Аҳолии Тоҷикистон

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Пирамидаи синну сол ва ҷинсии Тоҷикистон дар соли 2020

Шумораи аҳолии Тоҷикистон то 1 январи соли 2022 9 млн. 886 ҳаз. нафарро ташкил медиҳад. Аз рӯи афзоиш дар 30 соли охир Тоҷикистон дар байни кишварҳои пасошӯравӣ ҷои аввалро ишғол кард.

Афзоиши миёнаи солонаи аҳолӣ дар Тоҷикистон аз соли 1991 то аввали соли 2022 2,7% ташкил дод, дар ҳоле ки шумораи аҳолии сайёраи мо дар маҷмӯъ ба ҳисоби миёна 1,5 % афзуд.

Дар маҷмӯаи раёсати омори Ҷумҳурии Тоҷикистон қайд шудааст, ки дар ин давра шумораи аҳолии шаҳри Душанбе ду баробар (аз 584 ҳазор ба 1 миллиону 202 ҳазор), вилояти Хатлон – 94,3 % (аз 1 миллиону 817 ҳазор ба 3 миллиону 530 ҳазор), вилояти Суғд — 73 % (аз 1 миллиону 634 ҳазор то 2 миллиону 824 ҳазор), НТҶ — 81 % (аз 1 миллиону 158 ҳазор то 2 миллиону 101 ҳазор), ВМКБ — 36 % (аз 169 ҳазор то 230 ҳазор) афзоиш ёфтааст.

Зимнан, шумораи аҳолии ВМКБ дар солҳои 2004—2008 аз 209,5 ҳазор то 203,1 ҳазор нафар коҳиш ёфт.[1]

Аз рӯи воҳидҳои маъмурӣ[вироиш | вироиши манбаъ]

Воҳидҳои маъмурӣ 1989 1995 2000 2005 2010 2015 2020 (фарқият)
ВМКБ 160,9 188,0 206,2 206,8 204,8 214,3 228,9 (+14,6)
Вилояти Суғд 1554,2 1740,8 1871,9 2015,8 2197,9 2455,5 2707,3 (+251,8)
Вилояти Хатлон 1697,4 1956,0 2145,2 2368,4 2618,3 2971,5 3348,3 (+376,8)
ш. Душанбе 592,2 511,9 564,0 630,0 711,2 788,7 863,4 (+74,7)
Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ 1087,9 1237,1 1341,2 1497,9 1685,2 1922,0 2165,9 (+243.9)
*дар умум 5092,6 5633,8 6128,5 6718,9 7417,4 8352,0 9313,8 (+961,8)

Вазъи умумӣ[вироиш | вироиши манбаъ]

2010[вироиш | вироиши манбаъ]

Дар асоси Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон № 100 аз 4 ноябри соли 1995 «Дар бораи тартиби ҳалли масъалаҳои сохти марзиву маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон»,[2] воҳидҳои марзиву маъмурӣ ва маҳалҳои аҳолишини Ҷумҳурии Тоҷикистон Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоят, шаҳр, ноҳия, шаҳрак, деҳот ва деҳа мебошанд. Ноҳияҳо деҳавӣ ва шаҳрӣ буда, дар итоати ҷумҳурӣ, вилоят ё шаҳр шуда метавонанд.

Дар таърихи 1 январи соли 2010 Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат аз Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон (ВМКБ); Вилояти Суғд; Вилояти Хатлон; 17 шаҳр, 62 ноҳия (ҳамчунин, 13 ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ, ки дар маркази мамлакат ҷойгир шудаанд), 55 шаҳрак ва 368 ҷамоат иборат аст.[3]

Аҳолии Тоҷикистон: умумӣ (кабуд) ва деҳот (сурх) (1958-2005)
Марди тоҷик (2005).
Зани тоҷик бо писараш.

2014[вироиш | вироиши манбаъ]

Дар таърихи 1 январи соли 2014 Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат аз Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон (ВМКБ); Вилояти Суғд; Вилояти Хатлон; 17 шаҳр, 58 ноҳия (ҳамчунин, 13 ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ, ки дар маркази мамлакат ҷойгир шудаанд), 57 шаҳрак ва 370 ҷамоат иборат аст.[4] Ҳамакнун сарзамини Тоҷикистон (соли 2014)[5] ба чунин воҳидҳо бахш карда шудааст:

Ном Аҳолӣ
(2014)
ҳазор тан
Паҳноварӣ,
ҳазор км²
Зичии аҳолӣ,
кас/дар 1 км²
Шумораи
ноҳияҳо
Марказ
Душанбе 775,8 0,1 7 758,0 4
Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон 212,1 64,1 3,3 7 Хоруғ
Вилояти Суғд 2 400,6 25,2 95,3 14 Хуҷанд
Вилояти Хатлон 2 898,6 24,6 117,8 24 Бохтар
Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ 1 874,0 28,6 56,2 13 Душанбе

2020[вироиш | вироиши манбаъ]

Дар таърихи 1 январи 2020 Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат аз Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон (ВМКБ); Вилояти Суғд; Вилояти Хатлон; 18 шаҳр, 47 ноҳия (ҳамчунин, 4 ноҳияи дохили шаҳри Душанбе, 13 шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ, ки дар маркази мамлакат ҷойгир шудаанд), 65 шаҳрак ва 368 ҷамоат иборат аст.

Барӯйхатгирии аҳолӣ[вироиш | вироиши манбаъ]

Дар Тоҷикистон баъди ба даст даровардани истиқлол се дафъа барӯйхатгирии аҳолӣ баргузор шудааст. Бори якум мувофиқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 22 майи 1998 «Дар бораи барӯйхатгирии аҳолӣ» 20–27 январи 2000 доир шуда буд. Дар он давра мувофиқи маълумоти оморӣ шумораи аҳолии доимии шаҳрҳо нисбат ба соли 1989 (тибқи Барӯйхатгирии аҳоли пешина) аз 1 млн 668 ҳазор то 1623 ҳазор нафар кам шуда, шумораи аҳолии доимии деҳот баръакс аз 3441 ҳазор то 4504 ҳазор нафар зиёд шудааст. Ҳамин тарз, дар давоми 11 сол (1989—2000) ҳиссаи аҳолии доимии шаҳрҳои Тоҷикистон аз 32,5 дарсад то 26,5 дарсад кам шуда, аҳолии доимии деҳот, баръакс, аз 67,5 дарсад то 73,5 дарсад афзудааст.

Бори дуюм мувофиқи Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 29 августи 2009, № 685 «Дар бораи гузаронидани барӯйхатгирии аҳолӣ» аз 21 то 30 сентябри 2010 дар қаламрави ҷумҳурӣ Барӯйхатгирии аҳоли ва фонди манзил баргузор шуд. Аз рӯйи маълумоти пешакии Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба Барӯйхатгирии аҳоли ва фонди манзил, шумораи аҳолии доимии мамлакат ба ҳолати 21 сентиябри 2010-ум 7 565 ҳазор нафарро ташкил кард. Шумораи аҳолии ҷумҳурӣ (дар январи 2010) нисбат ба соли 2000-ум 1 438 ҳазор нафар ё 23 дарсад, дар муқоиса бо ҳисобу китоби маълумоти аввали соли 2010, 35,4 ҳазор нафар ё 0,5 дарсад зиёд шудааст. Ин зиёдшавии шумораи аҳолӣ дар ҷумҳурӣ аз ҳисоби афзоиши табиӣ ва пеш аз ҳама, аз ҳисоби нишондиҳандаҳои баланди таваллуд ва болоравии шумораи таваллуд нисбат ба фавт ба вуҷуд меояд.

Сарфи назар аз муҳоҷирати аҳолӣ ба хориҷи ҷумҳурӣ, дар соли 2010 нисбат ба соли 2000 шумораи аҳолии шаҳрҳо 379 ҳазор нафар ё 23,3 дарсад, аҳолии деҳот 1 059 ҳазор нафар ё 23,5 дарсад афзудааст.

Ҷараёни шаҳришавӣ (урбанизатсия), ки то соли 2000 дар сатҳи ҷумҳурӣ дар авҷ буд, мувофиқи ҷамъбасти пешакии Барӯйхатгирии аҳоли ва фонди манзили соли 2010 муътадил гашта, таносуби аҳолии шаҳру деҳот 27 дарсади аҳолии шаҳр ва 73 дарсади аҳолии деҳотро ташкил кард.

Дар соли 2020 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон бори севум барӯйхатгирии аҳолӣ сурат гирифт.

26 майи соли 2018 шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба 9 миллион нафар расид.[6].

Аҳолии Тоҷикистон дар соли 2020[вироиш | вироиши манбаъ]

Дар соли 2020 шумораи умумии аҳолии Тоҷикистон то 9 678 613 нафар афзудааст.

аз он ҷумла:

  • 9 678 613 — аҳолии умумӣ (2020), ки аз онҳо:
  • 4 757 443 — мардон (49,2%)
  • 4 921 170 — занон (50,8%)

Дар охири соли 2021 9.857.502 нафар шуд. Афзоиши табиии аҳолӣ мусбат буда, 244 312 нафарро ташкил дод. Дар тӯли тамоми сол тақрибан 299,267 кӯдак таваллуд шуд ва 54 956 нафар фавтиданд. Муҳоҷирати хориҷӣ дар сатҳи соли гузашта боқӣ монда, аҳолӣ бо сабабҳои муҳоҷират 28153 нафар кам шуд. Яъне, шумораи умумии одамоне, ки аз кишвар хориҷ мешаванд (эмигрантҳо) нисбат ба шумораи одамоне, ки бо мақсади будубоши дарозмуддат ба кишвар ворид мешаванд (иммигрантҳо) бартарӣ дошт.

Зичии аҳолии Тоҷикистон
Зичии аҳолии Тоҷикистон нусхаи 2

Динамикаи тағирёбии аҳолӣ дар соли 2021[вироиш | вироиши манбаъ]

Дар зер коэффитсиенти тағирёбии аҳолии Тоҷикистон оварда шудааст, ки он барои соли 2021 ҳисоб карда шудааст:

Афзоиш: ба ҳисоби миёна дар як рӯз 820 кӯдак (34,16 дар як соат) таваллуд шудааст

Марг: ба ҳисоби миёна дар як рӯз 151 нафар (6,27 дар як соат) фавтиданд

Афзоиши аҳолии муҳоҷират: ба ҳисоби миёна -77 нафар дар як рӯз (-3,21 дар як соат)

Суръати афзоиши аҳолии Тоҷикистон дар соли 2021 дар як рӯз 592 нафар буд.[7]

Ҳайати миллӣ[вироиш | вироиши манбаъ]

Тибқи барӯйхатгирии соли 2010 дар кишвар тоҷикон — 82,3 фоиз ё 6173,8 ҳазор нафар[8], узбакҳо —  12,2 % ё 926,3 ҳазор нафар[8] (бо халқҳои туркҳои маҳаллии ба онҳо наздик — 13,9 % ё 1054,7 ҳазор нафар) қирғизҳо — 08 % ё 60, 7 ҳазор нафар[8], русҳо — 0,5 % ё 34,8 ҳазор нафар, туркманҳо — 0,2 % ё 15,1 ҳазор нафар буданд[9].

Саҳми тоҷикон дар соли 1959 52,1 %, соли 1989 61,3 %, соли 2002 ба 77,9 %, соли 2010 ба 82,3 % расид.[8]

Дар давоми солҳои 1990—2000 ҳиссаи русҳо дар шумораи аҳолӣ назар ба пешбинишуда хеле камтар буд. Соли 1989 дар ҷумҳурӣ 388,5 ҳазор нафар русҳо зиндагӣ мекарданд; тибқи сабтҳои давлатӣ дар соли 1996, бо назардошти муҳоҷират ва коҳиши табиӣ, шумори русҳо 189,5 ҳазор нафар тахмин зада шуда буданд, аммо дар барӯйхатгирии соли 2000 танҳо 68,2 ҳазор нафар русҳоро пайдо кардаанд.[10] Ҳамин тавр, қисме аз муҳоҷират ва фавтидагон шояд дар омори расмӣ ба инобат гирифта нашуда бошад. Ҳарчанд дар тӯли 4 сол аз соли 1996 то 2000, ҷараёни муҳоҷират дар муқоиса бо 5 соли солҳои 1991 то 1996 начандон шиддатнок буд.

Таркиби миллии Тоҷикистон аз соли 1926 то соли 2010.
Мардум 1926

[11]

% 1959

[12]

% 1989

[13][14][15]

% 2000

[16][15][17][18]

% 2010

[16][19]

%
дар умум 827083 100,00 % 1979897 100,00 % 5092603 100,00 % 6127493 100,00 % 7564502 100,00 %
тоҷикон[20] 618954 74,84 % 1051164 53,09 % 3273420 64,27 % 5033382 82,14 % 6373834 84,26 %
узбекҳо[21] 175627 21,23 % 454433 22,95 % 1197841 23,52 % 1016249 16,59 % 1054726 13,94 %
*узбекҳо 936703 15,29 % 926344 12,25 %
*лақайҳо 51001 0,83 % 65555 0,87 %
*қунғратҳо 15102 0,25 % 38078 0,50 %
*дурманҳо 3502 0,06 % 7608 0,10 %
*қатаганҳо 4888 0,08 % 7601 0,10 %
*барлосҳо 3743 0,06 % 5271 0,07 %
*юзҳо 1053 0,02 % 3798 0,05 %
*мингҳо 243 0,00 % 268 0,00 %
*кесамирҳо[22] 13 0,00 % 156 0,00 %
*семизҳо[22] 1 0,00 % 47 0,00 %
қирғизҳо 11410 1,38 % 25635 1,29 % 63832 1,25 % 65515 1,07 % 60715 0,80 %
русҳо 5638 0,68 % 262610 13,26 % 388481 7,63 % 68171 1,11 % 34838 0,46 %
туркманҳо 4148 0,50 % 7115 0,36 % 20487 0,40 % 20270 0,33 % 15171 0,20 %
тоторҳо[23] 950 0,11 % 55046 2,78 % 72228 1,42 % 18949 0,31 % 6512 0,09 %
арабҳо 3260 0,39 % 1297 0,07 % 276 0,01 % 14450 0,24 % 4184 0,06 %
пуштунҳо (афғонҳо) 666 0,08 % 532 0,03 % 2088 0,04 % 4702 0,08 % 3675 0,05 %
лӯлиҳо 186 0,02 % 1556 0,08 % 1791 0,04 % 4249 0,07 % 2334 0,03 %
туркҳо[24] 4 0,00 % 53 0,00 % 768 0,02 % 672 0,01 % 1360 0,02 %
украинҳо 1090 0,13 % 26921 1,36 % 41375 0,81 % 3787 0,06 % 1090 0,01 %
чиниҳо 3 0,00 % 38 0,00 % 58 0,00 % 24 0,00 % 801 0,01 %
кореягиҳо 2365 0,12 % 13431 0,26 % 1696 0,03 % 634 0,01 %
қазоқҳо 1636 0,20 % 12551 0,63 % 11376 0,22 % 936 0,02 % 595 0,01 %
ирониҳо 98 0,01 % 331 0,02 % 388 0,01 % 306 0,00 % 473 0,01 %
олмониҳо 60 0,01 % 32588 1,65 % 32671 0,64 % 1136 0,02 % 446 0,01 %
арманҳо 171 0,02 % 2878 0,15 % 5651 0,11 % 995 0,02 % 434 0,01 %
осетинҳо 150 0,02 % 4514 0,23 % 7861 0,15 % 960 0,02 % 396 0,01 %
озарбойҷониҳо[25] 801 0,10 % 1182 0,06 % 3556 0,07 % 798 0,01 % 371 0,00 %
уйғурҳо 2 0,00 % 402 0,02 % 566 0,01 % 379 0,01 % 276 0,00 %
ҳинду-покистониҳо 13 0,00 % 245 0,00 % 262 0,00 %
карелиҳо 23 0,00 % 29 0,00 % 7 0,00 % 166 0,00 %
молдовиҳо 3 0,00 % 345 0,02 % 879 0,02 % 341 0,01 % 157 0,00 %
бошқирдиҳо 170 0,02 % 3872 0,20 % 6821 0,13 % 872 0,01 % 143 0,00 %
белорусҳо 56 0,01 % 2793 0,14 % 7247 0,14 % 464 0,01 % 104 0,00 %
англисҳо 1 0,00 % 43 0,00 % 104 0,00 %
гурҷиҳо 28 0,00 % 620 0,03 % 976 0,02 % 161 0,00 % 92 0,00 %
амрикоиҳо 3 0,00 % 24 0,00 % 62 0,00 %
чувашҳо 21 0,00 % 1661 0,08 % 2512 0,05 % 195 0,00 % 47 0,00 %
мордваҳо 178 0,02 % 6746 0,34 % 5519 0,11 % 300 0,00 % 42 0,00 %
яҳудиён[26] 275 0,03 % 12415 0,63 % 14580 0,29 % 197 0,00 % 36 0,00 %
*яҳудиён 9701 0,19 % 182 0,00 % 34 0,00 %
*яҳудиёни Осиёи Миёна 77 0,01 % 807 0,04 % 4879 0,10 % 15 0,00 % 2 0,00 %
лаҳистониҳо 65 0,01 % 681 0,03 % 716 0,01 % 74 0,00 % 23 0,00 %
булғорҳо 1274 0,06 % 1072 0,02 % 64 0,00 % 19 0,00 %
қрим-тоторҳо 1847 0,09 % 7214 0,14 % 138 0,00 % 18 0,00 %
дигарон 1433 0,19 % 4409 0,26 % 7876 0,15 % 1742 0,03 % 362 0,00 %
Ҳайати миллии аҳолии минтақаҳои Тоҷикистон (тибқи барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2010)[16]
халқият Вилояти

мухтори Кӯҳистони Бадахшон

Вилояти

Суғд

Вилояти

Хатлон

ш. Душанбе ноҳияҳои

тобеи ҷумҳурӣ

шумора % шумора % шумора % шумора % шумора %
тоҷикон 194423 94,40 1876218 84,00 2189196 81,77 648760 89,50 1465237 85,04
узбекҳо[27] 410 0,20 329614 14,76 346303 12,94 48661 6,71 201356 11,69
қирғизҳо 10949 5,32 12896 0,58 691 0,03 552 0,08 35627 2,07
русҳо 81 0,04 8890 0,40 3960 0,15 19061 2,63 2846 0,17
туркманҳо 3 0,00 157 0,01 14003 0,52 690 0,10 318 0,02
тоторҳо 8 0,00 2600 0,12 1123 0,04 1866 0,26 898 0,05
қазоқҳо 3 0,00 155 0,01 174 0,01 189 0,03 74 0,00
дигарон 72 0,03 3020 0,14 121801 4,55 5065 0,70 16552 0,96
ДАР УМУМ 205949 100,00 2233550 100,00 2677251 100,00 724844 100,00 1722908 100,00

Ақаллиятҳои миллӣ[вироиш | вироиши манбаъ]

Агар то соли 1990 Тоҷикистон ҷумҳурии семиллат (тоҷикон-узбакҳо-русҳо) буд, пас аз соли 1990 воқеан думиллат (тоҷикон-узбакҳо) шуд.

Ҳиссаи узбакҳо дар байни аҳолӣ аз 23% то 13,94 % кам шуд; ҳиссаи қирғизҳо бетағйир монд — каме бештар аз 1 %. Дар баробари ин дар давраи байнисаршуморӣ шумора ва ҳиссаи тоҷикон хеле афзуд: соли 1989 — 3172,4 ҳазор нафар (62,3 %), соли 2010-ум — 4898,4 ҳазор нафар (84,26 %).

Моҳи апрели соли 2020 палатаи поёнии парлумони Тоҷикистон ба қонун «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ» тағйироту иловаҳоро қабул кард, ки истифодаи пасвандҳои славяниро дар насаб ва номи падар манъ мекунад; танхо барои акаллиятҳои миллие, ки дар худуди ҷумҳурият зиндагӣ мекунанд, истисно карда мешавад, ки онҳо ҳангоми ба қайд гирифтани фарзандони навзоди худ кадом суффикси насаб ва номи падарро интихоб карда метавонанд.[28]

Динамикаи аҳолӣ[вироиш | вироиши манбаъ]

195019511952195319541955195619571958
1 532 0001 577 0001 626 0001 678 0001 730 0001 783 0001 836 0001 891 0001 949 000
195919601961196219631964196519661967
1 981 0002 045 0002 120 0002 211 0002 300 0002 383 0002 469 0002 556 0002 633 000
196819691970197119721973197419751976
2 715 0002 807 0002 900 0002 983 0003 096 0003 191 0003 288 0003 392 0003 492 000
197719781979198019811982198319841985
3 598 0003 699 0003 801 0003 901 0004 007 0004 119 0004 239 0004 365 0004 499 000
198619871988198919901991199219931994
4 648 0004 807 0004 952 0005 109 0005 248 0005 358 0005 570 0005 571 0005 704 000
199519961997199819992000200120022003
5 786 0005 884 0005 970 0006 067 0006 188 0006 100 0006 200 0006 375 5006 506 500
200420052006200720082009201020112012
6 640 0006 780 4006 920 3007 063 8007 215 7007 373 8007 529 6007 616 0007 697 500
201320142015201620172018201920202021
7 839 0008 161 1008 576 9268 769 2218 742 8008 931 2009 126 6009 313 8009 716 800
2022
9 886 800

Аҳолии Тоҷикистон хеле вақт аст, ки бо суръати гуногун меафзояд: соли 1959 дар инҷо 1981 ҳаз. одам буд, дар солҳои 1989 — 5109 ҳаз. ва, бо фарқ аз кишварҳои аврупоии ИДМ, рушдро дар солҳои 1989-1999 давом дод, новобаста ба муҳоҷирати зиёди аҳолӣ аз ҷумҳурӣ (437 ҳазор нафар дар 11 сол). Сабаби асосии зиёдшавии аҳолӣ — афзоишии табии босуръат.

Дар байни солҳои 1989-2000, аҳолии танҳо шаҳрҳои калон, аз қабили пойтахт – Душанбе, дар натиҷаи ҳиҷрати аҳолии аввал русзабон ва баъдан тоҷику-ӯзбек кам шуданд. Аз вақти азбайнравии Иттиҳоди Шӯравӣ таркиби миллӣ ба тағйироти зиёд дучор шуд. Барои миллатҳои бумӣ афзоиши баланди табии хос аст, гарчанде ки нишондиҳандаҳои он дар давраи пасошӯравӣ поён рафт.

Пиртарин афрод аз Тоҷикистон[вироиш | вироиши манбаъ]

Харитаҳо[вироиш | вироиши манбаъ]

Эзоҳ[вироиш | вироиши манбаъ]

  1. Telegram: Instant View. Telegram. 30 Декабри 2022 санҷида шуд.
  2. Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, соли 1995, №21, мод. 239; соли 2000, №11, мод. 513; соли 2003, №4, мод.153; соли 2008, №3, мод. 182; соли 2009, №7-8, мод.489; №12, мод.
  3. нусхаи бойгонӣ. 12 августи 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 августи 2010.
  4. нусхаи бойгонӣ. 12 августи 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 июли 2014.
  5. ШУМОРАИ АҲОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТО 1 ЯНВАРИ СОЛИ 2014. 12 августи 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 июли 2014.
  6. ИМРӮЗ СОКИНИ 9-МИЛЛИОНАИ ТОҶИКИСТОН БА ДУНЁ ОМАД! Пешвои миллат падару модари кӯдаки навзод ва тамоми аҳолии мамлакатро бо ин рӯйдоди фараҳбахш табрик намуданд(тоҷ.). khovar.tj. khovar.tj. 30 май 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 15 май 2021.
  7. Население Таджикистана. countrymeters.info. 4 марти 2021 санҷида шуд.
  8. 8.0 8.1 8.2 8.3 Численность и национальный состав населения
  9. Том 3. Национальный состав и владение языками, гражданство населения Республики Таджикистан (2010) Бойгонӣ шудааст 14 октябри 2013  сол. // Агентство по статистике при Президенте Республики Таджикистан
  10. Демоскоп
  11. Демоскоп. Национальный состав населения Таджикистана по Всесоюзной переписи 1926 года
  12. Демоскоп. Национальный состав населения Таджикистана по Всесоюзной переписи 1959 года
  13. Демоскоп. Национальный состав населения Таджикистана по Всесоюзной переписи 1989 года
  14. Памирские народы и ягнобцы, включаемые переписью в составе таджиков, в таблице за 1989 год выделены по родному языку по переписи 1989 года
  15. 15.0 15.1 Демоскоп. Национальный состав населения Таджикистана по переписи 2000 года
  16. 16.0 16.1 16.2 Том 3. Национальный состав и владение языками, гражданство населения Республики Таджикистан (2010) Бойгонӣ шудааст 14 октябри 2013  сол. // Агентство по статистике при Президенте Республики Таджикистан
  17. По переписи 2000 года (и ранее) в составе таджиков включались памирские народы и ягнобцы (дана оценочная их численность на 2000 год), а некоторые тюркские народы (лакайцы, конграты, дурмены, катаганы, барлосы, юзы, минги, кесамиры, семизы), напротив, выделены отдельно (переписью 1989 года и ранее они включались в состав узбеков).
  18. Национальный состав населения Таджикистана по оценкам Joshuaproject
  19. По переписи 2010 года (и ранее) в составе таджиков включались памирские народы и ягнобцы, а некоторые тюркские народы (лакайцы, конграты, дурмены, катаганы, барлосы, юзы, минги, кесамиры, семизы), напротив, выделены отдельно (переписью 1989 года и ранее они включались в состав узбеков).
  20. ҳамроҳ бо бадахшӣ- ва яғнобизабонҳо
  21. ҳамчунон ҳамроҳ бо лақайҳо, қунғротҳо, дурманҳо, катаганҳо, барлосҳо, юзҳо, мингҳо, кесамирҳо, семизҳо
  22. 22.0 22.1 Семизы и кесамиры. Восточная библиотека. 29 ноябри 2013 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 ноябри 2013.
  23. ҳамчунон сибиртоторҳо (дар соли 2000 — 10 наф., соли 2010 — 17 наф.)
  24. дар соли 1926 чун «туркҳои усмонӣ» ба қайд гирифта шудаанд
  25. дар соли 1926 чун «туркҳо» ба қайд гирифта шудаанд
  26. ҳамч. Яҳудиёни Осиёи Миёнагӣ
  27. Миқдори узюекҳо бидуни лақайҳо, қунғратҳо, дурманҳ, қатаганҳо, барлосҳо, юзҳо, мингҳо, кесамирҳо,семизҳо
  28. Таджикистан запретил русифицировать имена, отчества и фамилии // 29 апреля 2020
  29. 15 новых независимых государств. Численность населения на начало года, 1950-2019, тысяч человек
  30. Сокини 115-солаи ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ даргузашт - Радиои Озодӣ http://www.ozodi.org/content/zulhijja-yoftulloeva-/24795283.html
  31. Зани кӯҳансолтарин дар Кӯлоб 112-сола шуд - Радиои Озодӣ http://www.ozodi.org/content/article/24508182.html