукумат[вироиш]

Сарвари ноҳияи Истаравшан Раиси Ҳукумати он аст ки вайро Раиси Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин мекунад. Ниҳоди қонунгузори ноҳияи Истаравшан Маҷлиси намояндагони халқӣ мебошад ки онро раъйдиҳандагони ноҳияи Ашт барои 5 сол интихоб мекунанд.

Вазъи демографӣ[вироиш]

Дар 1 – уми январи соли 2015 аҳолии ноҳияи Истаравшан 185,6 ҳазор нафарро ташкил медод. Ба ҳисоби суръати афзоиши аҳолӣ дар як сол 2.3% - ро ташкил медиҳад. Дар қаламрави шаҳр 41567 хонавода ва дар ҳисоби миёна дар як оила 4 - 6 нафар зиндагонӣ мекунанд. Маркази шаҳри Истаравшан аз 22 маҳалла, ки дар он 63,4 ҳазор нафар зиндагонӣ мекунанд, ин 27,3% - аҳолии умумии Истаравшанро ташкил медиҳад.

Мардум[вироиш]

Дар таркиби иҷтимоии аҳоли 86,5% тоҷикон мебошанд, ки нақши асосиро мебозанд, 13% узбекҳо ва 1% намояндаҳои дигар миллатҳо мебошанд. Бино ба омори расмӣ, аҳолии шаҳри дар синни то 14 сол 28,0% - ро ташкил медиҳад, аҳолии қувваи кори 44,5 % ва аҳолии синни нафақахур 27,5 % мебошанд.

Иқтисодиёт[вироиш]

  • Корхонаҳои саноатӣ: 21 адад
  • Хоҷагиҳои кишоварзӣ: 867 адад
  • аз ҷумла хоҷагиҳои деҳқонӣ: 824 адад
  • Ҳаҷми умумии заминҳои корам: 25,8 ҳазор га
  • аз ҷумла обӣ: 12,6 ҳазор га
  • Зироатҳои асосӣ: ғалладонагиҳо, картошка, сабзавот,ангур

Маориф ва фарҳанг[вироиш]

Эзоҳ[вироиш]

Манобеъ[вироиш]


Ноҳияҳои вилояти Суғд
Ноҳияи АйнӣНоҳияи АштНоҳияи ҒафуровНоҳияи ҒончӣНоҳияи ЗафарободНоҳияи ИстаравшанНоҳияи ИсфараНоҳияи КонибодомНоҳияи Кӯҳистони МастчоҳНоҳияи МастчоҳНоҳияи ПанҷакентНоҳияи Ҷаббор РасуловНоҳияи СпитаманНоҳияи Шаҳристон