Саргурд

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Саргурд
Tajikistan-Army-OF-3.png
Сардӯшии саргурд дар Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон
Кишвар  Tajikistan
Нерӯ Артиш
Кӯтаҳнивишт форсӣ: سرگرد
Ҳамто дар НАТО OF-3
Дараҷаи болотар Сарҳангёр
Дараҷаи поинтар Сарвашт
Дараҷаҳои баробар

Саргурд (форсӣ: سرگرد‎) — дараҷае сардорӣ ва симате дар нерӯҳои мусаллаҳ ва ниҳодҳои низомӣ, интизомӣ ва амниятӣ аст, ки поинтар аз сарҳангёр ва болотар аз сарвашт мебошад; майор.

Саргурд дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан симати фармондеҳии гурдонро дорад, ки ягони тактикиест, ки аз як ситоди фармондеҳӣ ва ду ё чанд вашт ва ягонҳои хурдтар ташкил мешавад ва бахше аз ҳанг ё гунд ва ё ягоне ҷудогона аст[1]; баталион[2][3].

Вожашиносӣ[вироиш]

«Саргурд» (форсӣ: «سرگرد»‎) вожаест куҳан ва аз дер боз ба маънои «фармондеҳи дастае аз лашкар» ба кор меравад[4][5][6]. Ин истилоҳ аз ду вожа сохта шудааст: сар + гурд (аз форсӣ: «گرد»‎ «паҳлавон, далер; ҷанговар»[7][8] < порсии миёна: gurd[9] < порсии бостон: *wr̥ta- > авестоӣ: uuarəta-). Мақулаи дастурии ин вожа исм ва сохтвожаи он ба сурати [исм (сар) + сифат (гурд)] аст. Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст.

«Саргурд» ҳамчунин таркибе кӯтоҳшуда аз «сардори гурдон» аст: сардор > сар + гурд < гурдон, ки ба маънии «сипоҳиён, лашкариён, ҷанговарон» дар «Шоҳнома » бисёр ба кор рафтааст. Чунончи, Фирдавсӣ гуфта:

Бирав бо сипоҳе ба кирдори кӯҳ,
Гузин кун зи гурдони лашкар гурӯҳ[10].

Истилоҳоти «саргурд» ва «гурдон»-ро соли 1935 Фарҳангистони забони Эрон бо пешниҳоди Анҷумани вожагузинии артиш ҷойгузини дараҷаи низомии «майор» (аз фр. major > лот. maior «меҳтар, сардор») ва вомвожаи «баталион» (аз фр. bataillon > итол. Battaglione «даста» > итол. Battaglia «гурӯҳ») кард[11].

Саргурд ҳамакнун яке аз дараҷаҳои афсарӣ дар Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон ва баробар бо майор дар Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон аст[12].

Истилоҳоти «саргурд» ва «гурдон» барои ҷойгузин кардани дараҷаи низомии «майор» (аз олмонӣ: Major > фр. major > лот. maior «меҳтар, сардор») ва вомвожаи «баталион» (аз фр. bataillon > итол. Battaglione «даста» > итол. Battaglia «гурӯҳ») ба Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон низ пешниҳод шудаанд[13].

Манобеъ[вироиш]

  1. Фарҳанги ҳазор вожаи низомӣ. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. — с. 160
  2. Коллектив авторов. Том 1, статья «Батальон» // Военная энциклопедия / Под ред. П. В. Грачёв. — М.: Воениздат, 1997. — С. 383—384. — 639 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01655-0.
  3. Баталион // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2017, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
  4. Билгиромӣ, Ғуломалихон Озод. Хизонаи омира. — Ҳинд (Конпур), 1871; 1900
  5. Фарҳанги забони тоҷикӣ. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969. ҷ. 1, с. 204
  6. Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд). Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. — Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. — 950 саҳ. — ISBN 978-99947-715-5-4. — ҷ. 2, с. 214
  7. Фарҳанги забони тоҷикӣ. ҷ. 1, саҳ. 295
  8. Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд). ҷ. 1, с. 348
  9. MacKenzie, D. N., A Concise Pahlavi Dictionary, London, etc.: Oxford University Press, 1971. — 236 pp. ISBN 0-19-713559-5. — p. 38
  10. Абулқосим Фирдавсӣ. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 5. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 15
  11. Рустоӣ, Муҳсин. Вожагони низомии мусаввиби Фарҳангистони Эрон (1314—1320 ҳ.ш.) // Ганҷинаи аснод. — саҳ. 38
  12. Фарҳангномаи форсӣ: вожагон ва аълом. Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ. Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1388. — 3 ҷилд. ISBN: ҷ. 1: 978-964-8637-92-2; ҷ. 2: 978-964-8637-89-2; ҷ. 3: 978-964-8637-91-5
  13. Умед Джайхани: В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной

Пайвандҳо[вироиш]